قازاقستان عالىمدارى مەن تاريحشىلار الداعى ۋاقىتتا ارنايى ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرىپ, مادەني مۇرالاردى كەشەندى تۇردە زەرتتەۋدى قولعا الادى. الدىمەن ورتا عاسىردا ۇلى جىبەك جولىنىڭ سولتۇستىك تارماعى بولعان ماڭعىستاۋ وبلىسى جەرىندەگى قىزىلقالا مەن كەتىكقالا ورىندارىنا قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. بۇل تۋرالى «حابار» تەلەارناسى حابارلادى.
ماڭعىستاۋ تۇبەگىندەگى قىزىلقالا مەن كەتىكقالاعا وسىدان 3-4 جىل بۇرىن ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ, ول تولىقتاي اياقتالماي قالعان ەدى. قىزىلقالاعا كەلەتىن بولساق, بۇل قالاشىق XII عاسىردا باۋ-باقشالى ءىرى ساۋدا ورتالىعى بولعان. ال XIII عاسىردا شىڭعىسحان ورتا ازيانىڭ مادەني وشاقتارىن قيراتىپ, نەگىزگى ساۋدا جولدارى ۇستىرتكە كوشىرىلگەن كەزدە, قىزىلقالاداعى تىرشىلىك تە جويىلادى. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل قالاشىق ايگىلى ماڭعىشلاق شاھارىنىڭ ورنى بولۋى مۇمكىن. كەتىكقالانى دا ارحەولوگتار انىقتاعان ەكەن. بۇل مەكەن XIII-XIV عاسىرلاردا ساۋدا پورتتارىنىڭ ءبىرى بولعان. ونى XIV عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جاسالعان ۆەنەتسيادان كەلگەن كوپەستىڭ سىزبا كارتاسى دالەلدەيدى. ەندى وسى ورىندارعا ەلىمىز ارحەولوگتارى تەزدەتىپ عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەلى وتىر. ويتكەنى, قۇندى جادىگەرلەردەن كوز جازىپ قالۋىمىز مۇمكىن.
دانيار تۇيمەباي.