مايقاراعايداعى وقيعا

وڭىرىمىزدەگى اۋىلدا بولعان وسىنداي ءبىر سۇمدىق جاعدايدان سوڭ, انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن جولعا شىق­تىق. مايقاراعاي شالعايداعى اۋىل, قالىڭ قاسات قاردىڭ اراسىمەن اۋىل­عا جەتۋىمىزدىڭ ءوزى ۇزاققا سوزىل­دى.

وقيعانىڭ قالاي بولعانىن مەكتەپ ديرەكتورى كۇلدەراي قاسقىر­باەۆا­نىڭ وزىنەن ەستىپ-بىلدىك. مەكتەپتە وندى­رىستىك تاجىريبەگە كەلگەن قىز ءوزى­نىڭ تۋىسى, مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ۇيى­نە ورنالاسادى. اۋىلعا كەلگەن كۇنى دە سول 25-ءشى اقپان ەكەن.

جاس قىز 25 اقپان كۇنى تۇنگى ساعات 23-تەر شاماسىندا ۇيىنەن شىق­قان, ال, پوليتسيا قىزدىڭ 23.30 –دا زورلان­عانى تۋرالى مالىمەت بەردى.

– وقيعا بولعان ءتۇنى ءسىز قايدا بول­دى­ڭىز؟ جاس قىز ءتۇن ىشىندە ءسىزدىڭ ۇي­دەن نەگە شىعىپ كەتكەن؟ – دەگەن سۇرا­عى­مىزعا مەكتەپ ديرەكتورى:

– مەن تۇندە جىلۋ قازاندىعىن تەك­سەرۋ ءۇشىن مەكتەپكە كەلىپ-كەتىپ جۇ­­رەمىن. وسى ءتۇنى دە مەكتەپ جا­نىن­داعى جىلىتۋ قازاندىعى ماڭا­يىن­دا جۇرگەنمىن. اينالاسى ءبىر جارتى ساعاتتىڭ ىشىندە وسىنداي جاعداي بولدى, – دەيدى كۇلدەراي قاسقىرباەۆا.

مەكتەپتە 8 بەينەكامەرا ورنا­تىل­عان. ديرەكتوردىڭ بولمەسىندە دە تۇر. بىراق تۇسكەن كادرلار قوندىرعىنىڭ سي­پا­تىنا قاراي ساقتالماي ءوشىپ قالا­دى ەكەن. سول تۇنگى وقيعا دا بەينە­كا­مە­را­عا تۇسپەگەن.

ال مەكتەپ اۋلاسىنا شىق­قا­نى­مىزدا كورگەنىمىز ءتىپتى قور­قى­نىش­تى كورىنىس: اينالا قاڭىراعان, بوس قالعان ۇيلەر, كەيبىرىنىڭ ەسىك-تەرە­زە­سى بەكىتىلگەن, جابىلعان. جاس قىز ءتۇن ىشىندە ۇيدەن شىعىپ, ديرەكتور اپكە­­سىن ىزدەپ كەلە جاتقان جولدا, ءدال مەك­ت­ەپتىڭ جانىندا قاسقويدىڭ قولى­نا تۇسكەن. سول جەردەن مەكتەپتىڭ ءدال جا­نىنداعى اڭعال-ساڭعال الگى ۇيلەر­دىڭ بىرىنە سۇيرەپ اكەتكەن!..

– اۋىل ىشىندە دە, مەكتەپتىڭ كىرە­بە­رىس ەسىك الدىندا دا شامدار جار­قى­راپ جانىپ تۇرادى, – دەيدى اۋىل اكىمى سايفوللا رىسكەلدينوۆ.

وكىنىشكە قاراي, سول جارىق شامدار دا قاسكويگە بوگەت بولماعانعا ۇق­ساي­دى.

ءتىپتى, سول ءتۇنى جەرگىلىكتى ۋچاسكەلىك پولي­تسەيلەر ارمان تايشين مەن د.اعالامبەكتوۆتەر اۋىلدا رەيدتە جۇ­­رە­­دى. كەنەتتەن ايدالاعا قاشىپ بارا جاتقان قىزدى كورە سالىپ, قۋىپ جەتە­­دى. سول ساتتە-اق, زورلىق وقي­عا­سىن­ىڭ ورىن العانىن ءبىلىپ, كۇدىكتىنىڭ سوڭى­­نا تۇسەدى.

تاجىريبەدەن وتۋگە كەلگەن قىزدىڭ اۋىل­عا كەلگەن كۇنى 25-ءشى اقپان دەدىك. قىز نەگىزى 20 قاڭتاردان باستاپ اقپان ايى­­نىڭ سوڭىنا دەيىن وندىرىستىك تا­جىري­­بەدەن ءوتۋى كەرەك بولسا دا, ول اقپان ايىنىڭ سوڭىندا كەلگەن.

جاس قىز ءبىلىم الاتىن وبلىس ورتا­لى­­­عىن­داعى پەداگوگيكالىق كوللەدجدە ستۋدەنتت­ەردىڭ تاجىريبەدەن ءوتۋ كەستەسى قالاي «بەكىتىلىپ», «ماقۇل­داناتىنى» دا وسىدان-اق باي­قالا­تىن­داي.

ال جاپ-جاس قىزعا ايۋاندىق جاسا­دى دەگەن جىگىتتى مايقاراعاي, مەر­عا­لىم اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى تۇگەل بى­لەدى. بىلگەندەرىمەن, تاعى دا ارتىق- اۋىز بىردەڭە دەۋگە جاسقانادى.

ء–بىز ونى تۇزەلدى, ەندى دۇرىس جولعا ءتۇستى, اراق ىشپەيدى دەپ الدانىپ قالىپ­پىز. قايدان بىلدىك بۇلاي بولارىن؟ – دەيدى اۋىل جىگىتتەرى.

ەكى اۋىلعا دا اتىشۋلى جىگىت كور­شى مەرعالىم اۋىلىنان مايقا­را­­عايعا كەلىپ-كەتىپ جۇرەدى. ءوزى جۇ­مىس­­سىز. بۇرىندارى مال ۇرلىعىن جاسا­دى دەگەن كۇدىكپەن بىرنەشە رەت ۇس­تالعانىمەن, ەكى جاقتى كەلى­سىم­مەن اۋىلعا قايتا ورالىپ وتىرعان.

اۋىل اكىمى سايفوللا رىسكەل­دي­نوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدىق اۋماق­تا مايقاراعايداعى 75 ۇيدە – 278, مەر­عالىم اۋىلىنداعى 91 ۇيدە 391 ادام تۇ­ر­ادى. اۋىلدىق اۋماقتا «ەرتىس ورمانى» مايقاراعاي ورمان شارۋا­شى­لىعى ورنالاسقان.

اۋىل مەكتەبى بولسا, وتە ەسكىرگەن, كۇر­دەلى جوندەۋ كورمەگەن, 3-ءشى قاباتى بوس تۇر. اينالاسى تولى قاڭىراعان بوس ۇيلەر. مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن كىمدەر ويلايدى؟ ەگەر دە 8 بەينەكامەرانىڭ ءبىرى مەكتەپتىڭ كۇ­زەتشىسىنىڭ الدىندا تۇرعاندا, مۇم­كىن وسىنداي جان تۇرشىگەرلىك جاعداي ورىن الماس پا ەدى؟

اۋىل جاستارى ۆولەيبول وينايتىن توبەسىنەن سۋ اعاتىن مەكتەپ سپورت زالى دا ابدەن توزىپ تۇر ەكەن.

اۋىل تۇرعىندارى زورلىق وقيعاسى ورىن العان جاعدايدان كەيىن ەندى مەك­تەبىمىزگە جاس مۇعالىمدەردىڭ كەل­مەۋى دە مۇمكىن دەپ وتىر. جاس قىز­دىڭ زورلانۋ وقيعاسى وڭىردەگى ءبىلىم باس­قار­ما­سىنا, اۋداندىق ءبىلىم بولىم­دە­رىنە ۇلكەن سىن بولار. بۇل باقى­لاۋسىزدىق. جاۋاپكەرشىلىك, قاۋىپ­سىز­دىك ماسەلەلەرى ەسكەرىلمەگەن. شال­عاي اۋىلدارداعى شاعىن مەكتەپتەرگە دەگەن سولعىن كوزقاراستىڭ كەسىرى.

اۋدانداعى 23 شاعىن اۋىل مەك­تە­بىنىڭ بالالارىن وقىتاتىن اۋدان ورتالىعىنان ينتەرنات اشۋ ماسە­لە­سى­نىڭ ۋاقىتى دا جەتىپ تۇر قازىر. مىسالى, شاعىن دەلىنەتىن ماي­قا­راعاي مەكتەبىندە 1-11 سىنىپ ارا­لى­عىندا 49 وقۋشى ءبىلىم السا, 19 مۇ­عا­لىم ساباق بەرەدى. سوندا 11 سىنىپتا – 4-اق وقۋشى. مەكتەپ جانىنداعى باق­شادا –12 بالا بار. وقۋشىلاردىڭ قاتارىنا وڭتۇستىكتەن كوشىپ كەلگەن وتبا­سىلاردىڭ 17 بالاسى قوسىلعان. بىلتىر «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باع­دار­لاماسى اياسىندا 6 جاس مۇعالىم كە­لىپتى.

بىراق كوشىپ كەلۋشىلەر مەكتەپتەگى ءبى­لىم ساپاسىنا كوڭىلدەرى تولمايتىندارىن, ءپان مۇعالىمدەرىنىڭ قاجەتتىگىن جەت­كىزدى. ماتەماتيكا ءپانىنىڭ اپتاسىنا ءبىر رەت وتكەن كۇندەرى دە بولىپتى. شاعىن مەكتەپتەردىڭ تىنىس-تىرشىلىكتەرىنە قاي جاعىنان بولسىن قاتاڭ باقىلاۋ, تالاپ پەن ءتارتىپ كەرەك ەكەن­دىگىن, ديرەكتورلار تاڭداۋىنداعى ماسە­لەنى – مايقارعاي اۋىلىنداعى جاع­داي ءبىر-اق كۇندە كورسەتىپ بەردى.

ءبىز مايقاراعايدان قايتاردا, اۋدان ورتالىعىنا كەلىپ اققۋلى اۋدا­نى­نىڭ اكىمى ابزال بالعاباەۆپەن دە جولىقتىق.

اكىم الدا اتقارىلار اسقارالى ىستەر تۋرالى باياندادى.

– ارينە, مايقاراعايداعى ورىن العان وقيعا وتە وكىنىشتى جاعداي. ەندى بيىل اۋىلدىڭ جولى جوندەلەدى. مەك­تەپ­كە قۇجاتتار دايىندالۋدا, شا­­تى­رىنا, ءىشى-سىرتىنا كۇر­­دەلى جوندەۋ جاسالۋى مۇمكىن. ال ەسكى, بوس ۇيلەردى اۋداندىق كوم­مۋ­­­نال­­دىق شارۋاشىلىق بولىمدەرى جون­دەپ, ەسىك-تەرەزەلەرىن جابادى, – دەدى اۋدان اكىمى.

ءبىزدىڭ كوزىمىزشە, اۋداندىق وقۋ ءبو­لىمىنىڭ باستىعى ەرسىن ەرجانوۆقا بەي­نەكامەرانى مەكتەپ كۇزەتشىسى وتىراتىن جەرگە ورنالاستىرۋدى, اۋدان كولەمىندە وندىرىستىك تاجىري­بە­دەن وتۋگە كەلگەن, كەلەتىن ستۋدەنتتەردىڭ ءتىزىمىن جاساۋدى تاپسىردى.

قازىر 19 جاستاعى قىزدى زورلاعان ەر ادام قاماۋعا الىندى. بۇل تۋرالى باق وكىلدەرىمەن بولعان جيىندا وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باس­تى­عىنىڭ ورىنباسارى ەلدار ابدى­كە­نوۆ ءمالىم ەتتى. – وقيعا 25 اقپان كۇنى, تۇنگى ساعات 23:30-دا ورىن العان, – دەدى ەلدار ابدىكەنوۆ. – 26 اقپان كۇنى تاڭەرتەڭ اۋداندىق پوليتسيانىڭ كەزەكشى بولىمىنە ازاماتشا ارىز ءتۇ­سىر­دى. ءبىر تاۋلىك ىشىندە پوليتسيا قىز­مەتكەرلەرى كۇدىكتىنى كورشى اۋىلدان قولعا تۇسىرگەن.

قازىر قىز زورلاۋ فاكتىسىنە سايكەس قىل­مىستىق كودەكستىڭ 120 جانە 121 باپتارى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇرگىزىلۋدە.

بىرقاتار ساراپتاما تاعايىن­دال­دى. جاعداي دەپارتامەنت باس­شى­­سىنىڭ تولىق باقىلاۋىندا. ماي­قاراعاي اۋىلىنىڭ 30 جاستاعى تۇر­عى­نى ءوز كىناسىن مويىنداپ وتىر. كۋا­گەر­لەر دە بار.

ەلدار ابدىكەنوۆ ەر ادام مەن جا­بىر­­لەنۋشى قىزدىڭ تانىس بولما­عا­نىن ايتتى. سونىمەن قاتار كۇدىكتىگە قا­تىس­­تى وسى ۋاقىتقا دەيىن باسقا دا سوت ىستەرى قوزعالعان.

– كۇدىكتى ادامعا قاتىستى 2010 جىلى سەكسۋالدىق سيپاتتاعى زورلىق-زوم­­بى­لىق ارەكەتتەرىن جاساعانى تۋرا­لى شاعىم تۇسكەن. الايدا ارىز جازىلماعاندىقتان سوت ءىسى قوزعالماعان.

ال 2017 جانە 2018 جىلدارى مال ۇرلىعىنا بايلانىستى جاۋاپقا تارتىلىپ, قىلمىستىق ىستەر سوتقا جىبەرىلگەن. كەيىن ەكى تاراپتىڭ ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋىنە بايلانىستى بۇل ىستەر توقتاتىلعان, – دەدى پوليتسيا دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى.

مايقاراعايداعى وقيعا اۋىلداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن كور­سەتىپ بەرگەندەي. بىرىنشىدەن, بىر­نە­شە رەت ءىستى بولعان كىسىنىڭ باقى­لاۋ­­دان تىس قالعان. ەكىنشىدەن, بو­لاشاق ۇرپاق تاربيەسىنە دەگەن نەم­­قۇرايدىلىق مەكتەپتىڭ جاي-جاع­­دايىنان كورىنەدى. ۇشىنشىدەن, اۋىل­دا­عى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاع­دا­يى كوڭىل كونشىتپەيتىنى كورىنىپ تۇر. وسىن­داي وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تارقا­تىلماي, ۇرپاعىمىز الاڭسىز ءومىر سۇرەدى دەپ ايتۋ قيىن.

پاۆلودار وبلىسى,

اققۋلى اۋدانى,

مايقاراعاي اۋىلى