ەلىمىزدە سالىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ باستالدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سالىق-بيۋدجەت ساياساتىنا باسا نازار اۋداردى. ايتۋىنشا, ول تەڭگەرىمدى سيپات الىپ, ەكونوميكانى ورنىقتى دامىتۋعا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋى قاجەت, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
«بيىل كۇشىنە ەنگەن سالىق كودەكسى ەكونوميكاداعى اشىقتىق پەن ءتارتىپتى كۇشەيتۋگە ىنتالاندىرادى. قازىردىڭ وزىندە العاشقى وڭ ناتيجەلەرىن كورىپ وتىرمىز. ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندارعا ارنالعان جاڭا سالىق رەجيمى ىسكە قوسىلعالى بەرى 180 مىڭنان استام جاڭا سالىق تولەۋشى زاڭ اياسىندا ارەكەت ەتە باستادى. ۇكىمەتتىڭ باعالاۋىنشا, سالىق رەفورماسىنىڭ ناتيجەسىندە بيىل بيۋدجەتكە قوسىمشا 4,4 تريلليون تەڭگە تۇسەدى. جازالاۋشى مەنتاليتەتتەن ارىلاتىن كەز كەلدى. سالىق ورگاندارى مەن سالىق تولەۋشىلەر اراسىندا سەرىكتەستىك جانە ءوزارا سەنىم قاعيداتى ورنىعۋعا ءتيىس. مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ءتيىمدى ىقپالداستىعىن جولعا قويۋ كەرەك», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.
وسى تاپسىرمانىڭ اياسىندا «تۇران-استانا» ۋنيۆەرسيتەتىندە «جاڭا سالىق كودەكسى: ەكونوميكالىق ءوسىم مەن الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتىڭ تەڭگەرىمى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ءىس-شاراعا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن قارجى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى, «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» كەاق, ەكونوميكالىق ساياسات ينستيتۋتى, وڭىرلىك جوو پروفەسسورلارى, دوكتورانتتار مەن ستۋدەنتتەر قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسى: سالىق جۇيەسىن جاپپاي تسيفرلاندىرۋعا شۇعىل كىرىسكەن ءجون
دوڭگەلەك ۇستەلدى ۇيىمداستىرۋشى ءارى مودەراتورى – ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى باۋىرجان ىسقاق جاڭا سالىق كودەكسى ەڭ الدىمەن بيزنەس وكىلدەرىنە تۇسىنىكتى, قولدانۋعا ءتيىمدى قۇجات بولۋعا ءتيىس دەدى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىڭ بيۋدجەتتىك تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى قارجى كوزى رەتىندە قىزمەت اتقارۋى قاجەت.
«سالىق ساياساتى – تەك فيسكالدىق قۇرال عانا ەمەس, ەكونوميكانى قۇرىلىمدىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋدىڭ, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋدىڭ جانە ءادىل باسەكەلەستىك ورتانى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى. وسى تۇرعىدا جاڭا سالىق كودەكسى باقىلاۋ مەن جازالاۋعا ەمەس, سەنىم مەن سەرىكتەستىك قاعيداتىنا نەگىزدەلۋى كەرەك. سالىق جۇيەسى قاي كەزەڭدە بولماسىن زامان تالابىنا ساي دامىپ, تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىستەرىمەن ۇيلەسىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا باعىتتالۋى قاجەت. ەكونوميكالىق ءوسىم مەن الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتىڭ تەڭگەرىمىن ساقتاۋ – جاڭا سالىق رەفورماسىنىڭ باستى ستراتەگيالىق ماقساتى بولۋى ءتيىس», دەيدى ەكونوميست.
سالىق جانە كەدەن ساياساتى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى نۇرلىبەك اقىلبەك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر سالىق جۇيەسىن جاڭارتۋ باعىتىندا كەشەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا قايتا قارالىپ, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ تسيفرلاندىرىلۋدا, بيزنەسكە تۇسەتىن جۇكتەمە وڭتايلاندىرىلىپ, راسىمدەر جەڭىلدەتىلدى.
مۇگەدەك جاندارعا قانداي سالىق جەڭىلدىگى بار؟
«ققس مولشەرلەمەسىنىڭ 16%-عا دەيىن وزگەرۋى, تىركەۋ شەگىنىڭ تومەندەۋى, ارنايى سالىق رەجيمدەرىنىڭ جەتىدەن ۇشكە قىسقارۋى مەن جەكە تابىس سالىعىندا پروگرەسسيۆتى ءتاسىلدىڭ ەنگىزىلۋى – رەفورمانىڭ نەگىزگى جاڭالىقتارى. بۇل وزگەرىستەر كاسىبي ءارى جان-جاقتى تالداۋدى قاجەت ەتەدى. جاڭا نورمالاردى ساپالى ءتۇسىندىرۋ, قۇقىق قولدانۋدا بىرىزدىلىكتى ساقتاۋ جانە بيزنەسپەن اشىق ديالوگ ورناتۋ – رەفورمانىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋىنىڭ باستى شارتتارى», دەدى ن.اقىلبەك ۇلى.
ال ەكونوميكالىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قايىربەك تولەندى ۇلى سالىق كودەكسىنە تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزگەندە بۇل رەفورمالار بيۋدجەتتىك كودەكسپەن بىرگە جۇرگەنى ءجون. ايتپەسە 2-3 جىلدان كەيىن سالىق رەفورمالارى كۇتىلگەندەي ناتيجە بەرمەي, كەلەڭسىز قايشىلىقتارعا الىپ كەلۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان ۇكىمەت بيۋدجەت پەن سالىقتى ءبىر قايىقتا الىپ جۇرۋلەرى كەرەك.
«سالىق كودەكسىنە رەفورمالار جاساۋ بارىسىندا ءۇش ستارتەگيالىق سيپاتى بار باسىمدىقتى باسشىلىققا الۋ كەرەك. ءبىرىنشىسى – كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋ ارقىلى سالىق بازاسىن ۇلعايتۋ ساياساتى. ۇكىمەتتىڭ باعالاۋى بويىنشا ونىڭ كولەمى 16-18%, ءبىزدىڭ بولجامعا سايكەس, 20-22% جەتەدى. دەمەك كولەڭكەلى ەكونوميكادان شامامەن 3-4 ترلن سالىق الۋعا بولادى. بۇل بيۋدجەتتى تولتىرۋدىڭ العاشقى قاپشىعى. ەكىنشىسى – سالىق كودەكسىندە شامامەن 280-290 جەڭىلدىك كوزدەلگەن. جىل سايىن ولاردان بيۋدجەتتىڭ جوعالۋى 5-6 ترلن تەنگە. بۇل – بيۋدجەتتى تولتىرۋدىڭ ەكىنشى قاپشىعى. ارينە كەيبىر ەكونوميكالىق سالالار مەن سەكتورلار, وسال توپتارعا جەڭىلدىكتەر قاجەت. دەگەنمەن بيۋدجەتتىڭ جوعالتارى كوپ سياقتى. ءۇشىنشىسى – ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ دەرەكتەرىنە زەيىن سالساق, 2024 جىلدىڭ وزىندە جەكە كاسىپكەرلەر اراسىنداعى اۋدارمالار كولەمى 94-95 ترلن تەنگە بولدى. سونىمەن قاتار ولاردان تۇسكەن سالىق كولەمى 1 ترلن جەتپەيدى. مامەماتيكالىق فورمۋلا (سالىق جۇگىنىڭ اۋرتپاشىلىق كوەففيتسيەنتى) مەن حالىقارالىق تاجىريبەگە ارقا سۇيەپ بولجام جاساساق, ەلىمىز اۋدارمالاردىڭ 10%-ىن سالىق رەتىندە الۋعا مۇمكىندىك بولعان. باسقاشا ايتقاندا, بۇل بيۋدجەتتى تولتىرۋدىڭ ءۇشىنشى قاپشىعى بولىپ وتىر. سايىپ كەلگەندە, قولدا بار سالىقتاردى ايتىلعان قاپتارعا تياناقتى تۇردە جيناعاندا قازاقستاننىڭ بايلىعى كوپتەگەن بيۋدجەتتىك شىعىستاردى جاۋىپ, ءتىپتى ۇلتتىق قوردان جىل سايىن 4 ترلن ترانسفەرتتى الماۋعا بولاتىن ەدى», دەيدى ق.تولەندى ۇلى.
ەكونوميست باقىتجان قۇرمانباي ۇلىنىڭ پىكىرىنشە, جاڭا سالىق كودەكسىندە قاراستىرىلعان ءسان-سالتانات سالىعى – الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ورىندى شەشىمدەردىڭ ءبىرى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل تەتىك تابىسى جوعارى ازاماتتاردىڭ قوعامدىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرىپ, سالىق جۇكتەمەسىن نەعۇرلىم تەڭگەرىمدى بولۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ساراپشى ءسان-سالتانات سالىعىنىڭ ەنگىزىلۋى فيسكالدىق ماقساتپەن عانا شەكتەلمەي, الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى قۇرالىنا اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ءىرى سالىق بەرەشەگى بار تۇلعالارعا ەلدەن شىعۋعا تىيىم سالىنادى
«اسىرەسە قىمبات جىلجىمايتىن م ۇلىككە, ليۋكس ساناتىنداعى اۆتوكولىكتەرگە, ياحتالار مەن جەكە ۇشاقتار سياقتى جوعارى قۇندى اكتيۆتەرگە سارالانعان مولشەرلەمە قولدانۋ – الەمدىك پراكتيكادا كەڭ تارالعان ءتاسىل. بۇل تەك قوسىمشا تابىس كوزى ەمەس, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ قۇرالى. مىسالى, ەۋروپا مەملەكەتتەرىندە قىمبات م ۇلىك پەن اكتيۆتەرگە پروگرەسسيۆتى سالىق جۇيەسى قولدانىلادى. اقش-تا luxury tax جەكەلەگەن تاۋار ساناتتارىنا ۋاقىتشا نەمەسە تۇراقتى تۇردە ەنگىزىلىپ وتىرادى. ال وڭتۇستىك كورەيا مەن سينگاپۋردا قىمبات اۆتوكولىك پەن ەليتالىق جىلجىمايتىن م ۇلىككە جوعارى تىركەۋ جانە مەنشىك سالىعى بەلگىلەنگەن. بىزدە دە وسى باعىتتا حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, تەڭگەرىمدى ءارى ءادىل مودەل قالىپتاستىرۋى قاجەت», دەپ ءتۇسىندىردى ساراپشى.