ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانعانى بەلگىلى. جامبىل وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى وسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزۋدە ەكەن.
ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانعانى بەلگىلى. جامبىل وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى وسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزۋدە ەكەن.
ءا دەگەننەن ايتارىمىز, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بولىنەتىن قارجى كولەمى وڭىردە جىل سايىن وسۋدە. مىسالى, ۇستىمىزدەگى جىلى 64,1 ملرد. تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس 2012 جىلى 8 ملرد. 153 ملن. تەڭگە يگەرىلسە, ۇستىمىزدەگى جىلى وسى ماقساتقا 8 ملرد. 865 مىڭ تەڭگە جۇمسالماقشى.
«بالاپان» باعدارلاماسى دا بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە وقىتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جوسپارعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىنگى كۇنى وبلىستا 195 بالاباقشا مەن 174 شاعىن ورتالىقتا 37467 بالا تاربيەلەنىپ, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتىلعاندار ۇلەسى 1-6 جاس ارالىعىندا 46,5%-دى, 3-6 جاس ارالىعىندا 64,6%-دى قۇراپ وتىر. ەگەر 2011 جىلى وبلىستا 169 بالاباقشا مەن 183 شاعىن ورتالىقتا 32075 بالا تاربيەلەنىپ, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتىلعاندار ۇلەسى 1-6 جاس ارالىعىندا 42,2%-دى, 3-6 جاس ارالىعىندا 60,5%-دى قۇراعانىن ەسكەرسەك, بۇل باعدارلاماعا سايكەس وركەندى ءوسۋدىڭ مىسالىن كورسەتەدى. ءسوزىمىز دە دالەلسىز ەمەس. ويتكەنى, بيىل «بالاپان» باعدارلاماسى اياسىندا وبلىس بويىنشا 3160 ورىندىق 18 بالاباقشا, 1 شاعىن ورتالىق اشۋ جوسپارلانۋدا.
ەل كەلەشەگىنىڭ كىلتى – ءبىلىم مەن عىلىمدا. وتكەن وقۋ جىلىندا وبلىس بويىنشا كۇندىزگى جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن 456 مەكتەپتە 182324 وقۋشى ءبىلىم الىپتى. ونىڭ ىشىندە 66 باستاۋىش مەكتەپتە – 1994 وقۋشى, 40 نەگىزگى مەكتەپتە – 5263 وقۋشى, 350 ورتا مەكتەپتە – 175067 وقۋشى وقىعان. 456 مەكتەپتىڭ 310-ى قازاق تىلىندە, 15-ءى ورىس تىلىندە, 130-ى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە, 1-ءى وزبەك تىلىندە ءبىلىم بەرگەنىن دە ايتا كەتۋ كەرەك شىعار. بۇرناعى وقۋ جىلىنا قاراعاندا مەملەكەتتىك تىلدە وقيتىن وقۋشىلار ۇلەسى 74%-دان 74,8%-عا, ياعني 0,8 %-عا ارتقانىن دا بايقايمىز.
وبلىستا مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىمىن, كاسىبي شەبەرلىگىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلە باستاعانىن دا قولداۋ قاجەت دەپ بىلەمىز. مىسالى, وتكەن جىلى وبلىس بويىنشا 3 ايلىق بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان 580 مۇعالىم وتكەن. سونىمەن قاتار, ۇستىمىزدەگى جىلى وبلىستان 58 پەداگوگ قىزمەتكەر شەت مەملەكەتتەردە, اتاپ ايتقاندا ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, رەسەي, سينگاپۋر, تۇركيا, بەلورۋسسيا, گرۋزيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە ءىس-تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا بولىپ قايتىپتى.
قۇپتارلىعى دا, قۋانارلىعى دا سول, وڭىردەگى ءبىلىم مەكەمەلەرىندە جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتاردىڭ 46,6%-ى وقىتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىمەن جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلۋدا. سونىڭ ارقاسى شىعار, وتكەن وقۋ جىلى وبلىس پەداگوگتارى رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق بايقاۋلاردا 28 جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنگەن. اسىرەسە, «ۇزدىك پەداگوگ» بايقاۋىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولاتىن سياقتى. مىسالى, ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن ۇزدىك دەپ تانىلعان 48 مۇعالىمنىڭ ىشىنەن وبلىستىڭ جۋالى اۋدانىنداعى ت.تاستانديەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەبىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بازارباي ءدۇيسەنباەۆ, دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكتەپتىڭ ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى يننا شەۆچەنكو, جامبىل پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ينفورماتيكا جانە ارنايى پاندەر وقىتۋشىسى ماحاببات ايتباەۆا ەڭ ۇزدىك ۇستاز دەپ تانىلعان. ولارعا ەڭبەگىنە قاراي قۇرمەت كورسەتىلىپ, ارقايسىسىنا 1 ملن. 618 مىڭ كولەمىندە اقشالاي سىيلىق بەرىلۋى دە قۇپتاۋعا تۇرارلىق. ءارينە, ساۋساق بۇگىپ سانامالاي بەرسە, وبلىس بويىنشا مۇنداي ءوز ىسىنە ادال, ءوز ماماندىعىنىڭ بىلگىرى بولىپ تابىلاتىن جاقسى ۇستازدار كوپتەپ سانالادى.
جالپى ءبىلىم بەرەتىن پاندەر بويىنشا رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپياداسى 2013 جىلدىڭ 12-18 ناۋرىز كۇندەرى ارالىعىندا جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق باعىت بويىنشا تالدىقورعان قالاسىندا جانە 25-31 ناۋرىز كۇندەرى ارالىعىندا قوعامدىق-گۋمانيتارلىق باعىت بويىنشا تاراز قالاسىندا وتكەنى بەلگىلى. وسى وليمپياداعا بارلىعى 84 وقۋشى قاتىسسا, ونىڭ 59-ى جۇلدەگەر اتانىپ, 23 وقۋشى التىن, 13 وقۋشى كۇمىس, 23 وقۋشى قولا مەدالمەن ماراپاتتالدى. مىنە, وسى ءبىلىم باسەكەسىندە جامبىل وبلىسىنىڭ كومانداسى ەكىنشى جىل قاتارىنان كوماندالىق ءى-ءشى ورىندى يەلەنىپ, «ەڭ ۇزدىك كوماندا» اتاعىن جەڭىپ الدى. ونىڭ ىشىندە وبلىستىق دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان قازاق-تۇرىك مەكتەپ-ينتەرناتى «ەڭ ۇزدىك وليمپيادا مەكتەبى» اتاعىن قاتارىنان بەسىنشى جىل يەلەنگەن. سونداي-اق, وبلىستىق «دارىن» مەكتەپ-ينتەرناتى مەن وبلىستىق ايشا ءبيبى اتىنداعى دار ىندى قىزدارعا ارنالعان قازاق-تۇرىك مەكتەپ-ينتەرناتى دا ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىنىپتى.
ءبىلىم بيىگى – باسەكەدە انىقتالادى. وتكەن وقۋ جىلىندا رەسپۋبليكالىق عىلىمي جارىسقا قاتىسقان وقۋشىلاردىڭ 18-ءى جۇلدەگەر اتانىپ, 3 وقۋشى التىن, 3 وقۋشى كۇمىس, 12 وقۋشى قولا مەدالمەن ماراپاتتالعان. ال حالىقارالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي جارىستاردان وبلىس وقۋشىلارى 6 التىن, 16 كۇمىس, 25 قولا مەدالمەن ورالعان. سونىڭ ءبىرى 2013 جىلدىڭ 22-28 ءساۋىر كۇندەرى تاشكەنت قالاسىنداعى م. لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى فيليالىنىڭ بازاسىندا وتكەن 47-ءشى حالىقارالىق مەندەلەەۆ وليمپياداسى دەۋگە بولادى. مىنە, وسى ءبىلىم سايىسىنان قازاق ەلىنە بۇيىرعان جالعىز التىن مەدالدى وبلىستىق دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان قازاق-تۇرىك مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى قايرات ءاشىم يەلەنسە, سونداي-اق, وسى مەكتەپتىڭ 11-سىنىپ وقۋشىلارى ازامات رىسقۇلبەكوۆ, جاسۇلان بينازار جانە تاراز قالاسىنداعى №1 گيمنازيانىڭ 11 سىنىپ وقۋشىسى بوگدان زاگريبەلنىي قولا مەدالعا يە بولعان. ياعني, اتالمىش وليمپيادادا قازاقستان قۇراما كومانداسىنىڭ 6 وقۋشىسى جەڭىمپاز اتانسا, ونىڭ 4-ەۋى جامبىل وبلىسىنىڭ دارىندى وقۋشىلارى بولىپ وتىر. بۇل جەتىستىك ءبىلىم سالاسى باسشىلارىنىڭ دا, ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرەتىن مۇعالىمدەردىڭ دە ورتاق قۋانىشى ەكەنى راس. وعان دانيا مەملەكەتىنىڭ كوپەنگاگەن, شۆەيتساريا مەملەكەتىنىڭ بەرن, رەسەي ەلىنىڭ ماسكەۋ جانە ساحا رەسپۋبليكاسىنىڭ ياكۋتسك قالالارىندا فيزيكا, ماتەماتيكا, حيميا جانە ينفورماتيكا پاندەرىنەن وتكەن ءبىلىم باسەكەلەرىنەن جەڭىمپاز اتانىپ, جۇلدەمەن ورالعان جامبىلدىق وقۋشىلاردىڭ جەتىستىكتەرى ايعاق.
بۇگىندە وقۋشىلاردىڭ جىلدار بويى جيناعان بىلىمدەرىنىڭ باعاسىن ۇبت بەرەتىن بولدى. 2013 جىلعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە وبلىس بويىنشا 10410 مەكتەپ ءبىتىرۋشىنىڭ 7374-ءى (70,8%) قاتىسىپتى. ولاردىڭ 81,2%-ى (5987) قازاق تىلىندە, 18,8%-ى (1387) ورىس تىلىندە ءبىلىم العان. ال ۇبت قورتىندىسى بويىنشا ورتاشا بالل 75,02-ءنى قۇراعان. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 3,69-عا جوعارى ەكەن. ەڭ جوعارى 120-124 بالدى 37 ءبىتىرۋشى, ونىڭ ىشىندە 124 بالدى 3 ءبىتىرۋشى يەلەنگەن. ولار تاراز قالاسىنداعى №1 گيمنازيا ءبىتىرۋشىسى نازيرا بالتاشەۆا, جۋالى اۋدانى گ.وردجونيكيدزە اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيا ءبىتىرۋشىسى ءنۇريلا ءىنيات جانە ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىنداعى №2 ورتا مەكتەپ ءبىتىرۋشىسى اباي بايدىلداەۆ بولىپ تابىلادى. «التىن بەلگىگە» ۇسىنىلعان 297 ۇمىتكەردىڭ 41,7%-ى (124) ءوز بىلىمدەرىن دالەلدەپ شىعىپتى. بۇل – الماتى, استانا قالالارى مەن باتىس قازاقستان وبلىسىنان كەيىنگى 4-ءشى ورىندى كورسەتەدى. ەڭ باستىسى, تومەن ناتيجە كورسەتەتىن مەكتەپتەر سانى ازايعان. سونىڭ ناتيجەسىندە وبلىستىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى كورسەتكىشى بيىل رەسپۋبليكا بويىنشا 8-ءشى ورىنعا كوتەرىلگەن.
– اعىمداعى جىلى ءبىلىم نىساندارىنىڭ ماتەريالدىق تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا 10,3 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. سونىمەن بىرگە, اپاتتى جاعدايداعى, ءۇش اۋىسىمدى, ىڭعايلاستىرىلعان عيماراتتاردا ورنالاسقان مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋ دە ەڭ نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر, – دەيدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى سۇلۋشاش قۇرمانبەكوۆا.
وعان تيىسىنشە قارجى دا قاراستىرىلىپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە اعىمداعى جىلى بارلىعى 24 ءبىلىم نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە بولسا, ونىڭ ىشىندە 11 نىساندى 2013 جىلى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن.
مىسالى, جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا جامبىل اۋدانى جاسوركەن اۋىلىنداعى 300 ورىندىق, جۋالى اۋدانى اقتوبە اۋىلىنداعى 150 ورىندىق جانە قورداي اۋدانى سورتوبە اۋىلىنداعى 300 ورىندىق ورتا مەكتەپتەرى پايدالانۋعا بەرىلمەكشى. ال جىل سوڭىنا دەيىن جامبىل اۋدانى قاراتاۋ ۋچاسكەسىندەگى 120 ورىندىق, قورداي اۋدانى كەنەن اۋىلىنداعى 600 ورىندىق, ماسانشى اۋىلىنداعى 825 ورىندىق, مويىنقۇم اۋدانى مىڭارال بەكەتىندەگى 120 ورىندىق ورتا مەكتەپتەر ءوز شاكىرتتەرىن قابىلداماق.
ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا پەداگوگ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. سەبەبى, مۇعالىمدىك ماماندىق – ادامتانۋ ونەرىنىڭ قايتالانباس نۇسقاسى. ەندەشە, مۇعالىمدەردىڭ ەڭ جوعارى جەتىستىكتەرىن ناسيحاتتاۋ, پەداگوگيكالىق شەبەرلىك بايقاۋلارىن وتكىزىپ, ءتۇرلى ءىس-شارالار ارقىلى پەداگوگيكالىق ماماندىقتىڭ قوعامدىق بەدەلىن جۇيەلى تۇردە كوتەرۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى. قورىتا ايتقاندا, جامبىل وبلىسىنداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنان زامانا تالابىنا ساي ەرەكشە قارقىنمەن ىلگەرىلەۋ ۇدەرىسىن بايقادىق. ول, ارينە, وقۋشىلاردى ءبىلىم مەن عىلىمعا باۋلۋ مەن تاربيە بەرۋ ىسىندەگى ناقتى مىسالداردان كورىنۋدە.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.