ورتالىق ازياداعى ەڭ سەنىمدى سەرىكتەس

نۇرسۇلتان نازارباەۆ: ەقىۇ-عا مۇشە كوپتەگەن مەملەكەتتەر قازاقستاننىڭ جوس­پارلارىنا, سونىمەن قاتار, ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى مەنىڭ ۇسىنىسىما قولداۋ ءبىلدىردى. مەن سامميتتە ەقىۇ-نىڭ جاۋاپ­كەر­شى­­لىگى ايماعىندا قاۋىپسىزدىكتىڭ كوكەي­كەس­تى پروبلەمالارىن, اۋ­عانستانداعى جاعدايدى جانە توزىمدىلىك ماسەلەلەرىن تالقىلاۋدى ۇسىندىم.

(قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان).

كەشە اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەن سلوۆاكيا رەسپۋبليكاسى­نىڭ پرەزيدەنتى يۆان گاشپاروۆيچپەن كەزدەستى.قازاقستان مەن سلوۆاكيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس سەنىمدى ساياسي ۇنقاتىسۋلار تۇرىندە دامىپ كەلەدى. قازاقستانعا جوعارى دەڭگەيدەگى العاشقى ساپاردى سلوۆاكيا پرەزيدەنتى ر.شۋستەر باستاعان بولاتىن. ول ءبىزدىڭ ەلىمىزگە 2001 جىلدىڭ قاراشا ايىندا كەلگەن ەدى. ال قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ سلوۆاكيا رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارمەن 2007 جىلى بارعان بو­لاتىن. ساپار بارىسىندا ەكى ەل ارا­سىن­داعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاس­تىق­تى دامىتۋعا نەگىز قالانىپ, قۇقىقتىق با­زا­نى قۇرايتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن سلوۆاكيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ نەگىزدەرى تۋرالى دەك­لاراتسياعا, ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدوم­ستۆو­ارالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان ەدى. قازاقستان مەن سلوۆاكيا اراسىنداعى پارلامەنتارالىق جانە ايماقارالىق باي­لانىستار دا جاقسى دامۋ ۇستىندە. سلوۆاكيا پارلامەنتىندە قۇرامىنا 50 دەپۋتات ەنەتىن قازاقستانمەن دوستىق توبى قۇرىلعان. سونداي توپ قازاقستان پارلامەنتىندە دە بار. بىلتىرعى جىلى قاراعاندى مەن كۋرچاتوۆ قالالارىندا سلوۆاكيانىڭ قۇرمەتتى كونسۋلدىعى اشىلدى. اقورداداعى رەسمي قارسى الۋ راسىمدەرى اياق­تالعان سوڭ مەملەكەتتەر باسشىلارى ەكى­جاقتى كەلىسسوز جۇرگىزدى. ءبىر اتاپ كورسەتەتىن ءجايت – الەمدىك قارجى داعدارىسىنا قارا­ماي, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2009 جىلى 10 پايىزعا ارتىپ, 1 ملرد. اقش دوللارىن قۇراعان. جالپى العاندا, 2003 جانە 2009 جىلدار ارالىعىندا ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا كولەمى 10 ەسەگە جۋىق ارتقان. ەكەۋارا كەزدەسۋ اياقتالىپ, پرەزيدەنتتەر كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوزدەر ۇستەلىنە وتىردى. جيىندى اشقان سوزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: “شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋدە ءبىز ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋەتى ءالى دە جوعارى ەكەندىگىمەن كەلىستىك. قازاقستان سلوۆاكيانى ەۋرووداقتاعى وتە ماڭىزدى جانە پەرسپەكتيۆالى ارىپتەسى دەپ تانيدى. 2007 جىلعى مەنىڭ براتيسلاۆاعا ساپارىم بارىسىندا قول قويىلعان قۇجاتتاردىڭ تالاپتارىن ەكى جاق تا تيىمدىلىكپەن ىسكە اسىرىپ كەلەدى. بۇگىنگى كەزدەسۋ ءبىزدىڭ قاتىناستارىمىزعا جاقسى سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن”, دەدى. بۇگىنگى كۇنى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ەكو­نو­ميكالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق ىن­تى­ماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميس­سيا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. قازاق­ستاندا 17 بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلعان. ولار قۇرىلىس, فارماتسەۆتيكالىق پرەپارات­تار, كوتەرمە ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا جۇمىس ىستەيدى. قازاقستان سلوۆاكيانىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە سۇبەلى ۇلەسىن قوسا تۇسۋدە. سوڭعى ەكى جىلدا وسى ەلگە جەتكىزىلگەن قا­زاق­ستاندىق كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ كولەمى ءۇش ەسە ارتىپ, بىلتىر ول 3 ملن. توننادان استى. سونداي-اق, قازاقستان ەكسپورتىنىڭ قۇرامىندا ءتۇستى جانە قارا مەتالدار, ماقتا, حيميكاتتار بار. ال سلوۆاكيالىق يمپورت­تىڭ تاۋارلارىن ماشينەلەر مەن تەحنيكالار, جابدىقتار, قۇرىلىس ماتەريالدارى, گەر­بي­تسيد­تەر, ءدارى-دارمەك, تاماق ونىمدەرى, پولي­گرافيا ونىمدەرى جانە باسقالار قۇرايدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ سوزىندە ءوسىمى 10 پايىزعا جەتىپ, 1 ملرد. 200 ملن. اقش دوللارىنا جەتكەن ساۋدا اينالىمىنىڭ بۇل جەتىستىگى ءالى ەڭ جوعارى شەك ەمەس ەكەنىن, ءبۇ­گىنگى كەزدەسۋ ونىڭ دامي تۇسۋىنە جاڭا سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە سلوۆاكيا ليدەرى قازاقستانعا شاقىر­عانى ءۇشىن قازاقستان باسشىسىنا العىسىن بىلدىرە كەلىپ, ەكى ەلدىڭ اراسىندا ەشقانداي كەلىسپەۋشىلىكتىڭ جوق ەكەنىن ايتتى. قازاق­ستان ءبىز ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل ەۋرووداق ەلدەرى ءۇشىن ورتالىق ازياداعى ەڭ سەنىمدى ارىپتەس, دەدى ول. كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوز با­رى­سىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدار­لا­ماسىن ىسكە اسىرىپ جاتقانىن, وعان 20 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, جاڭادان 176 نىساننىڭ تۇرعى­زى­لا­تىنىن ايتتى جانە سلوۆاكيالىق ىسكەر توپ­تاردى وسى ىسكە قاتىسۋعا شاقىردى. ءوز كەزەگىندە يۆان گاشپاروۆيچ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا جانە استاناداعى قۇرىلىس قارقىنىنا ءوزىنىڭ تاڭدانىسىن جاسىرمادى. قازاقستان بۇگىنگى كۇنى وسى ايماقتاعى شيكىزات پەن قۋات رەسۋرستارىن شىعارۋمەن اينالىساتىن ەل رەتىندە عانا ماڭىزدى ەمەس, سونىمەن بىرگە ايماقتىق سايا­ساتقا ىقپال ەتە الاتىن بەلسەندى ەل رەتىندە دە ماڭىزدى بولىپ وتىر, دەدى ول. ونىڭ دالەلى قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعالىعىنا سايلانۋى دەر ەدىم. مەن قازاقستان ءتور­اعا­لىق ەتكەن تۇستا ۇيىمنىڭ جۇمىسىندا جاڭا سەرپىن بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. سونداي-اق قا­زاقستاننىڭ باستاماسىمەن استانا قالا­سىن­دا بولماقشى ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر ليدەر­لەرىنىڭ ءسامميتى دە تابىستى وتەدى دەگەن ۇمىتتەمىن. ايتا كەتەرلىگى, كەلىسسوز بارىسىندا سلوۆاكيانىڭ اۆتوموبيل جاساۋ, جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى, قۇرىلىس جانە تاعى باسقا سالالارداعى كلاستەرلەر قۇرۋ تاجىريبەسى قازاقستاندا بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا قولدانىلۋى مۇمكىن ەكەندىگى اتالىپ ءوتتى. سونداي-اق, ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارى قاتارىندا وڭدەۋ ونەركاسىپتەرى, جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى ونىمدەرىن ءوندىرۋ, تۋريزم جانە ءبىلىم بەرۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالالارىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىن­دىكتەرى ءسوز بولدى. قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي اراسىنداعى كەدەن وداعىنىڭ دا سلو­ۆاكيالىق ينۆەستورلاردىڭ قازاقستانداعى ارەكەتتەرىنە جاڭا پەرسپەكتيۆالار اشۋ مۇمكىندىگى ايتىلدى. الەمدىك وزەكتى پروبلەمالار بويىنشا تاراپتاردىڭ ۇستانىمى وتە جاقىن ەكەندىگى بەلگىلى بولدى. سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك, يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ باعىتىنداعى پوزيتسيالار ءوزىنىڭ بىرەگەيلىگىمەن تانىلادى. كەلىسسوزدەر اياقتالعان سوڭ پرەزيدەنتتەر جۋرناليستەرمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ونى اشقان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستار مەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا قازاق­ستان­نىڭ زور ءمان بەرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ويتكەنى, الەمدىك داعدارىسقا قاراماي, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قا­تى­ناستار دامىپ كەلە جاتىر جانە ونى ارت­تىرا ءتۇسۋ الەۋەتى ۇلكەن, دەدى ەلباسى. ونىڭ ۇستىنە سلوۆاكيا الەمدىك ساياساتتا قازاقستان باستامالارىن قولدايتىنىن, سونىڭ ىشىندە ەقىۇ كوشباسشىلارىنىڭ ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ جونىندەگى يدەيانى دا قول­داي­­تىنىن مالىمدەدى. سلوۆاكيا تەلەۆيزياسى ءجۋرناليسىنىڭ سۇ­راعىنا بەرگەن جاۋابىندا نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى سلوۆاكيالىق كومپانيالاردىڭ قازاق­ستاندا قۇرىلىس يندۋسترياسىن دامىتۋعا, جيھاز جاساۋ, جەڭىل جانە جالپى ماشينە جاساۋ سالالارىنا قاتىسۋ مۇمكىندىكتەرى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال “حابار” اگەنتتىگىنىڭ سۇراعىنا بەرگەن جاۋابىندا يۆان گاش­پارو­ۆيچ سلوۆاكيانىڭ جەراستى گاز قويمالارىن جاساۋ ادىستەرىمەن بولىسۋگە ءازىر ەكەندىگىن, سونىمەن بىرگە, ءتورتىنشى بۋىنداعى اتوم رەاكتورىن جاساۋدا قازاقستان جانە جاپو­نيامەن ىنتىماقتاسا ءىس-قيمىل جاساۋعا ازىرلىگىن جەتكىزدى. جاقسىباي سامرات, سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.