اتام قازاق: “ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ” دەگەن عوي. ويتكەنى, كوش باستار كوسەمدەر دە, ءسوز باستار شەشەندەر دە, عۇلاما عالىمدار مەن ارقالى اقىندار دا, ياعني تۋمىسى بولەك تۇلعالار انالارىنىڭ اق سۇتىنەن ءنار الىپ, ءتاربيەسىنەن ءتالىم العان. ايتسا ايتقانداي, ۇلدارىن ۇياعا, قىزدارىن قياعا قوندىرىپ, نەمەرەلەرىنىڭ قىزىعىن ارقا-جارقا كورىپ وتىرعان باتىر انا – دوسماعانبەتوۆا رسالدى اپامىز بۇگىندە 5 ۇل, 5 قىز ءوسىرىپ, 24 نەمەرەسىن ايالى الاقانىنا سالىپ, ماڭدايلارىنان ءشوپ-ءشوپ ءسۇيىپ وتىر.
– بايلىق تا, بيلىك تە ۋاقىتشا,– دەيدى ول, – ال, مەنىڭ باستى بايلىعىم – بالالارىم. ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن بالداۋرەن بالالارىم ەڭسەرە ەڭبەك ەتىپ, انالارىنىڭ اق سۇتتەرىن اقتاسا, مۇنان ارتىق باقىت بار ما؟!
“زامانىنا قاراي ادامى” دەگەن. زامانىنا, تاعدىر تالابىنا وراي ءالدەكىمدەر ەرتەرەك ەسەيسە, ال ءبازبىرەۋلەردىڭ اقىل-ەستەرى ەسەيگەنشە ەنبەيدى-اۋ, ەنبەيدى. رسالدى اپامىزدىڭ بالالىق بال داۋرەنى كەشەگى قۋعىن-سۇرگىن, بەرتىن كەلە سۇراپىل سوعىس جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ, ەرتە ەسەيدى. ول 1938 جىلدىڭ قىتىمىر قىس ايى – جەلتوقساندا امانگەلدى اۋىلىندا (كەزىندە لەنين كولحوزى) دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى سۇلەيمەننىڭ ەڭبەك جولى قولىنا كەتپەن, كۇرەك ۇستاۋدان باستاۋ الىپ, بەرتىن كەلە باسشىلىق قىزمەتتە بولىپ, اۋىل اسىراۋشىسىنا اينالادى. ال اناسى راحيما 10 بالانى ومىرگە اكەلىپ, سولاردىڭ ءوسىپ, وركەن جايۋىنا توسەلىپ توسەك بولىپ, ۇلدارىن ۇياعا قوندىرىپ, قىزدارىن قياعا ۇشىرادى. – “اتا كورگەن – وق جونار, انا كورگەن – تون پىشەر” دەپ اتام قازاق ايتقانداي, اياۋلى انامنىڭ جولىن قۋىپ, مەن دە 10 بالا ءوسىرىپ, وركەن جايدىرىپ وتىرمىن,-دەگەن رسالدى اپامىز اڭقىلداي سويلەپ, جارقىلداي كۇلەدى.
وتباسىنىڭ تۇڭعىشى – رسالدى اپا بۋىنى بەكىپ, بۇعاناسى قاتپاي جاتىپ-اق ەڭبەككە ارالاسىپ, جەڭىس كۇنىن جاقىنداتۋعا ۇلەس قوسقان. ەگىن ەككەن, مال باققان, ءشوپ شاپقان, ماساق تەرگەن, قويشى ايتەۋىر جىل بويى تىرتىنەكتەپ تىرشىلىك ەتكەن. سودان دا رسالدى اپا نان قادىرىن, ءدان قادىرىن ءبىلىپ, تۇرمىس تاۋقىمەتىن تارتپاي بويجەتكەن.
– وتباسىمىزدىڭ تۇڭعىشى مەن بولعان سوڭ 10 جىلدىق مەكتەپتەن كەيىن وقۋعا تۇسۋگە ماعان ءمۇمكىندىك بولمادى. ويتكەنى, ىزىمنەن ەرىپ كەلە جاتىرعان ءىنى-ءسىڭىلىلەرىمدى تاربيەلەۋگە اناما قوسشى بولىپ, ولاردىڭ وقۋلارىن جالعاستىرۋىنا جول بەردىم. بۇگىندە ءبىر شاڭىراقتان وركەن جايعان ونىمىزدىڭ دا ءتورت كوزىمىز تۇگەل. باۋىرلارىم وزدەرىنىڭ قاراقان باستارى ءۇشىن ەمەس, ەل ءۇشىن سان-الۋان سالادا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ءبارىن بىردەي سانامالاپ ايتىپ, ۋاقىتىڭدى المايىن, ۇيادا كورگەنىن ۇشقاندا ىلگەن تەتەلەس ءىنىم – سەيتسۇلتان ايىمبەتوۆتى ءوزىڭ دە بىلەتىن بولارسىڭ؟
– بىلگەندە قانداي, ەسىمى ماعان عانا ەمەس, ەلگە تانىمال پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى سەيىتسۇلتان ايىمبەتوۆ ەمەس پە؟
– دۇرىس ايتاسىڭ. اينالايىن باۋىرىمنىڭ ەلىم دەپ ەلجىرەپ جۇرگەنى ءبىزدى قۋانىش قۇشاعىنا بولەۋمەن كەلەدى.
...رسالدى اپامىزبەن ەكەۋمىزدىڭ اڭگىمەمىزدى قوس ق ۇلىنداي تەبىسىپ ءوسىپ كەلە جاتىرعان قوس نەمەرە ارۋجان مەن شىڭعىس جارىسا جۇگىرىپ, ءۇزىپ جىبەردى. نەمەرەلەرىنىڭ بەتتەرىنەن كەزەك-كەزەك شوپىلدەتە ءسۇيىپ ماۋقىن باسقان اجەلەرى ءۇزىلگەن اڭگىمە ءجىبىن قايتا ساباقتادى.
–قۇداي قوسقان قوساعىم – سەيىتكامالمەن تۇرمىس قۇرىپ, ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بولدىق. كەزىندە ەڭبەك جولىن مەحانيزاتور بولۋدان باستاعان سەيىتكامال بەرتىن كەلە ينجەنەر بولىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ احۋالىن جاقسارتۋعا جان-تانىمەن ەڭبەك ەتتى. ەڭبەگى ەلەۋسىز قالعان جوق.
اتتەگەن-اي, دەيمىن. سەيىتكامالىم 52 جاسىندا ماڭگىلىك ساپارعا كەتىپ, قارا شاڭىراعىمىز شايقالىپ قالدى. ول كەزدە تۇلا بويى تۇڭعىشىم – سارسەنك ۇلىم تۇرمىس قۇرىپ, اۋەزبەگىم شاڭىراق كوتەرگەن. ءسويتىپ, مەن 50 جاسىمدا جەسىر قالىپ, ۇل-قىزدارىمنىڭ اق جولدان اداسپاي, ادام بولۋىنا بويىمداعى بار قۋاتىمدى جۇمساۋمەن ءجۇردىم. اللاعا ريزامىن. اق ءسۇتىمدى اقتاعان, اينالايىن بالالارىم – مەنىڭ باستى بايلىعىم.
– اپا, ون بالاڭىز دا جوعارى ءبىلىم الىپتى. بۇل سىزگە تىم قيىن تيگەن شىعار دەگەنبىز.
–وڭاي بولمادى. ايتسە دە ق ۇلىندارىم ءبىر-بىرىنە سۇيەۋ بولادى عوي, – دەدى ول.
دۇيسەنباەۆتار وتباسىنىڭ تۇڭعىشى سارسەنكۇل حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, بۇگىندە “دەنساۋلىق”جشس-ىندا ەسەپشى قىزمەتىن اتقارسا, اۋەزبەك الماتىداعى ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەت پەن زاڭ اكادەمياسىن ءتامامداپ, قازىر وبلىستىق سالىق دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە. سۇلتان اسكەري بولىمشەدە, ال نۇرلان ەلەكتر جۇيەسىن تاراتۋ مەكەمەسىندە ءبولىم باستىعى, گۇلفاريدا №11 ورتا مەكتەپتىڭ وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. گۇلميرا مەن ەرلان الماتىدا قىزمەت ەتەدى. گۇلايىم كاسىپكەر بولسا, ەركىنى مۇناي سالاسىنداعى كۋتت مەكەمەسىندە ءبولىم باستىعى, ال كەنجە قىزى گۇلجاينا بەلگىلى كاسىپكەر.
–وتكەن جىلى بالالارىم 70 جاسقا كەلگەن تويىمدى دۇركىرەتە وتكىزدى. سوندا وتكەن ومىرىمە كوز ءجىبەرىپ, بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاقتارعا ۇلاعات بولار دەگەن نيەتپەن انالىق جۇرەكتەن شىققان اق تىلەگىمدى اقتارعانىم بار.
ايتايىن, بۇل دۇنيەگە كەلگەن ادامنىڭ باسىنا ءۇش باقىت قۇسى قونادى ەكەن. ءبىرىنشى باقىت “شىر” ەتىپ ءدۇنيەگە كەلۋ, ەكىنشى باقىت – قوساعىڭمەن قوسا اعارىپ, ۇل-قىزدى بولۋ, ال ءۇشىنشى, ەڭ باستى باقىت - ادەمى قارتايۋ.
ءيا, رسالدى اپامىز ايتقانداي, ادەمى قارتايىپ, باقىتقا كەنەلىپ وتىرعان ارداقتى انا رسالدى دەسەك, اسىرا ايتقاندىعىمىز بولماس. وسىنداي اياۋلى دا ارداقتى انالارىمىز ازايماسىن دەيمىز. وسىنداي ونەگەلى وتباسى كوبەيە بەرسىن دەيمىز. بار باقىت وسىندا.
ەركىن ءابىل, قىزىلوردا.