سەنات ترامپتى اقتاپ شىقتى

اق ءۇي باسشىسىنا سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ ماسەلەسى بىلتىر كوتە­رىلگەن-ءدى. وكىلدەر پالاتاسى د.ترامپ وكىلەتتىگىن اسىرا پايدا­لا­نىپ, بيىلعى پرەزيدەنتتىك ساي­لاۋداعى قارسىلاسى دجو باي­دەنگە قارسى استىرتىن دەرەك جيناۋعا تىرىسقان. ول ۋكراي­نا پرەزيدەنتى ۆولوديمير زەلەن­­سكيمەن اڭگىمە بارىسىندا د.باي­دەننىڭ وسى ەلدەگى گاز كومپانيا­سىندا لاۋا­زىمدى قىزمەت اتقارعان ۇلىنا قا­تىستى تىڭ دەرەكتەر تاۋىپ بە­رۋدى سۇراعان-مىس. العاشقىدا بۇل مالىمەتتى قۇپيا دەرەككوز حا­بار­لاعان ەكەن. كەيىنىرەك ەكى­جاقتى اڭگىمەنىڭ ستەنوگرامماسى امەريكالىق مەدياعا تاراپ كەتتى.

اقش زاڭى مۇنداي قاتەلىك جاساعاننىڭ باسىنان سيپامايتىنى بەلگىلى. پرەزيدەنتتىڭ شالىس باسقان قادامى بىردەن قوعام سىنىنا ۇشىرادى. اسىرەسە ەلدەگى دەموكراتتار د.ترامپتى ايىپتاپ, وكىلدەر پالاتاسى تەكسەرىستى باستاپ كەتكەن. بىراق بۇعان قار­سىلىق تانىتۋعا تىرىسقان پرەزيدەنت اكىمشىلىگى «ارتىق قىلام دەپ, تىرتىق قىلىپ الدى». ولار تەرگەۋشىلەردىڭ ىزدەگەن قۇجات­تارىن تاۋىپ بەرۋگە كەدەرگى كەل­تىرگەن. اقش-تا ءباسپاسوز بوس­تاندىعى مەن ءسوز ەركىندىگى بار. سو­عان سايكەس ءتىپتى اق ءۇيدىڭ وزى­­­نەن مالىمەت سۇراتۋعا كەز كەلگەن جۋرناليست تە, تەرگەۋشى دە قۇقىلى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ارەكەتى وسى زاڭعا قارسى كەلگەن­دىك­تەن, وكىلدەر پالاتاسى د.ترامپ كونگرەسس جۇمىسىنا كە­دەر­­گى كەلتىردى دەپ تاعى ءبىر اي­ىپ تاقتى.

پرەزيدەنتكە يمپيچمەنت جاريالاۋ ماسەلەسى وكىلدەر پالا­تاسىندا ۇزاق قارالدى. كۋا­گەرلەردى تىڭداپ, دەرەكتەر مەن دالەلدەردى سارالاعان تومەنگى پالاتا كوپ ۇزاماي د.ترامپقا سەنىمسىزدىك بىلدىرگەن. مۇنىڭ سە­­بەبى تۇسىنىكتى. قازىرگى اقش پرە­زيدەنتى رەسپۋبليكاشىلار تارا­پىنان سايلانعان. ال وكىلدەر پالاتاسىنىڭ نەگىزىن دەموكراتتار قۇرايدى. ياعني ەكى تاراپ ساياسي ساحنادا ءبىر-بىرىنە قارسىلاس سانالادى.

الايدا وكىلدەر پالاتاسىنىڭ اپپاراتى اتالعان قۇجاتتى سە­ناتقا وتكىزۋگە اسىققان جوق. تو­­مەنگى پالاتا سپيكەرى نەنسي پە­­لوسي وعان تاياۋدا عانا قول قويىپ, رەسمي تۇردە سەناتقا تا­بىس­تادى. وسىلايشا, جوعارعى پالاتا ترامپتىڭ تاعدىرىنا قا­تىستى قۇجاتتى 21 قاڭتاردان باس­تاپ ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەۋگە كىرىسكەن. ايتسە دە سەناتتىڭ يمپيچمەنت جاريالامايتىنى ءاۋ باستان بەلگىلى-تۇعىن. ويتكەنى جوعارعى پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ 53-ءى – رەسپۋبليكاشىلار. ياعني د.ترامپ­تىڭ جاقتاستارى سوڭعى شەشىم قابىلداۋدا باسىمدىققا يە. ال سەناتتاعى دەموكراتتاردىڭ سانى 45 بولسا, ەكى سەناتور ەش پارتياعا كىرمەيدى.

اقش زاڭى بويىنشا  د.ترامپ­­­تى ءوز قۇزىرەتىن اسىرا پاي­­­دالاندى دەپ تانۋ ءۇشىن پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ ۇشتەن ەكىسى يمپيچمەنت قۇجاتىن قولداپ داۋى­س بەرۋى كەرەك. كوپتىڭ بولجامى قاتەلەسپەدى. سەنات د.ترامپتى اق­تاپ شىقتى. جوعارىدا كەلتىرگەن ءبىرىنشى ايىپتاۋعا 52 رەسپۋبليكاشى قارسىلىق بىلدىرگەن. ەكىنشى ماسەلەگە قاتىستى دا كوپشىلىك اق ءۇي باسشىسىن جاقتاپ شىقتى. وسىلايشا, رەسپۋبليكاشىلار ءوز وكىلىن دالاعا تاستاعان جوق.

اق ءۇيدىڭ ءباسپاسوز حاتشى­سى ستەفاني گريشام وسى وقي­عاعا قاتىستى پىكىر ءبىلدىرىپ, د.ترامپتىڭ ءاردايىم حالىقتىڭ مۇددەسىن جوعارى قويعانىن مالىمدەدى.

«وسى جەمقورلىق پروتسەسى كەزىندە پرەزيدەنت ترامپ اقش مۇددەسىن ءاردايىم ءساتتى قورعاپ, امەريكالىقتاردى مازالايتىن ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. ول ەل حالقىنا قاجەتتى جەڭىستەرگە قول جەتكىزسە, دەموكراتتار وزدەرىنىڭ جىمىسقى ارەكەتىنەن تاعى دا پايدا كورگەن جوق», دەدى س.گريشام.

د.ترامپ مۇنداي جەڭىسكە ەرەكشە قۋاندى دەسەك قاتە­لەس­پەيمىز. سەناتتاعى داۋىس بەرۋ اياقتالعاننان كەيىن ول بۇ­قارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, جيىنعا «ترامپ اقتالدى» دەپ ۇلكەن ارىپتەرمەن جازىلعان Washington Post گازەتىنىڭ ءنومىرىن قولتىعىنا قىستىرا كەلىپتى. سون­داي-اق «ومىردە قاتەلەستىم. ونى مويىندايمىن... بىراق ناتيجەسى مىناۋ» دەپ گازەتتى كوپ­شىلىككە كورسەتتى.

بۇدان بولەك, اقش پرەزيدەنتى بىرقاتار ماسەلەنىڭ باسىن شالسا دا, قاتتى قاپالانعانىن بايقاۋ قيىن ەمەس. اسىرەسە ول پرەزيدەنتكە لايىق ەمەس سوزدەر قولدانعانى مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. سونىمەن قاتار د.ترامپ وزىنە قارسى كەلگەندەردى ايامايتىن سىڭايلى. Politico سايتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, اق ءۇي باسشىسى جوعارعى پالاتا دەپۋتاتى ميتت رۋمنەيگە شۇيلىككەن كورىنەدى. مۇنىڭ سەبەبى مىنادا. يۋتالىق سەناتور رەسپۋبليكاشىلار قاتارىندا بولعانىنا قاراماستان, يمپيچمەنت ماسەلەسى كوتەرىلگەلى بەرى د.ترامپتى ءجيى ايىپتادى. داۋىس بەرۋ كەزىندە دە م.رۋمنەي اق ءۇي باسشىسىنا سەنىمسىزدىك بىلدىرگەن. بيزنەستىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن د.ترامپ مۇنى ارقادان پىشاق ۇرۋ دەپ تۇسىنەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان جوعارىدا ايتىلعان مالىمەت شىندىققا سايادى.

ونىڭ ۇستىنە, دەموكراتتار اقتالعان دونالد ترامپتىڭ بۇرىنعىدان دا باتىلىراق قي­مىلدايتىنىن ايتىپ, الاڭ­داپ وتىر. پرەزيدەنتتىڭ وتكەن ءتورت جىلدا جولىن كەسۋگە تال­پىنعانداردان ەسە قايتارۋدى دا كوزدەيتىنى تۇسىنىكتى. اق ءۇي باسشىسى كۇنى كەشە حالىققا جاساعان جولداۋىندا دا مۇنىڭ شەت جا­عاسىن ايتىپ قالدى. مۇنىڭ دا ءوز سەبەبى بار. اق ءۇي كەڭەسشىسى پودپولكوۆنيك الەكساندر ۆيندمان سەناتتاعى تىڭدالىم كەزىندە كۋاگەر رەتىندە سويلەگەن. د.ترامپ مۇنى كەشىرە المايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. BBC ارناسى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, پودپولكوۆنيك ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى قىزمەتىنەن بوساتىلماق.

جالپى, د.ترامپتىڭ اقتالىپ شىعۋى بىرنەشە ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ بەردى. بىرىنشىدەن, پارتيالاستارىنىڭ باسىم بولىگى ونى قولدايدى. سەناتتاعى داۋىس بەرۋگە دەيىن كەي ساراپشىلاردا كۇمان بولعان. الايدا ەندى اق ءۇيدىڭ قازىرگى باسشىسىنىڭ تانىمالدىلىعىنا تالاس جوق ەكەنى ايدان انىق. ماسەلەن, وتكەن اپتادا جۇرگىزىلگەن ساۋالداما رەسپۋبليكاشىلاردىڭ 94 پايىزى ترامپ اكىمشىلىگىن قولدايتىنىن كورسەتتى. ياعني جىلدان-جىلعا ونىڭ پارتيا ىشىندەگى جاقتاستارى ارتىپ كەلەدى. بىلتىر بۇل كور­سەتكىش 89 پايىزدى قۇراعان-دى. ال ءتورت جىل بۇرىن پارتيا ىشىن­دەگى جاقتاستارى مۇلدەم از ەدى.

ەكىنشىدەن, ەندىگى جەردە د.ترامپ ەركىن قيمىلدايدى. بي­ىل اقش-تا پرەزيدەنت سايلاۋى وتپەك. يمپيچمەنت ماسەلەسىن وڭ­تايلى شەشىپ العاننان كەيىن اق ءۇيدىڭ قازىرگى باسشىسى الداعى ساياسي ناۋقانعا قىزۋ دايىندىقپەن كىرىسەدى. ماسەلەن, د.ترامپتىڭ سايلاۋعا دايىندىعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 46 ميلليون دوللار جينالىپتى. بۇل قوماقتى سوما سايلاۋ­الدى ناۋقاندى جۇرگىزۋگە مولىنان جەتۋى ءتيىس.

اقش پرەزيدەنتىنە جاريا­لانعان يمپيچمەنتتى سەناتتىڭ قابىلداماۋىن ساراپشىلار سان-ساققا جۇگىرتىپ جاتىر. دجوردج ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دجوناتان تەرلەي ادامدار قالاعانىن عانا تىڭدادى دەپ ەسەپتەيدى.

«سەناتتاعى كوپشىلىك رەسپۋب­ليكاشىلار ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسشىسى دجون بولتوندى تىڭ­داعىسى كەلگەن جوق. ول پرە­زيدەنتتىڭ ۋكراينا جونىندەگى اڭگىمەسى مەن بايدەنگە قاتىستى استىرتىن مالىمەت جيناۋىنا قاتىستى كۋالىك بەرەتىن ەدى. اقىر سوڭىندا كۋاگەردىڭ نە اي­تا­تىنىنىڭ ماڭىزى قالمادى. ويتكەنى سەناتورلار پرەزيدەنتكە قارسى پىكىر ايتىلعانىنا ماڭىز بەرگەن جوق», دەيدى د.تەرلەي.

ايتپاقشى, اقتالعاننان كەيىن د.ترامپتىڭ حالىققا جولداۋ جاساعانىن جوعارىدا ايتتىق. وسى شارادا مىنانداي قىزىق وقيعا بولدى. اق ءۇي باسشىسى جيىن وتكەن زالعا كىرىپ, مىنبەردەگى ورنىنا شىققاننان كەيىن وكىلدەر پالاتاسى مەن سەنات سپيكەرىنە جولداۋىنىڭ ءماتىنىن بەردى. بىراق تومەنگى پالاتا سپيكەرى نەنسي پەلوسيدىڭ ۇسىنعان قولىن العان جوق. ءوز كەزەگىندە ن.پەلوسي حانىم جولداۋ اياقتالعان سوڭ, د.ترامپ ۇسىنعان ءماتىندى كوپشىلىكتىڭ الدىندا جىرتىپ تاستادى.

ايتا كەتەرلىگى, اقش سەناتى ءوز تاريحىندا ءۇشىنشى رەت قانا يمپيچمەنت ماسەلەسىن قاراستىردى. وكىلدەر پالاتاسى 1868 جىلى ەندريۋ دجونسونعا, 1998 جىلى بيلل كلينتونعا قاتىستى ءىس قوز­عاعان-دى. سەنات ەكى پرەزيدەنتتى دە اقتاپ شىقتى.

مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى ساياسي ارەنادا وقيعا ەندى قالاي ءوربۋى مۇمكىن؟ جوعارىدا ايتىپ وتكە­نىمىزدەي, د.ترامپ الداعى سايلاۋعا دايىندىققا بەلسەنە كىرىسەدى. ول ءوزىنىڭ الداعى ناۋ­قاندا جەڭىسكە جەتەتىنىنە سەنىمدى. تاياۋدا نيۋ-دجەرسي شتاتىندا وتكەن حالىقپەن كەزدەسۋىندە اق ءۇي باسشىسى دەموكراتتاردىڭ بۇعان ءالى كەلمەيتىنىن ايتىپ, «ولار سايلاۋدا مەنى جەڭە المايتىنىن بىلگەندىكتەن, قولىنان كەلگەننىڭ ءبارىن ىستەۋگە تىرىسىپ جاتىر», دەپ ءبىر اڭگىمەنىڭ شەتىن قايىردى.

بۇعان نەگىز بار. USA Today گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, دە­موكراتتار الداعى سايلاۋدا جەڭىلەتىنىن ءىشى سەزەدى. سون­دىق­تان ەلدەگى باستى وقيعاعا دەيىن ماسەلەنى بىرجاقتى ەتۋدى كوزدەيدى.