بارشا ادامزات بالاسىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنا ۇڭىلسەك قازىرگى كەزدە جەتى ميللياردتان ەداۋىر مولشەردە اسىپ بارا جاتقان الەم حالىقتارىنىڭ اراسىنان تەك 400-گە جۋىعى عانا دانىشپان اتانا العانى جونىندەگى دەرەكتەرگە تاپ بولامىز. قازاقتىڭ ۇلى اقىنى ابايدى دا تورتكۇل دۇنيەدەگى ازىن-اۋلاق دانىشپاندارىنىڭ قاتارىنا قوسساق, قاتەلەسپەيتىن شىعارمىز. ونىڭ ۇلىلىعى مەن كەمەنگەرلىگىنىڭ باستى بەلگىسى – قاي كەزدە دە, قانداي داۋىردە دە ولمەيتىن, وشپەيتىن جانە ءمانى مەن ماڭىزىن جوعالتپايتىن تۋىندىلار تۋعىزا بىلگەنىندە.
ايتالىق اباي زامانى مەن قازىرگى قازاقستاندىق قوعامدى اتتا ەكى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ءبولىپ جاتقانىمەن ونىڭ ءوز داۋىرىندەگى ءۇنى بۇگىنگى كۇننىڭ تالاپتارى مەن تىعىز ۇندەستىك تاۋىپ وتىر. ياعني ونىڭ تۋىندىسى مەن شىعارمالارى بۇدان الىناتىن ءتالىم مەن تاعىلىم 21 عاسىردىڭ يگىلىگىنە دە تولىقتاي قىزمەت جاساي الادى. رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ماقالاسىنا ارقاۋ بولىپ تارتىلعان باستى جەلى مەن قازىق وسى تۇستان تامىر تارتادى.
تولىمدى اقىل-وي يەسى ءوز زامانىنداعى اعارتۋشىلىق سىيپاتتاعى سان الۋان ىستەرگە باستاماشى بولا بىلگەن. بۇدان ۇيرەنۋ, قاجەتتى ساباق الا ءبىلۋ – قازىرگى قوعام مۇشەلەرىنىڭ دە باستى ءبىر پارىزى بولىپ قالا بەرمەك. سونداي-اق دانا شارۋاشىلىق پەن شارۋاقورلىق, الەۋمەتتىك جانە ءدىني باعىتتاعى تۇيتكىلدى تۇستاردى تالداعان كەزدە ءوزى ءومىر سۇرگەن ۋاقىت اياسىندا ءۇن قاتقان سەكىلدى كورىنگەنىمەن, ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەزىمىزدىڭ كوپتەگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەرىمەن ۇندەسىپ, تامىرلاسىپ تۇرادى. بۇل دانىشپاندىق پەن كورەگەندىك ەمەي نەمەنە؟! مەملەكەت باسشىسىنىڭ «اباي جانە 21 عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىنىڭ باستى قۇندىلىعى مەن ەرەكشەلىگى دە مۇنداي پايدالى اسەر كوەفيتسيەنتىن تەرەڭ تۇردە زەردەلەي بىلۋىندە.
ەگەر اباي قولدانعان «مال», «داۋلەت», ء«ىس» جانە «پايدا» دەگەن سوزدەردى بۇگىنگى تىلدىك قولدانۋ نورماسىنا كوشىرسەك «ەكونوميكا» دەگەن حالىقارالىق تەرمين ساپ ەتىپ شىعا كەلەدى. ءارى جوعارىدا اتالعان ۇعىمداردىڭ ءتۇپ-توركىنى ودان سايىن اشىلىپ تەرەڭدەي تۇسەدى. ءسويتىپ, ول قازىرگىشە ايتقاندا تازا ەكونوميكالىق كوزقاراسىن ءبىلدىرۋ ارقىلى, ءوز حالقىن ادال ەڭبەك ەتە بىلۋگە ۇندەيدى. ونىڭ «ەڭبەك قىلماي تاپقان مال داۋەت بولماس, قاردىڭ سۋى سەكىلدى تەز سۋالار» دەۋى دە سوندىقتان بولسا كەرەك. دارا تۇلعا ءتۇسىندىرىپ بەرگەن ەكونوميكالىق ۇعىمدى بويعا سىڭىرە ءبىلۋ قازىر قاي كەزدەگىدەن دە قاجەتتىرەك ەكەنىنە ەشقانداي شەك جوق. بۇل ماسەلە ەندى ابايعا ەمەس, مىنا وزىمىزگە تىكەلەي قاتىستى ماسەلە.
كەمەنگەر وتىز ءۇشىنشى سوزىندە: ەگەر دە مال كەرەك بولسا – قولونەر ۇيرەنبەك كەرەك. مال جۇتايدى, ونەر جۇتامايدى دەپ وي تۇيەدى دە, بۇدان ءارى وسى ءسوزدىڭ ماعىناسى مەن ءتۇپ-توركىنىن سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي ەتىپ شاعىپ تالداپ بەرەدى. ياعني قايسىبىرەۋلەر تابىسىن قۇراي الماي, بورىشى اسىپ, داۋعا اينالىپ, ادامشىلىقتان ايىرىلىپ قور بولىپ كەتەدى دەپ ءسوز ساباقتايدى. مۇنىڭ ءمانىسى – ءوسىمى جوعارى, تولەم ۋاقىتى شەكتەۋلى كادىمگى كرەديت, نەسيە ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى ەمەس پە؟
سونداي-اق ونىڭ وتىز جەتىنشى سوزىندە «كوپتە اقىل جوق, ەبىن تاپ تا جونگە سال» دەگەن جولداردا دا تۇسىنە بىلگەن ادامعا تەرەڭ پايىم بار. حاكىمنىڭ بۇل ەسكەرتپەسى – ەشكىمنىڭ ايتقانىنا ۇقسامايتىن عاجاپ تۇجىرىم. ياعني جەكەلەي الىپ قاراعاندا ءار ءبىر ادام اقىلدى, ءھام سانالى. ءوزىن ءوزى باسقارىپ الدىنا ماقسات قويا الادى. الايدا سول ادامداردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ ولاردى كەزدەيسوق توبىرعا اينالدىرسا ساناسىز دا ساپاسىز جويقىن كۇشكە اينالىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. بۇعان مىسال رەتىندە بازارلار مەن كوشەلەردە, نەمەسە زاڭسىز تۇردە الاڭدارعا ميتينگتەر وتكىزۋ ءۇشىن جينالاتىن ادامداردى ايتۋعا بولاتىن سەكىلدى. ءتىپتى, تۇتاستاي قوعامدا دا سولاي ەكەنى بەلگىلى. ادامدار جالپى باسقارۋدى, ۇيىمداستىرۋدى قاجەت ەتەتىنى ءمالىم. ماسەلە ەل-جۇرتتى قالاي باسقارا بىلۋدە بولسا كەرەك. بۇل ماسەلە بۇگىنگى كۇنى دە وتكىز كۇيىندە تۇرعانى انىق.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە, اباي ءوز حالقىنىڭ ءوزارا بىرلىككە قول جەتكىزە الاتىنىنا ايتارلىقتاي كۇمان كەلتىرمەيدى. العا اپارا الاتىن كۇش – وقۋ مەن ءبىلىمدى جانە عىلىمدى يگەرەتىنىنە سەنەدى. بۇل سەنىم ءوز كەزەگىندە جاقسى ويلار مەن ىستەرگە جەتەلەي بىلگەنى بەلگىلى. ءبىر سوزبەن ايتقانا, ابايدىڭ ءسوزى – اقىلدىڭ كوزى. اباي جولى – ايقىن جول. ابايدان ۇيرەنىپ, ونىڭ رۋحاني مۇراسىن تەرەڭ زەردەلەي ءبىلۋدىڭ بەرەر پايداسى مەن شاپاعاتى شەكسىز. پرەزيدەنت ماقالاسى بارشا قازاقستاندىقتارعا ابايدىڭ قايتالانباس ءبىتىم-بولمىسىن جانە ونىڭ ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرىنىڭ تەرەڭ ءمانى مەن ماعىناسىن جان-جاقتى جەتكىزە الۋىمەن باعالى دەمەكپىز.
ءتۇيىپ ايتقاندا «اباي جانە 21 عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالادا ايتىلعان سىرلى دا سىندارلى وي-تولعامدار ابايدىڭ ءسوزىن – اقىلدىڭ كوزىنە اينالدىرا الاتىنداي ۇلتتىق يدەيانىڭ جۇگىن ارقالاپ كوتەرىپ تۇر دەۋگە ابدەن بولادى.
اقتوبە