كەشە ۇكىمەت ۇيىندە كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن كەزەكتى سەلەكتورلىق كەڭەس بولىپ ءوتتى. وندا بيىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا دايىندىق بارىسى تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ ەسەبى تىڭدالدى.
بيىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارى 19,1 ملن. گەكتار جەردە جۇرگىزىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 255 مىڭ گەكتارعا ارتىق. ال ەگىس القاپتارى نەگىزىنەن باسىمدىق بەرىلگەن داقىلدار ەسەبىنەن كوبەيتىلمەك. ءداندى داقىلدار 16,7 ملن.گەكتار جەرگە ەگىلسە, مايلى داقىلدار 1,4 ملن.گەكتارعا ەگىلەدى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلعىدان 18 پايىزعا ارتىق. ەگەر مايلى داقىلداردان ورتاشا ءونىم الىناتىن بولسا, بۇل ىشكى رىنوكتىڭ وسىمدىك مايىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز ۇستىمىزدەگى جىلعى ناۋرىزدىڭ اياعىنا دەيىن سىرتقا تاعى دا 5,5 ملن. توننا استىق ەكسپورتتاعان كورىنەدى. الدىڭعى جىلدىڭ كورسەتكىشىمەن سالىستىرساق, بۇل 1,3 ملن. تونناعا ارتىق. وتكەن جىلى بۋنكەرلىك سالماقپەن العاندا 23 ملن.توننا استىق جينالعان بولاتىن. ونىڭ 4,9 ملن. تونناسى ءالى ەكسپورتتالا قويعان جوق. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى 9 ملن.توننانى قۇرايدى ەكەن. دەگەنمەن, بيىلعى جىل دا “ايقايسىز” بولمايىن دەپ تۇر. ەگىس القاپتارىنىڭ كەڭەيۋى ءوز الدىنا, وتكەن جىلدان قالعان استىقتىڭ ەل ەلەۆاتورلارىن بوساتپاۋى پروبلەما بولىپ وتىر. وعان قوسا, استىق باعاسىنىڭ تومەندەۋى تاعى بار. اقىلبەك كۇرىشباەۆ قارا تەڭىز پورتتارىنداعى استىق باعاسىنىڭ 190-نان 165 دوللارعا ءتۇسىپ كەتكەنىن مالىمدەدى. وسىعان وراي مينيستر قىتاي جانە رەسەي اۋماقتارى ارقىلى ىشكى رىنوكقا تونناسىن 20-40 دوللارعا جەتكىزەتىن استىق ەكسپورتىنا سۋبسيديانى كوبەيتۋدى بەلسەندىرە ءتۇسۋ قاجەتتىگىن ايتا كەتتى. استىقتى جەڭىلدەتىپ ساتۋ ءۇشىن قوسىمشا 10 ملرد.تەڭگە قاجەت كورىنەدى. بۇل ءۇشىن ارنايى جوبا جاسالىپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلدى. كەلىسىمدى تەزدەتىپ قاراۋدى سۇرايمىز. بۇل ەلىمىزدىڭ استىق رىنوگىنداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا كومەكتەسپەك, دەدى ول.
بيىلعى جىل شەگىرتكەنىڭ بيولوگيالىق بەلسەندى جىلى بولىپ سانالادى. اتالمىش ماسەلە ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلعان, بۇل جونىنەن ەش ۋايىم جوق. دەگەنمەن كەيبىر زيانكەستەرمەن ماسەلە تۋىنداۋى مۇمكىن. سوندىقتان ەلىمىز اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ 900 مىڭ گەكتارىن وڭدەۋدەن وتكىزۋى كەرەك. زاڭ بويىنشا بۇل ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجى ءبولۋى مىندەتتى, ال بۇعان جامبىل, باتىس قازاقستان, قاراعاندى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارى عانا قارجى قاراستىرعان. ال پرەمەر-مينيستر كوكتەمنىڭ سالقىندىعىن, جازدىڭ تەز شىعۋىنا بايلانىستى استىققا زيان كەلتىرەتىن زيانكەستەردىڭ از بولماۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جوققا شىعارمادى.
تاعى ءبىر ماسەلە, كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارى ءۇشىن جۇمسالاتىن جانار-جاعارمايدىڭ ءبولىنۋى. بۇل جونىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ومىرزاق شوكەەۆ كەزەكتى ناۋقانعا بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىلەرگە جانار-جاعارمايدى جەتكىزۋگە جەرگىلىكتى وبلىس اكىمدەرى جاۋاپتى ەكەندىگىن ايتتى. سونىمەن قاتار ول ديزەل وتىنى مەن اي-80 بەنزينى رىنوكتاعى باعادان تومەن باعامەن ساتىلاتىندىعىنان حاباردار ەتتى. بۇل سالاداعى كۇردەلى ماسەلە رەتىندە مۇنايشىلاردىڭ پىكىرىن كەلتىردى. ولاردىڭ ايتۋىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشىلەر جانار-جاعارمايدى جوعارى باعامەن ساتىپ الۋى مۇمكىن. وسى ورايدا, ومىرزاق شوكەەۆ ونى جەتكىزۋشى وكىل كومپانيالاردى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ قاجەت ەكەندىگىن اتاپ ايتتى. “باعانى بەلگىلەپ, وبلىستار بويىنشا كۆوتالاردى انىقتاعان سوڭ جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتار مەن تاۋار ءوندىرۋشىلەرگە جانارماي جەتكىزۋ اكىمدەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە”, دەدى ول.
سەلەكتورلىق كەڭەستە وبلىس اكىمدەرى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا دايىندىق دەڭگەيى تۋرالى ەسەپ بەردى. مىسالى, قوستاناي وبلىسىندا 2-دەڭگەيلى بانكتەردىڭ نەسيە بەرۋ كەزىندە كەپىلگە جەر العىسى كەلمەيتىندىگى, السا دا امالسىز الاتىندىعى تۋرالى ايتىلدى.
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىكتەرىنە بيۋدجەتتەگىلەردىڭ جالاقىسى 25 پايىزعا ارتۋىنا بايلانىستى حالىققا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ءتۇسىندىرۋ شارالارىن جۇرگىزۋدى جۇكتەدى. سونداي اق, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى س.ۇمبەتوۆكە سۋ تاسقىنىنىڭ سالدارىن جويۋعا ءبولىنگەن قارجىنىڭ ماقساتتى ورىندالۋىن قاداعالاۋدى تاپسىردى.
سەلەكتورلىق كەڭەس سوڭىندا ءسوز العان پرەمەر-مينيستر بيىلعى جىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا دايىندىقتى وتە جاقسى دەڭگەيدە دەپ باعالادى. جىل سايىن جانار-جاعارماي توڭىرەگىندە تۋىندايتىن ايقاي-شۋ جوقتىعىنا, بارلىق ماسەلە ءوز ورنىمەن شەشىلىپ جاتقاندىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
ۆەنەرا تۇگەلباي.