دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەگى بويىنشا قازىر عالامشاردا قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنا شالدىققان 20 ميلليوننان استام ناۋقاس بار. اتى جامان دەرتتىڭ العاشقى بەلگىسى جىل سايىن 30 مىڭ ادامنىڭ بويىنان انىقتالادى. ال قازاقستاندا وبىر دياگنوزىمەن 180 مىڭنان استام تۇرعىن تىركەلگەن.
جالپى, الەم دارىگەرلەرىنىڭ قاتەرلى ىسىك اۋرۋىمەن كۇرەسۋ ءىسى تولىق جەڭىسپەن اياقتالماسا دا, ادامزات ءۇشىن ءۇمىت ساۋلەسىن جاقتى. ياعني, راك قازىر ادام ءۇشىن ء«ولىم ۇكىمى» تىزىمىنەن شىعا باستادى. بۇل جەردەگى جەڭىس تەك مەديتسينانىڭ قولىندا ەمەس, ناۋقاستاردىڭ ءومىر سۇرۋگە قۇشتارلىعى مەن اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىنە دە بايلانىستى ەكەن.
– راك اۋرۋىمەن كۇرەسۋ بارىسىندا مەديتسينا ءۇشىن ناۋقاستىڭ باستاپقى كەزەڭدە كەلگەنى وتە ماڭىزدى. ادام ءارى قاراي ەم السا, قاجەتتى شارانى ۇزبەسە, قۇلان تازا ايىعىپ كەتۋىنە 100 پايىز كەپىلدىك بار. ال ادام بويىندا اۋرۋ بەلگىلەرىنىڭ بار-جوعىن تەك مەديتسينالىق تەكسەرۋ كەزىندە عانا انىقتاي الامىز. ول ءۇشىن تۇرعىنداردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا نەمقۇرايلى قاراماي, مۇمكىندىگىنشە ءجيى تەكسەرۋدەن وتكەنى دۇرىس, – دەيدى الماتى وبلىسى ايماقتىق ونكولوگيا ديسپانسەرىنىڭ ديرەكتورى ساياحات ولجاەۆ.
اۋماعى ۇلكەن الماتى وبلىسىندا 2 ونكولوگيا ديسپانسەرى بار. جوعارىداعى دەرەكتەر الماتى قالاسى ماڭىنداعى وبلىس تۇرعىندارىنا قاتىستى ءمالىم بولعان دايەك. ال ءوڭىردىڭ شىعىس ايماعىنداعى اۋداندار مەن وبلىس ورتالىعى تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىنا جاۋاپتى – تالدىقورعانداعى ونكولوگيا ديسپانسەرى. وكىنىشكە قاراي, بىلتىر وسى ايماقتاعى تەكسەرۋدەن وتكەن تۇرعىنداردىڭ 21,2 پايىزىنان وبىر اۋرۋىنىڭ العاشقى بەلگىلەرى تابىلىپ وتىر. تالداۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي, راكتىڭ 3-4 ستادياسىنداعى ادامدار قاتارى اقسۋ اۋدانىندا 12,5 پايىزدان 28,6 پايىزعا, كەربۇلاق اۋدانىندا 9,1 پايىزدان 22,2 پايىزعا كوبەيگەنى بەلگىلى بولدى. ال بۇعان دەيىن اتى جامان اۋرۋ بەلگىلەرى تىركەلمەگەن بالقاش اۋدانىندا دا ناۋقاس سانى 33,3 پايىزعا جەتىپتى.
جالپى, اتى جامان اۋرۋدىڭ كۇرت كوبەيۋىن ونكولوگتەر بىرنەشە فاكتورعا سىلتەيدى. تابيعي پاتالوگيانىڭ اسقىنۋى مەن سىرتقى جاراقات سالدارىنان پايدا بولاتىن وبىر تۇرلەرىن ايتپاعاندا, قازىر راك ىسىگىنىڭ اسقىنۋىنا الەۋمەتتىك جاعداي ءجيى اسەر ەتە باستاپتى. ادامنىڭ جۇيكەسىنە تۇسكەن سالماق پەن سالاماتتى ءومىر سالتىنىڭ ساقتالماۋى دەرتتىڭ پايدا بولۋىنا عانا ەمەس, ەم قونبايتىن دەڭگەيگە دەيىن جەتۋىنە سەبەپشى بولىپ وتىر ەكەن. بۇل جەردە دەرتتىڭ اسقىنۋىنا قاتىستى ناۋقاس پەن دارىگەر اراسىنداعى پىكىرلەردە الشاقتىق بارىن دا ايتۋىمىز كەرەك. مىسالى, ونكولوگتەر راكتىڭ كوبەيۋىن ناۋقاستاردىڭ ەم قابىلداۋعا كەشىگىپ كەلۋىنە اپارىپ تىرەسە, ناۋقاستار دەرتتى انىقتاۋداعى كەدەرگىلەردىڭ بارىن العا تارتادى. بىلاي قاراعانعا ەكى جاقتىڭ دا ءۋاجى ورىندى. الايدا وبلىس اۋداندارىندا بىلىكتى ونكولوگ دارىگەرلەردىڭ تاپشىلىعىن دەنساۋلىق سالاسىنىڭ باسشىلارى دا مويىندايدى. ءتىپتى ونكولوگ مامان بىلاي تۇرسىن, ايماقتىڭ بارلىق اۋدانىندا جالپى تاجىريبە دارىگەرلەرى جەتىسپەي وتىر.
سونداي-اق وبىرعا قارسى تەكسەرىلۋگە كەتەتىن قارجى مەن ءدارى-دارمەك باعاسىن كەز كەلگەن اۋىل ايەلىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. ماسەلەن, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى سوگەتى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى عاليا بارتاەۆا اۋىل مەن اۋداندا بىلىكتى ونكولوگتىڭ بولماۋىنان الماتى قالاسىنا بارىپ قارالۋعا تۋرا كەلەتىنىن ايتادى. 4 جىلدان بەرى ءسۇت بەزى وبىرىمەن كۇرەسىپ جۇرگەن انا وبلىستىق ديسپانسەرگە قارالۋدىڭ ۇزىن-سونار كەزەك ەكەنىن ءارى قاجەتتى ساراپتامالار مەن تالداۋلار ءۇشىن اقشا تولەۋگە ءماجبۇر بولعانىنا ناليدى. ءار قارالعان سايى 3 مىڭ تەڭگەدەن 10 مىڭ تەڭگەگە دەيىن قارجى جۇمسايتىنىن ايتقان عاليا بارتاەۆا اۋىلداعى جۇمىسسىز ايەل ءۇشىن بۇل وتە اۋىر سوعاتىنىن دا ايتتى. قازىر اۋىل تۇرعىنى جەرگىلىكتى دارىگەرلەردىڭ نەمقۇرايلىلىعىمەن تاعايىنداعان ەمنىڭ ساپاسىزدىعى شارشاتقاننان كەيىن, جەكەمەنشىك كلينيكالارعا قارالۋعا كوشكەن.
وكىنىشكە قاراي, الماتى وبلىسىندا دا تۇرعىنداردىڭ قاتەرلى ىسىككە شالدىعۋ دەرەگى ازايماي وتىر. وتكەن جىلى وڭىردە 2835 ادامعا وسى دەرتتىڭ دياگنوزى قويىلىپتى. ال اۋرۋى اسقىنعان 1108 ادامنىڭ اجالىنا اراشا ءتۇسۋ مۇمكىن بولماعان. ستاتيستيكانى ساراپتاعاندا, اتى جامان اۋرۋدىڭ ايەلدەر اراسىندا ءورشىپ كەلە جاتقانى بايقالعان. جالپى, راك اۋرۋىنىڭ 20 مىڭ ءتۇرى بار ەكەن. ونىڭ ىشىندە العاشقى تىزىمدە ءسۇت بەزىنىڭ ىسىگى تۇر. جاتىر موينى وبىرىنا شالدىعۋ دا جوعارى. بىلتىر وسى دياگنوز بويىنشا ايماقتىڭ ونكولوگيا ديسپانسەرىندە 238 ناۋقاس ەم قابىلداپتى. اۋرۋ بەلگىلەرى ەرتە انىقتالعان 178 ايەلدىڭ دەرتتەن قۇلان تازا ايىعۋىنا ءۇمىت بار. ال جاعدايى وتە اۋىر 14 ناۋقاس راكتىڭ سوڭعى ستادياسىندا عانا ونكولوگتەردەن ەم-دوم ىزدەپ كەلگەن ەكەن.
الماتى وبلىسى