ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق الاڭىنداعى سوڭعى كەزدەسۋلەردىڭ ناتيجەسى كورسەتكەندەي, قازاقستاننىڭ ساۋدا ديپلوماتياسىنىڭ دەڭگەيى ايتارلىقتاي ءوستى. سەبەبى قازاقستاندىق تاراپ اشىق مالىمدەيدى جانە ءوز مۇددەلەرىن قورعايدى. وسى نەگىزدە قازاقستاندىق ۇكىمەت جاڭا نارىقتا ءوز كاسىپورىندارىنىڭ ساۋدا الەۋەتىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە.
ەلىمىزدىڭ ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ القا ماجىلىسىندە ايتىلعان اقپاراتتار وسى بايلامدى بەكىتە ءتۇستى. ۆەدومستۆو باسشىسى باقىت سۇلتانوۆ 2019 جىلعى جۇمىستىڭ قورىتىندىلارى جانە 2020 جىلعا ارنالعان جوسپارلار تۋرالى بايانداما جاسادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, الەمدىك ساۋدانىڭ وزگەرگەن جانە الەمنىڭ ءىرى ەكونوميكالارى اراسىندا پروتەكتسيونيستىك شارالاردىڭ كۇشەيگەن جاعدايىندا سىرتقى ساۋدا ساياساتىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگى ارتادى. ويتكەنى ساۋدا بىرلەستىكتەرىنە قاراماستان, حالىقارالىق ساۋدا پروتەكتسيونيزم ساياساتىنا جانە ەلدەردىڭ ءوزارا شەكتەۋ شارالارىن قولدانۋعا تاپ بولۋدا. وسى ماسەلەدە مينيسترلىكتىڭ ميسسياسى ساۋدا ديپلوماتياسىنىڭ قۇرالدارىن قولدانۋ ارقىلى وتاندىق بيزنەستىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن قورعاۋ ەكەنى انىق.
مينيستر اتاپ كورسەتكەن ناقتى كەيستەرگە توقتالساق, رەسەي نارىعىنا تاعام ونىمدەرىن جەتكىزۋ («زەنچەنكو ي ك», «J.F.M. Company» جشس مەن «ايسبەرگ پۆ» جشس ونىمدەرىن جەتكىزۋدى شەكتەۋ الىپ تاستالدى) جانە قازاقستاننان ۋكرايناعا قازاقستاندىق كومىردى ترانزيتتەۋ (كومىر ەكسپورتىنىڭ كولەمىن 40%-عا – 140 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى) كەزىندەگى كەدەرگىلەر جويىلدى. مينيسترلىكتىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ ىستەگەن جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە اقش ۇكىمەتى قازاقستاندىق ۋراندى اكەلۋگە كۆوتا ەنگىزۋدەن باس تارتتى. ودان ءارى دامۋ ءۇشىن ەاەو مۇشە مەملەكەتتەرى اراسىندا كەدەندىك اكەلۋ باجدارى سوماسىن ءبولۋ نورماتيۆتەرىنىڭ مولشەرى جونىندە ىمىرا شەشىمگە قول جەتكىزدى. بۇل تاراپتاعى تالقىلاۋ 2 جىلدان استام ۋاقىت جۇرگىزىلگەن بولاتىن. حالىقارالىق ارەنادا قازاقستاننىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ بويىنشا جانە ورتاازيالىق, رەسەيلىك جانە باسقا نارىقتاردا وتاندىق ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋگە بوگەت بولاتىن كەدەرگىلەردى جويۋ جونىندەگى جۇمىس جالعاسادى, دەدى ەلىمىزدىڭ ساۋدا ءمينيسترى.
ەركىن ساۋدا ايماعى قازاقستانعا نە بەرەدى؟
سونداي-اق ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ ەركىن ساۋدا ايماقتارىنىڭ اسەرى تۋرالى اڭگىمەلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەركىن ساۋدا ايماقتارى تۋرالى كەلىسىمدەردى وڭىرلىك ساۋدانىڭ دامۋ تەتىگى رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك.
– بۇل – تاريفتىك جانە تاريفتىك ەمەس (كۆوتالار, تەحنيكالىق كەدەرگىلەر جانە باسقا) كەدەرگىلەردى ءوزارا جويۋ ارقىلى تاۋارلاردىڭ نارىقتارعا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ساۋدانى ىرىقتاندىرۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى قۇرالىنىڭ ءبىرى, – دەدى مينيستر.
ۆەدومستۆو باسشىسى كەلتىرگەن تسيفرلار راستاعانداي, ءوسىم بايقالادى. سونىمەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا ۆەتناممەن ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىم 2016 جىلعى قازاننان بەرى قولدانىستا. وسى ۋاقىت ىشىندە تاۋار اينالىمى 51%-عا (366,3 ملن-نان 554,3 ملن دوللارعا دەيىن) وسكەن. يرانمەن ۋاقىتشا كەلىسىم 2019 جىلعى قازاننان باستاپ قولدانىلا باستادى. بۇل رەتتە قازاقستان ءۇشىن (ەاەو مۇشەسى رەتىندە) سيىر ەتى, وسىمدىك مايى, كونديتەرلىك بۇيىمدار مەن ماكاروندار سياقتى تاۋارلارعا يمپورت باجدارى تومەندەتىلگەن. ەاەو-دا سەربيامەن جانە سينگاپۋرمەن ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىمدەرگە جاقىن ارادا قول قويىلدى جانە وسى ەلدەرگە ەكسپورتتىق جەتكىزىلىمدەردى ۇلعايتۋ الەۋەتى 150 ملن جانە 416 ملن دوللاردى قۇرادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەاەو اراسىندا وسىنداي ايماقتار قۇرۋ جونىندە يزرايلمەن جانە ەگيپەتپەن بەلسەندى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. ەكسپورتتى ۇلعايتۋدىڭ كۇتىلەتىن سوماسى 790 ملن دوللاردان استام قارجىنى قۇرايدى.