سەناتتا داريعا نازارباەۆانىڭ توراعالىق ەتۋىمەن بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ وتىرىسى بولدى. بۇل تۋرالى پارلامەنت سەناتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.
سەنات توراعاسى شارانى اشا كەلىپ, وتكەن وتىرىستا كوپتەگەن ماسەلەلەر تالقىلانعانىن جانەبيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ جونىندە تاپسىرمالار بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
سەناتورلار الدىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ بايانداما جاسادى. ول بيۋدجەت پروتسەسىن رەفورمالاۋ جونىندەگى جول كارتاسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى ايتتى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسى ازىرلەنگەن بولاتىن.
سەنات توراعاسى ءوز كەزەگىندە ماقساتتى كورسەتكىشتەردى جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ, ونىناقتى تالقىلاۋدى ۇسىندى. داريعا نازارباەۆانىڭ ايتۋىنشا, كورسەتكىشتەرگە ۇمتىلۋ اكىمدەردىمالىمەتتەرگە قوسىپ جازۋعا ءماجبۇر ەتىپ وتىر.
«ويتكەنى ولاردىڭ ورىندىعىندا «وتىرۋى»وسىعان بايلانىستى بولۋدا. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءبارى جەكە مەنشىكتە ءارى ءونىم وندىرۋشىلەر دە جەكە ادامدار بولعاندا – بۇل تاڭقالارلىق جاعداي. ءبىز جوسپارلى ەكونوميكادان باس تارتتىق. ەندەشە اكىمدىكتەر نەگە تسيفرلاردى ويدان شىعارۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر؟! سوندىقتان ءادىس-تاسىلدەردى وزگەرتۋ كەرەك», - دەدى د.نازارباەۆا.
د.نازارباەۆانىڭ پىكىرىنشە, بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنداعىمەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەزىندە اجەپتاۋىر پروبلەمالار تۋىندايدى.
«باستاپقى يدەيا جاقسى بولدى. ول بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرۋدى قىسقارتۋعا, سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جانە مەملەكەتتىك تاپسىرىستى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندەگى اشىقتىققا باعىتتالعان. قاعاز جۇزىندە ءبارى جاقسى بولدى. زاڭدار دا قابىلداندى, قانشاما تۇزەتۋلەرەنگىزىلدى. ايتسە دە, وسىنىڭ ءبارى جۇمىس ىستەمەيوتىر», - دەدى سەنات توراعاسى.
داريعا نازارباەۆا سونداي-اق مەملەكەتتىك قورعانىس تاپسىرىسىنىڭ جەكەلەگەن باپتارى بويىنشا اقپاراتقا قول جەتكىزۋگە قاتىستى ويىن ورتاعا سالدى: «مەن وندا قۇپيا تەحنيكا, اسكەري جابدىقتار, ەلەكترونيكا, بايلانىس بار ەكەنىن تۇسىنەمىن. بىراق, اسكەردى ومىرلىك قاجەتتى تاۋارلارمەن جابدىقتاۋعا قاتىستى – تاماقتانۋ, كيىم-كەشەك, جيھاز تۋرالى ماسەلەلەر نەگە وتە قۇپيا بولدى؟ اسكەري تەحنيكا مەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە قاتىستى ەمەس ماسەلەلەردىڭ ءبارى اشىق بولۋى ءتيىس. ساتىپ الىنعان وسى ءونىم كولەمىنىڭقانداي ەكەنىن بىلەسىز بە؟ بۇل بىزدەگى بيزنەس, اگروونەركاسىپ كەشەنى, جەڭىل ونەركاسىپ ءۇشىن تاماشا قولداۋ بولار ەدى».
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ناتاليا گودۋنوۆانىڭ اقپاراتتارى بويىنشا, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى زاڭ جەتىلدىرىلسە دە, ول زاڭدى سىرت اينالىپ وتكەن ساتىپ الۋلار بەلەڭ العان. ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنداعى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ 90%-ى ءبىر جەردەن جۇزەگە اسىپ كەلەدى.
وتىرىس بارىسىندا بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن ۇلعايتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى ماسەلە دە قارالدى. رۋسلان دالەنوۆ ءوز سوزىندە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر مەن سۋبسيديالاردىڭ تيىمدىلىگىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەلەرى تۋرالى ايتتى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى تولىق كورسەتۋ ءۇشىن ەسەپ-قيساپ سيپاتتارىنا وزگەرىستەر قاجەت بولىپ وتىر.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى «قول جەتكەن»جەڭىلدىكتەرگە تالداۋ جۇرگىزۋدى سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا زاڭ جۇزىندە مىندەتتەۋدىۇسىندى. «ايتپەسە, ولارداعى جەڭىلدىكتەردىڭمۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرى جونىندەگى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋدا جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بولماۋى بيۋدجەت تۇسىمىنە كەرى اسەر ەتەدى», - دەدى ر.دالەنوۆ. ول سونداي-اق ءار ءتۇرلى سالادا بولعاندىقتان ولارداعىجەڭىلدىكتەردىڭ تيىمدىلىگىن بىرىڭعاي ءتاسىل ارقىلى باعالاۋ مۇمكىن ەمەستىگىن اتاپ ءوتتى.
قارجى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بەرىك شولپانقۇلوۆ ءوز بايانداماسىندا بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن ۇلعايتۋ جونىندە قابىلدانىپ جاتقان شارالار تاقىرىبىن ودان ءارى جالعاستىردى. ب.شولپانقۇلوۆ «اتامەكەن» جانە باسقا بيزنەس-قاۋىمداستىقتاردىڭ وكىلدەرى تاراپىنان سىنعا ءتۇسىپ جاتسا دا, قوسىمشا قۇن سالىعى بويىنشا ەسەپكە قويۋ شەگىن 20 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى ۇسىنىس دۇرىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى: «بۇل شارا ەلەكتروندى تۇردە شوت-فاكتۋرالاردى جازاتىن سالىق تولەۋشىلەر سانىن ۇلعايتادى, تيىسىنشە, ساۋدا اينالىمىنىڭ ەداۋىربولىگىن تەڭدەي تۇردە جارىققا شىعارادى».
كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۆولكوۆ ارمەنيا, رەسەي جانە قىرعىزستاننان اكەلىنگەن اۆتوموبيلدەردىڭ كەدەندىك باج بەن كادەگە جاراتۋ تولەمدەرىنىڭ,قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ بيۋدجەتتەن تىس قالۋى تۋرالى ماسەلە كوتەردى. سەناتور سونداي كولىك يەلەرىنىڭ ەسەبىن الماعان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, اتاپ ايتقاندا ىشكى ىستەر, ادىلەت, قارجى مينيسترلىكتەرىنىڭ جۇمىسىنا سىن ايتتى.
قارجى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جاۋاپ سوزىندە وداققا قاتىسپايتىن باسقا مەملەكەتتەردىڭ اۋماعى ارقىلى اۆتوموبيلدەردى شىعارۋ جونىندەگى تارماقتاردى كەدەندىك باقىلاۋ ورگاندارىنىڭقاراستىرماعانى تۋرالى ايتتى. بۇگىنگى كۇنى بۇل كەمشىلىكتەردى جويۋ جونىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە.
جوعارعى پالاتا باسشىسى ءوز كەزەگىندە شىعىنداردى بيۋدجەتكە قايتارۋ نۇسقالارىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «كولىك ماركاسىنا, قۇنىنا, كولەمىنە بايلانىستى قانشا تولەۋى كەرەك ەكەنىن ءار ادام ءتۇسىنۋ كەرەك. ونى سارالاپ قاراپ,ىمىراعا كەلۋ كەرەك», - دەدى د.نازارباەۆا.
وتىرىستا ءسوز العان سەناتور داۋرەن ادىلبەكوۆ مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ تيىمدىلىك كورسەتكىشتەرىن انىقتاۋ, سونداي-اق جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ اۋىسپالى شىعىندارىن جابۋ ماسەلەلەرىن قوزعادى.
داريعا نازارباەۆا وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى جاڭعىرتۋ, بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋ بويىنشا جۇمىس توبىن قۇرۋدى ۇسىندى.