پاراسات ولشەمى

ءححى عاسىرداعى قازاق ەلىنىڭ توق­تامى: وقۋ-توقۋ مەن ءداستۇر سا­باق­تاستىعى, الەمدىك دەڭگەيدەگى مۇ­راعا تەرەڭ بويلاۋ جەتىسپەيدى. ءسوز تۇ­زەلگەننەن كەيىن ءوزىن تۇزەۋ ءۇشىن ءار ادامعا زەيىن قاجەت. كىشىگە زەرەك­تىك, ۇلكەنگە پاراسات كەرەك. وسى­دان 107 جىل بۇرىن «قازاق» گازە­تىندە احمەت بايتۇرسىن ۇلى: «اباي­دىڭ اسىلىن تانىپ, دۇرىس باعا بەرگەن نارسەسى جالعىز ولەڭ ەمەس, كوپ نارسەنى اباي ءسوز قىلعان; سول سوزدەرىنىڭ بارىندە دە ابايدىڭ ءار نارسەنىڭ اسىلىن تانىعانى, بىلگەنى كورى­نەدى», دەپ «قازاقتىڭ باس اقى­نىنىڭ» قاسيەتىن ءدال باعالاعان. ياعني, ءار نارسەنىڭ اسىلىن تانىپ-ءبىلۋ – قاي زاماندا بولسىن وتە كوكەيكەستى ماسەلە. ءوزىنىڭ تاريحي-تاعىلىمدى ماقالاسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي مۇراتىنا قاتىستى ۇلتتىق قۇن­دىلىقتار مەن ۇستانىمداردى, جالپى­ادامزاتتىق ءارى زاماناۋي ۋاج­دەردى ۇسىندى. مۇنى ەلباسىمىز اي­قىن­داعان رۋحاني جاڭعىرۋ ءۇردىسىنىڭ ساباقتاستىعى دەپ قابىلداعان ءجون. ماقالاداعى وزەكتى ويلار جاۋاپتى دا ءورىستى ەل ازاماتتارىن, بارلىق سالادا ەڭبەك ەتىپ جاتقان بەلسەندى جاندار مەن جارانداردى جاسامپازدىققا, بىرلىك پەن تاعاتتىلىققا ۇندەيدى. كوزبوياۋشىلىقتان, ناۋ­قان­شى­لىقتان ارىلۋدى ۇيرەتەدى, اسىرەسە جاستاردىڭ وڭ باعىتتا جەتىلۋىنە جول سىلتەيدى. وسى ماقالادان وي ساباقتاپ, مىنا ناقتى ۇسىنىستاردى ورتاعا سالعىمىز كەلەدى:

1) «ابايدىڭ اكادەميالىق ءماتىنى, تەكسى» دەگەن ۇعىمدى قالىپتاس­تى­رۋىمىز كەرەك. ايتپەسە كەيبىر سوزدەرىن, جەكەلەگەن ۇعىمدارى مەن ويلارىن ءار عالىم ءارتۇرلى ءتۇسىندىرىپ ءجۇر. ءتىپتى كەرەعار دا پىكىرلەر جاس بۋىندى اداستىرۋى مۇمكىن.

2) اباي قالىڭ وقىرمانعا جەتكەن مۇراسى مەن بۇگىنگى كۇن اراسى – عاسىردان استام ۋاقىت. بۇرىنعى وتكەن كوسەمدەردىڭ ءىسى, شەشەندەردىڭ ءسوزى, بيلەردىڭ شەشىمى اباي تالعامىنان ءوتىپ, بىزگە جەتكەنى – اسا زور ولجا. سون­دىقتان «از دا بولسا ساز» دەگەندەي, اقىن شىعارمالارىنىڭ مەكتەپكە, جالپى قاۋىمعا, وزگە ءتىلدى اۋدي­تورياعا ارنالعان ماتىندەرىن (تۇسىنىك-كوممەنتاريىمەن) شىعارۋ قاجەت.

3) پرەزيدەنت «ابايدى – ۇلتتىڭ تەمىر­قازىعى» دەدى. ەندەشە ءار سالا ماماندارى اقىن مۇراسىن ءوز سالاسى­نىڭ پروبلەمالارىنا نەمەسە سىن-قاتەرىنە ساي زەردەلەۋى ءتيىس.

4) ابايدى العىر بالا, ۇزدىك شا­كىرت, ون بەسىندە ويلى ازامات, جيىر­­ماسىندا ءادىل بي, زەرەك اقىن, حالىقشىل دانىشپان, ۇلتتىڭ اقسا­قال-ابىزى بەينەسىندە انيماتسيا (بۇلدىرشىندەر مەن بالالارعا ارناپ) كەيىپ­كەرى ەتۋ – ازات قازاق ەلى ونەرى مەن ما­دەنيەتىنىڭ كەزەك كۇتتىرمەس مىندەتى.

5) زايىرلى قاۋىمنىڭ ءجونى بولەك, قازاقستانداعى مەدرەسە باع­دارلا­ماسىندا, يمام ۋاعىزدارىندا اباي مۇراسى لايىقتى ورنىن الۋى ءتيىس.

6) ابايدىڭ سۋرەتى مەن بەينەسىن بىرىزدەندىرۋ دە – ۋاقىت تالابى. وسى رەتتە ۇلتتىق ءرامىزىمىز سىندى تەڭگە­مىزدە (20 تەڭگەلىك) بەينەلەنگەن تانىمال سۋرەتشى اعىمسالى دۇزەل­حانوۆتىڭ سۋرەتىن نەگىزگە الۋعا بولار ەدى. بۇل ءساتتى بەينە ميلليونداردىڭ كوزىنە دە, جۇرەگىنە دە ىستىق. ەندى ونى ءتيىستى زاڭدىق ەرەجەمەن بەكىتۋ جاعىن ويلاستىرۋ كەرەك.

7) زامانىندا اباي دا ونەر-ءبىلىمىن پارتيا ىسىنە سالعانى بەلگىلى. ونىڭ ءالى جەتە زەرتتەلمەگەن مۇراسىن زەردەلەۋگە بىزدەگى ساياسي ۇيىمدار دا اتسالىسسا, ونەر, عىلىم سالاسىنداعى ازاماتتاردىڭ تاۋەلسىز ەل الدىنداعى بورىشىن بوتەن ىسپەن, ءدۇدامال ويمەن بىلعاماي, ادال اتقارۋىنا جول اشارى ءسوزسىز.

سوندا عانا وزگەدەن اقىل-ويمەن, ءبىلىم-پاراساتپەن وزۋ مادەنيەتى جەتى­لە تۇسەر ەدى.

 قازىرگى قوعامدا اباي مۇراسىن وقۋ, قايتا پىسىقتاۋ, زەردەلەۋ جاس بۋىن مەن قالىپتاسقان ازامات ساناسىن سەرپىلتۋگە اسەر ەتەتىنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەدى. ەۋروپا ايتاتىن «كلاسسيكا» ۇعىمىنىڭ ءمانى دە وسىندا. ول – قاي زاماندا دا ونەگە جانە پاراسات ولشەمى.

ال پرەزيدەنت نۇسقاعان ءتۇسىن­دىرۋ مەن ناسيحاتتاۋ ىسىنە بارلىق قو­عامدىق ۇيىمدار مەن باق, الەۋ­مەتتى جەلىلەر كۇش بىرىكتىرسە, «جايلى, جۇمساق كۇشتەردى» ورنىمەن پاي­دالانساق, ىشتەگى تامىرلارىمىزدى, سىرتتاعى ارىپتەس-دوستارىمىزدى «اباي الەمىنە» تارتا بىلسەك, ەلەۋلى ناتيجەگە قول جەتكىزەر ەدىك. سوندا عانا ارزانقول تەلەونىمدەر مەن راديوحابارلار, جەڭىل-جەلپى جازبالار مەن قاڭقۋ پىكىرلەر وزدىگىنەن ازايىپ, تىيىلارى ءسوزسىز. ويتكەنى ولەڭ ءسوزدىڭ پاتشاسى, قارا ءسوزدىڭ قۇدىرەتى اباي قاشاندا ءبىرتۇتاس حالقىن جاقسىلىققا باستايدى.

دارحان مىڭباي,

ء ماجىلىس دەپۋتاتى