ەل ءىشى – ەڭبەك كەنىشى (اگروونەركاسىپ وندىرىسىندە الماتى وبلىسى كوش باستادى)

وسى جەردە ايماقتاعى نەگىزگى ءوندىرىس كوزى اگروونەركاسىپ كەشە­نى ەكەنىن ايتقان ءلازىم. بۇل باعىت­تا­عى جۇمىس قارقىندى. اتاپ ايت­قاندا, رەسپۋبليكا كولەمىندە وندى­­رىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى­نىڭ كولەمى بويىنشا الماتى وبلىسىنىڭ ۇلەسى 17 پايىزدى قۇ­راپ, وڭىرلەر اراسىندا ءبىرىنشى ورىن­نان كورىندى. وسى ەسەلى ەڭ­بەك­تىڭ كورىنىسىن ءبىز ايماقتىڭ بىرنەشە اۋدا­نىنا بارعان ساپارىمىزدا انىق بايقاعان ەدىك.

 نارىنقولدىق شارۋالار 25,7 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى

نارىنقول توپىراعىن «كار­توپ­تىڭ وتانى» دەپ تەككە ايتپاعان. ىشكى-سىرتقى نارىقتى «ەكىنشى نان» ونىمىمەن قامتىپ وتىرعان اۋدا­ننىڭ شارۋالارى بيىل دا قوماقتى تابىسقا كەنەلدى. وتكەن 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رايىمبەك اۋدانىندا وندىرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ جالپى قۇنى 25,7 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. جيىن-تەرىمنىڭ ءتۇسىمى ءالى تولىق ەسەپتەلىپ بولماعانىن ەسكەرسەك, بۇل كورسەتكىش ءالى دە ءوسىپ, 26,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى دەگەن بولجام بار.

اۋداندا نەگىزىنەن كارتوپ وسى­رى­لەدى. جالپى سوڭعى جىلدار ارا­لىعىندا رايىمبەك وڭى­رىن­دە وسى كارتاپ ەگىستىگىنىڭ كو­لە­مى 10 ەسەگە ارتقان ەكەن. بۇل جەر­­گىلىكتى جۇرتتىڭ جاپپاي جەر ەمىپ, نەسىبەسىن ەڭبەكتەن تابۋ­عا جۇمىلعانىن كورسەتەدى. قازىر اۋىل­داعى اعايىن كارتوپ ەگىس­تى­گىنىڭ كولەمىن 700 گەكتارعا ۇلعاي­تىپ, جينالاتىن ءونىمدى 380 تسەنتنەرگە دەيىن جەتكىزىپ وتىر. بيىل دا كارتوپ 6 مىڭ گەكتارعا سەبىلىپ, ودان 123 مىڭ توننا ءونىم الىندى.

– اۋدانداعى شارۋا قوجا­لىق­تارى مەملەكەتتىڭ كومەگىمەن 240 تون­نا گوللانديالىق «سانتە» جانە «اگريا» سۇرىپتارىن ساتىپ الدى. ناتيجەسىندە كارتوپ ەگۋ كولەمى بۇرىن 70 گەكتار بولسا, قازىر كورسەتكىش 10 ەسەگە ءوسىپ, 700 گەكتارعا جەتكىزىلدى. جاڭا تۇ­قىم­نىڭ, جاڭا تەحنولوگيانىڭ ناتي­جە­سىندە ونىمدىلىك تە ارتتى. بۇرىن ءار گەكتارىنان 170-180 تسەنتنەردەن كارتوپ الىناتىن بولسا, ەندى 380 تسەنت­نەرگە دەيىن ءونىم جينادىق, – دەيدى رايىمبەك اۋدانىنىڭ اكىمى نۇرجان قۇدايبەرگەنوۆ.

 سارقاندىقتاردىڭ ءونىمى سىرتقى نارىققا شىعادى

سارقان – ناعىز اگرارلى ءوڭىر. ەل-جۇرت ءتورت ت ۇلىك مال ءوسىرىپ, جەر ەمىپ, ەگىن سالۋمەن كۇن كەشۋدە. اسىرەسە, قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋ قايتا جاندانىپ كەلەدى. بيىل اۋدان­داعى شارۋا قوجالىقتارى ءتاتتى ءتۇبىر القابىنىڭ كولەمىن 2850 گەكتارعا جەتكىزىپتى. تابيعي ءونىم تۇگىن تارتساڭ مايى شىعاتىن توپى­راقتان الىنادى. وسى توپى­راق­تا ونگەن ونىمگە سۇرانىس جو­عا­رى بولاتىنى ءسوزسىز. اسىرەسە شە­تەلدىك تۇتىنۋشىلاردىڭ قى­زى­عۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرى سارقاندىق شارۋا­لاردىڭ 1245,8 توننا ءونىمىن رەسەيلىك جانە تۇركيالىق كاسىپو­رىن­دار تىكەلەي ساتىپ الىپتى. كوكونىس پەن ءتۇبىرلى جەمىستەن بو­لەك دارىلىك شوپكە دەگەن تاپسىرىس ۇزىلمەگەن. مايبۇرشاق پەن ءداندى داقىلدار رەسەيگە جونەلتىلسە, دا­رى­لىك ءشوپتىڭ الۋان ءتۇرى تۇركياعا تا­سىمالدانىپتى.

بيىل سارقان اۋدانىنداعى ىشكى جولداردى جوندەۋگە ءجىتى كوڭىل ءبولىندى. ياعني, اۋداندىق ماڭىزى بار كولىك جولدارىن جوندەپ, كۇتىپ ۇستاۋ جۇمىستارىنا 336,6 ملن تەڭ­گە قارجى جۇمسالعان ەكەن.

– جىل باسىنان بەرى سارقان قالاسىنىڭ كوشەلەرىنە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. المالى اۋىلىنىڭ سەيفۋللين جانە قوناەۆ كوشەسىندە جول جابىن­دىسى ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزىل­دى. اسفالت سالىنىپ, مۇل­دە جوندەۋ كور­مەگەن اۋماققا قيىر­­شىقتاس تو­سەلدى. تاعى ءبىر جا­­ڭا­لىعىمىز, بالقاش كولى جاعالاۋىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىندالدى. كەلەشەكتە بۇل باعىتتا ءتۋريزمدى دامىتۋدى قولعا الامىز, – دەيدى سارقان اۋدانىنىڭ اكىمى مارات رازبەكوۆ.

 الما باعى جايناعان «اتەك اگرو»

«جەر جانناتى – جەتىسۋ» دەگەن اتاۋ ءوڭىردىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىنە قارا­تا ايتىلعانى انىق. شىن­دى­عىن­دا الاتاۋ بوكتەرىندە وسەتىن جەمىس-جيدەكتىڭ ءنارى مەن دامىنە تەڭ كەلەتىن نارسە الەمدە نەكەن-ساياق شىعار. قازىر ايماقتا ماۋەلى باق پەن سايالى باقشا ءوسىرۋ ءداستۇرى جالعاسىپ, تابىستى ەڭبەكتىڭ كوزى­نە دە اينالىپ وتىر. بۇگىندە ال­ماتى وبلىسىنداعى جەمىس باق­تا­رىنىڭ كولەمى 23 مىڭ گەكتار ەكەن. بىلتىر وسى باۋ-باقشادان جي­نالعان ءونىمنىڭ كولەمى 126 مىڭ تونناعا جەتىپتى. اسىرەسە ۋىل­­جىپ پىسكەن المانىڭ ۇلەسى 85 مىڭ توننا شاماسىندا بولىپتى. دەرەك بو­يىنشا, ەلىمىزدىڭ ىشكى نارىعىنداعى الماعا دەگەن سۇرانىستىڭ 95 پا­يى­زىن جە­­تىسۋلىق جەمىس ءتۇرى قام­­تىپ وتىر­عان كورىنەدى. وسى الما با­عىن باپتاپ ءوسىرىپ, ساپا­لى ءونىم الىپ وتىرعان كاسىپ يە­سى­نىڭ ءبىرى – جامبىل اۋدانىنىڭ تۇر­عى­نى جانات التىنعادىس ۇلى. ول باسقاراتىن «اتەك اگرو» سەرىك­تەس­تىگى بيىل 54 گەكتار جەرگە تامشىلاتىپ سۋاراتىن الما باعىنان مول ءونىم الدى. المانىڭ «پينك لەدي», «فۋدجي», «گرەنني سميت», «گالا», «گولدەن دەليشەس» سياقتى تانىمال سۇرىپتارى شىققان شى­عىن­دى وتەيتىندەي جەمىس بەردى.

– الما باعىنا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن قولدانۋدى تاجىريبەگە ەنگىزگەنىمىزگە ءۇشىنشى جىل بولدى. بۇدان ونىمدىلىك ارتادى, شىعىن از. كۇتىپ-باپتاۋى دۇرىس بولسا, ءار گەكتارداعى كوشەتتەن 30-45 تونناعا دەيىن الما جيناپ الۋعا بولادى. تامشىلاتىپ سۋارۋ قۇرال-جابدىقتارى يزرايلدەن, جاس كوشەتتەر تۇركيادان اكە­لىن­گەن, – دەيدى «اتەك اگرو» سەرىك­تەس­تىگىنىڭ ديرەكتورى جانات التىن­عا­دىس ۇلى.

جالپى قۇنى 850 ملن تەڭگە بولاتىن بۇل جوبانىڭ ءبىر بولىگىن «اگرارلىق نەسيە» كورپوراتسياسى قارجىلاندىرسا, قاراجاتتىڭ قالعان جارتىسى جەكە كاسىپكەردىڭ ۇلەسىندە. ال الما باعى 75 ادامعا جۇ­مىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

الماتى وبلىسى