الداعى 2011 جىلى وتەتىن قىسقى ازيا ويىندارىنا ارنالىپ, دايىندالىپ جاتقان سپورتتىق ينفراقۇرىلىمداردىڭ ساپاسىنىڭ جوعارى تالاپقا ساي بولۋى بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ باستى مىندەت ەكەندىگى ءسوزسىز.
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ الماتى قالاسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ العاشقى كۇنىن وڭتۇستىك استاناداعى سپورتتىق نىسانداردى ارالاپ كورۋدەن باستاۋىنىڭ ءبىر سەبەبى دە وسىندا بولسا كەرەك. پرەمەر-مينيستر 2011 جىلعى قىسقى ازيا ويىندارى قارساڭىندا حالىقارالىق شاڭعى ءترامپلينى كەشەنى جانە ەلەكتر پودستانساسى قۇرىلىسىمەن تانىستى. “سامۇرىق-قازىنا” اق ارقىلى قارجىلاندىرىلاتىن شاڭعى ءترامپلينى اۋماعىندا ورنالاسقان بۇل كەشەندەردەگى دايىندىق جۇمىستارى جوعارى قارقىنمەن اتقارىلۋدا. ءسوز رەتى كەلگەندە اتاپ ايتارلىعى, قازىردە مۇندا ترامپليندەر كونسترۋكتسياسىنىڭ قۇرىلىسى تولىعىمەن اياقتالعان. ۇكىمەت باسشىسى, سونىمەن قاتار “مەدەۋ” سپورت كەشەنى, “شىمبۇلاق” تاۋ شاڭعىسى كەشەنى جانە بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايىندا دا بولدى. قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى تولىقتاي شەشىلگەن نىساندارداعى قۇرىلىس جۇمىستارى كورسەتىلگەن ۋاقىتىندا پايدالانۋعا بەرىلمەك. ۇكىمەت باسشىسى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان ء“ىT ۋنيۆەرسيتەتىنە” دە باردى.
پرەمەر-مينيستر, سونداي-اق قالاداعى “سايران” مەگااۋدانىندا ورنالاسقان تۇرعىن-ءۇي كەشەنىندەگى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ جۇرگىزىلۋ بارىسىمەن دە جان-جاقتى تانىستى. “سامۇرىق-قازىنا” اق پەن الماتى قالاسى اكىمى وتكەن جىلعى قاراشا ايىندا قول قويعان ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋم اياسىندا, بۇدان بۇرىن “قۋات” كورپوراتسياسى باستاعان قۇرىلىس جۇمىستارىن “Cloba ءBuىldىng Contract” جشس كومپانياسى جالعاستىرۋدا. جالپىلاي العاندا, الماتى مەن استانا قالالارىنداعى كورپوراتسيانىڭ تۇرعىن ءۇي نىساندارى قۇرىلىسىن اياقتاۋدى تۇتاستاي قارجىلاندىرۋ ءۇشىن سترەستى اكتيۆتەر قورىنان 20 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. اتاپ ايتارلىعى, الماتى قالاسىنداعى ء“ۇش توبە” تۇرعىن ءۇي كەشەنى, “سايران” مەگااۋدانى, “29-كۆارتال”, “46-كۆارتال” كوپ فۋنكتسيالى تۇرعىن كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋدى قارجىلاندىرۋ ماقساتىندا, سونداي-اق وزگە كەشەندەر بويىنشا جوبالاۋ سمەتالىق قۇجاتتار جانە دايىندىق جۇمىستارى بويىنشا بانكتە “Cloba ءBuىldىng Contract” جوبالاۋ كومپانياسىنىڭ كرەديتتىك جەلىسى اشىلعان.
الماتى قالاسى اكىمدىگىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىنە قويىلعان وڭتۇستىك استاناداعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ احۋالى تۋرالى مالىمەتتە بىرقاتار ناقتى دەرەكتەر دە جاريالاندى. ەڭ باستىسى, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىمەن اينالىسۋشىلار كەڭەستە ۇكىمەت باسشىسى مەن قالا اكىمىن جۇمىستىڭ قالىپتى جانە جوسپار بويىنشا جۇرگىزىلىپ, بۇل نىسانداردىڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمدە, ياعني ۋاقىتىندا پايدالانۋعا بەرىلەتىندىگىنە سەندىردى. بۇل كومپانيا ەكى جىل ىشىندە 244 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, ياعني 1296 پاتەردى پايدالانۋعا بەرۋدى جوسپارلاۋدا. ال, ونىڭ 1172-ءى ۇلەسكەرلەرگە بۇيىرماق. سالا باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, تۇتاستاي العاندا بارلىق نىساندار بويىنشا ۇلەسكەرلەردىڭ سانى 1896-عا جەتكەندىگى انىقتالدى. بۇل باعىتتاعى بارلىق جۇمىستى تولىقتاي اياقتاۋ ءۇشىن تاعى دا 34 ميلليارد تەڭگە قاجەت.
قالالىق اكىمدىكتەگى جيىندا سونداي-اق, الماتى قالاسىنداعى 2011 جىلعى ازيا ويىندارى نىساندارى قۇرىلىسى جانە “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى دا جان-جاقتى تالقىلاندى. جينالعاندارعا “ازيادا-2011” ويىنىنا دايىندىقتاعى ۇقىپتىلىق پەن جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ اۋاداي قاجەتتىلىگىن ەسكەرتكەن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ماڭىزدى ءىس-شاراداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن دە نازاردان تىس قالدىرمادى.
–2011 جىلعى ازيا ويىندارىنا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, كۇزەتىنە جانە كەدەن قىزمەتىنە قاتىستى ماسەلەلەر جوعارى تالاپ دەڭگەيىنە سايكەس شەشىلۋى قاجەت. بيىلعى جىلدىڭ مامىر ايىنىڭ باسىندا ازياداعا دايىندىق ءجونىندە ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ وتىرىسىن وتكىزبەكپىز. جيىندا وسى جاعدايلارعا باستى نازار اۋدارىلاتىن بولادى,– دەدى ول.
جيىندا ءسوز العان الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ۆيكتور دولجەنكوۆ جينالعانداردى 2011 جىلعى ازيا ويىندارى نىساندارىنداعى قۇرىلىستىڭ جاعدايىمەن تانىستىردى. الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ ءوز كەزەگىندە ازياداعا دايىندىق اياسىندا نەگىزىنەن ەكى ماسەلەنى – وليمپيادا سيمۆوليكاسى بار جارنامالاردى ورنالاستىرۋ جانە ازياداعا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتار ورنالاستىرىلاتىن سپورتتىق كەشەندەردىڭ يەلەرىمەن كەلەشەكتەگى جۇمىس توڭىرەگىندە كەلىسىمگە كەلۋ قاجەتتىگىن جانە وزگە دە ۇيىمداستىرۋ ءىس-شارالارىن تىلگە تيەك ەتتى.
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ الماتىعا ەكى كۇندىك جۇمىس ساپارىنىڭ اياسىنداعى قالالىق كەڭەستە تالقىلانعان “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى بويىنشا بىرقاتار قۇندى پىكىرلەر ورتاعا سالىندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاندىقتارعا ارناعان بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسىن ەلىمىزدىڭ ايماقتارىنا ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرعانى بەلگىلى. بيىلعى جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ, بارلىق بيۋدجەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقى مولشەرى وسەتىندىگىنەن جينالعانداردى حاباردار ەتكەن ۇكىمەت باسشىسى بيزنەستى ساۋىقتىرۋ باعىتىنداعى باعدارلامانىڭ شۇعىل تۇردە قولعا الىنۋى قاجەتتىگىن اشىپ ايتتى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى رەفورمالار شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ايتارلىقتاي قولداۋ بولماق.
“بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسىن ەڭ قىسقا مەرزىمدە جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ كورسەتكەن كارىم ءماسىموۆ بۇل جونىندە كەڭەس جۇمىسى بارىسىندا ناقتى تاپسىرمالار دا بەردى. “شىندىعىنا كەلگەندە, بىزدەر بۇل باعدارلاماعا دايىندىقتىڭ مارەسىندە تۇرمىز دەسەك تە بولادى. 2010 جىلعا ارنالعان ناقتىلانعان بيۋدجەت مەملەكەت باسشىسىنا قول قويۋعا جىبەرىلدى. مەنىڭ ويىمشا, ول 1 ساۋىرگە دەيىن ءوز كۇشىنە ەنبەك. بيۋدجەتكە ءدال وسى باعدارلاماعا 30 ميلليارد تەڭگە سالىنعان. ءسويتىپ, بۇل قاراجات 1 ساۋىردەن باستاپ ىسكە قوسىلادى” دەدى ۇكىمەت باسشىسى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەربول ورىنباەۆتىڭ پىكىرىنشە جاڭا باعدارلاماداعى نەگىزگى باسىمدىلىق – جاڭا, تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋ جانە ساقتاۋ.
مەملەكەتتىك باعدارلاما نەگىزىنەن ءۇش باعىت بويىنشا ىسكە اسىرىلادى دەپ جوبالانۋدا. ماسەلەن, جاڭا بيزنەس-باستامالاردى قولداۋ, كاسىپكەرلىك سەكتوردى ساۋىقتىرۋ جانە ەكسپورتقا بەيىمدەلگەن ءوندىرىستى قولداۋ. سالا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن تومەندەگىدەي ادىستەر پايدالانىلادى. بانك كرەديتتەرى بويىنشا پايىزدىق ستاۆكالاردى, ۇستەمەلەردى سۋبسيديالاۋ, نەسيە بويىنشا ءىشىنارا كەپىلدەندىرۋ, وندىرىستىك-يندۋستريالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە بيزنەستى جۇرگىزۋدە سەرۆيستىك قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
قازاقستان ءۇشىن اشىق ساۋدا ساياساتىن جۇرگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى مول دەپ ەسەپتەيتىن ۇكىمەت باسشىسى باعدارلامانى ودان ءارى جەتىلدىرىپ, ونىڭ كوپشىلىككە تۇسىنىكتى ءارى اشىق بولۋىن قالايتىنىن دا جاسىرمايدى. كەڭەستە “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى تۋرالى ءوز وي-تۇيىنىمەن بولىسكەن “اتامەكەن” وداعىنىڭ باسشىسى ازات پەرۋاشەۆ بۇل باعدارلاماعا قاتىسۋعا ارنالعان جوبالاردى ىرىكتەۋدە كاسىپورىن ءونىمىنىڭ رىنوكتاعى قاجەتتىلىگى ەسكەرىلۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەسكە سالدى.
قازاقستان قارجىگەرلەرى اسسوتسياتسياسى كەڭەسىنىڭ باسشىسى سەرىك احانوۆ قالالىق كەڭەستە سويلەگەن سوزىندە ەلىمىزدىڭ قارجى سەكتورىنا قاتىستى بىرقاتار كۇردەلىلىكتەرگە كەڭىنەن توقتالىپ, ءوز ۇسىنىسىن دا ايتتى. سەرىك احانوۆتىڭ ەسەپتەۋىنشە, كەز كەلگەن بيزنەس-جوبانى سۋبسيديالاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ الدىندا مەملەكەت بۇل كاسىپورىندى قولداۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ءىس-شارالاردى قابىلداعانى ءجون. سونىمەن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ وڭتۇستىك استاناداعى ەكى كۇندىك جۇمىس ساپارى اياسىندا ازيادا نىساندارى, تۇرعىن-ءۇي قۇرىلىسى احۋالى جانە “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى بويىنشا كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلەلەر ناقتىلانىپ, ودان ءارى تولىقتىرىلدى.
باقىت بالعارينا, الماتى. سۋرەتتى تۇسىرگەن شۇكىر شاحاي.