قازىر اتىراۋدىڭ وڭ جاق جاعالاۋىندا كارىز سۋىن تازارتۋ كەشەنى قۇرىلىسىنىڭ جسق دايىندالۋدا. سول جاق جاعالاۋداعى كارىز سۋىن تازارتۋ عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى 2020 جىلى اياقتالادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, قازىرگى قولدانىستاعى كارىز سۋىن تازارتۋ نىسانى 1978 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن, سودان بەرى بىردە-ءبىر رەت كۇردەلى جوندەۋدەن وتپەگەن.
جاڭا كەشەن ىسكە قوسىلعاننان كەيىن پايدالانىلعان سۋدى ۋاقتىلى تازارتۋ مۇمكىن بولادى, بۇل الدىمەن ەكولوگيا ءۇشىن ماڭىزدى. لاس سۋ توپىراققا, جەر استى سۋىنا, تۇتاستاي ەكوجۇيەگە زياندى.
تازارتۋ قوندىرعىلارى جۇمىس پروتسەسىن جىلدامداتادى, تازارتىلعان اقپاسۋدى شارۋاشىلىق قاجەتتىلىكتەرگە قايتادان پايدالانۋعا بولادى.
- بىزدە اتىراۋدىڭ ەكولوگياسىن جاقسارتۋعا ارنالعان ناقتى جوسپار بار. الدىڭعى كەزەكتە – بۇعان دەيىن اتىراۋدا بولماعان كارىز سۋىن تازارتۋ كەشەنىن ىسكە قوسۋ. ءبىز ءبىر كەشەندى سالدىق, جاقىن ۋاقىتتا ەكىنشىسىن سالىپ باستايمىز, - دەدى نۇرلان نوعاەۆ.
قازىر قولدانىستاعى قالالىق اكىمدىكتىڭ تەڭگەرىمىندەگى «ساسىقساي» بۋلانۋ الاڭىنىڭ 476 گا قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جسق جاسالۋدا (قۇنى – 193,2 ملن تەڭگە). وسى تۇندىرعىنىڭ 860 گا قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىمەن بىرلەسىپ «TAZALYQ» جوباسىن قولعا الدى, جوبالاۋ جۇمىسى 2020 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا اياقتالادى دەگەن جوسپار بار.
زاۋىتتىڭ قابىلداعان مەموراندۋمىنا سايكەس بۋلانۋ الاڭىن قالپىنا كەلتىرۋ 2020 جىلعا جوسپارلانعان. بۇل زاۋىتتىڭ ەكولوگياعا اسەرىن ءبىراز تومەندەتەدى. قالالىق اكىمدىك تە «قارا كۆادرات» بۋلانۋ الاڭىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جوبا دايىنداۋدا, قالانىڭ وڭ جاق جاعالاۋىنداعى نىسان جوباسىنىڭ قۇنى – 75,5 ملن تەڭگە. بۇل جۇمىستار جىل سوڭىنا دەيىن بىتەدى.
- كارىز سۋلارى بۋلانۋ الاڭىنا ەشقانداي تازارتۋدان وتپەستەن قۇيىلىپ كەلدى, ەكولوگياعا ولشەۋسىز زالال كەلتىردى. جاڭا كەشەن ىسكە قوسىلعاننان كەيىن قازىرگى قولدانىستاعى «ساسىقساي» جابىلادى, بۇل الاڭ بىرنەشە جىلداردان بەرى تۇرعىندار تاراپىنان شاعىم تۋعىزىپ كەلگەن ەدى. كارىز سۋىن تازارتۋ كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن اقپاسۋ اعىنى بۋلانۋ الاڭىنا كەلگەنشە تازارتۋدىڭ تولىق ساتىسىنان وتەدى. سول ارقىلى جەراستى سۋى, توپىراق, اتموسفەرالىق اۋا دا تازارادى, - دەپ اتاپ ءوتتى نۇرلان نوعاەۆ.
اعىندى سۋلار قۇرامىنداعى لاستاعىش زاتتارعا بايلانىستى ەكى توپقا بولىنەدى: كونسەرۆاتيۆتى جانە كونسەرۆاتيۆتى ەمەس. كونسەرۆاتيۆتى لاستاعىشتاردىڭ حيميالىق رەاكتسيالارعا ءتۇسۋى قيىن. كەيدە بيولوگيالىق ىدىراۋ جۇرمەيدى دە, ولارعا اۋىر مەتاللداردىڭ تۇزدارى, فەنولدار, پەستيتسيدتەر جاتادى. ال, كونسەرۆاتيۆتى ەمەس لاستاعىشتارعا تاۋلىك ىشىندە وزگەرىسكە ۇشىرايتىن قوسىلىستار جاتادى. اعىن سۋ قۇرامىندا سونىمەن قاتار, ورگانيكالىق ەمەس نىساندار, قۇم, ءشىرىندى بولشەكتەر, كەن, بەيورگانيكالىق تۇزدار, قىشقىلدار مەن سىلتىلەر بولادى. اعىندى سۋلاردى باكتەريالار, ساڭىراۋقۇلاقتار, ۆيرۋستار, قۇرتتاردىڭ جۇمىرتقالارى جانە پاتوگەندى ميكروورگانيزمدەر لاستايدى. وسىلار كوپ مولشەردە جيناقتالىپ, قورشاعان ورتاعا عانا ەمەس, تۇرعىندارعا دا قاۋىپ تۋدىرادى.
بۇگىنگە دەيىن وسى پروتسەستەر باقىلاۋسىز كەلدى, بۇل جاعدايدى ەكولوگيالىق اپات دەپ تە ايتۋعا بولادى. اتىراۋداعى تازارتۋ عيماراتتارىنا 65 جىلدان بەرى كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلمەدى. بيوتازارتۋ جۇيەسى جارامسىز بولىپ قالدى. دۇرىس جوندەۋ جۇمىسى جاسالمادى.
قورشاعان ورتاعا زياندى اسەردى ازايتۋ - جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مىندەتى. وسىعان بايلانىستى زياندى زاتتاردىڭ اتموسفەراعا تۇسۋىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ نازارعا الىنىپ وتىر. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن مونيتورينگ جۇرگىزۋگە ولشەۋ قۇرالدارىن, اۆتوزەرتحانا الۋعا 172 ملن تەڭگە ءبولىندى.
بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا اۋا رايىنا باقىلاۋ جۇرگىزەتىن 45 ستانسا جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ 17-ءسى وبلىس اۋداندارىندا ورنالاسقان. اتىراۋ قالاسىندا 28 ستانسا بار, ونىڭ 20-سى نكوك كومپانياسىنا, 4-ءاموز, 7- «كازگيدرومەد» رمم اتىراۋ فيليالىنا تيەسىلى.
قازىر اتىراۋ وبلىستىق اكىمدىگى «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا الماتىلىق «ەكوسەرۆيس-س» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ اۋا ساپاسىنا ونلاين مونيتورينگ جۇرگىزۋ جۇيەسىن ىسكە قوسۋدى قاراستىرىپ جاتىر. جوبا اياسىندا وبلىس ورتالىعىنداعى اۋا لاستانۋىنىڭ نىسانالى كورسەتكىشىن ورناتۋ جوسپارلانۋدا. مالىمەتتەر گەواقپاراتتىق پورتالدا جانە قالا كوشەلەرىندەگى LED ەكرانداردا كورسەتىلىپ تۇرادى.