ءدىنىڭ تۇرسىن ءدىن امان
ۇلىق مەرەكە كۇنى اۋىلدا جاڭا مەشىت اشىلدى
قىس سالقىنى ءالى كەتە قويماعانىمەن, اق قار, كوك مۇزدىڭ كوبەسىن سوگىپ, كۇن مەن ءتۇندى تەڭەستىرگەن, بارشا تىرشىلىك يەلەرىن قۋانىشقا كەنەلدىرگەن جىل باسى 22 ناۋرىزدا نۇرا اۋىلىنىڭ كوگىندە جارقىراي نۇر شاشىپ تۇردى. جاعالاي ءۇش-ءتورت كيىز ءۇي تىگىلىپ تاستالعان. كوشەگە ساحنا ورناتىلىپ, قازاقى ءان-كۇي اۋەنى كوڭىلدى شالقىتىپ اسقاقتاتا تۇسكەندەي.
مۇنداعى وسى جولعى ناۋرىزدىڭ ءبىر ەرەكشە قۋانىشتى وقيعاسى سول, وسىناۋ ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ەڭسەلى جاڭا مەشىت اشىلىپ, اۋىلداعى اق نيەتتى بارلىق مۇسىلمان قاۋىمنىڭ يماندىلىق يگىلىگىنە اينالدى. بۇل ىزگىلىكتى عامالدىڭ جاي-جاپسارىن اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى ءدالىباي ابدىعۇلوۆ پەن “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ وسى وكرۋگتەگى بولىمشە توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءازىمجان ءنۇرابىلوۆ كەڭىرەك باياندادى. ءبىر ايتارلىعى, بۇل نۇرانىڭ ءوزى ازەلدەن-اق قۇت قونىپ, بەرەكە دارىعان بايىرعى دا باياندى اۋىلداردىڭ قاتارىنا جاتادى. بۇرىندارى كولحوز دا بولعان, سوۆحوز دا ورناعان. بەلگىلى ازاماتتار شىققان. داۋلەت-ساۋلەتىمەن رەسپۋبليكاعا كەڭىنەن تانىلعان. انا ءبىر وتپەلى كەزدەگى نارىق قيىندىعىن دا ەلدەن بۇرىن ەڭسەرىپ, ءوز بەتتەرىمەن تىرلىك جاساپ, بەرەكە-بىرلىكپەن, ەسەلى ەڭبەكپەن ادال نەسىبەسىن ايىرىپ, اۋىزدان اق ماي اعىزار قازىرگى ءشۇكىرشىلىك كۇندەرگە ەرتەرەك قول جەتكىزگەن دە وسى نۇرانىڭ اتپال ازاماتتارى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز.
تەگىنەن دارىعان, ۋىزىنان جارىعان بۇل اۋىلدا يماندىلىق ماسەلەسى دە بۇرىننان-اق ءىلتيپاتتى نازاردا بولعان ەكەن. وسى ءسوزىمىزدى تىرىلتە كەتسەك, ءدال بۇگىنگە دەيىن, جيىرما جىلعا جۋىق, جاماعاتتى ءدىن يسلامعا ۇيىتىپ كەلگەن العاشقى مەشىتتىڭ ىرگەتاسى سوناۋ كەڭەس وكىمەتى قايناپ تۇرعان 1990 جىلى قالانعان كورىنەدى. ەڭسەلى جاڭا مەشىتتىڭ قاسىنداعى بۇل ەسكى مەشىت ءۇيى ەندىگى جەردە جاستاردى حاق دىنگە باۋليتىن, جەتكىنشەكتەرگە ءدىن ساباعى جۇرگىزىلەتىن مەدرەسەگە اينالماق. سول مەشىتتە 22 جىل نايب يمام, اۋىل مولداسى بولعان حالىق اتاعا مەشىت اشىلۋ سالتاناتىنىڭ ۇستىندە اۋىل ازاماتتارىنىڭ ارعىماق ات مىنگىزىپ, شاپان جابۋىن دا تامىرىن يماندىلىقتان تارتقان ۇلكەن ۇلاعاتتىلىق دەپ بىلدىك.
قىزىل كىرپىشتەن قالانىپ, كۇمبەزى سونادايدان كوز تارتقان, ءمازىنشىنىڭ مۇناراسى بيىككە بويلاعان ەڭسەلى مەشىت عيماراتىن ءوز قارجىسىنا سالىپ, تۋعان اۋىلىنا سىيعا تارتۋشى سەرىك ەسداۋلەتوۆتى دە وسى ارادان كوردىك. شىمىر دەنەلى, بايسالدى جىگىت. ءوزى دە قۇرىلىسشى. وسى اۋىلدىڭ تۋماسى. الماتىدا تۇرادى. ىزىنەن ەرگەن ەرىك دەگەن ءىنىسى بار. مىنەكي, وسى كاسىپكەر جىگىتتەر ەلباسى جولداۋىنداعى ءار ازاماتتى ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلىنا كومەكتەسىپ قولۇشىن بەرۋگە شاقىرعان ۇندەۋگە جۇرەك قالاۋىمەن ءۇن قاتقان.
جاڭا مەشىتكە اقساقالداردىڭ ۇيعارۋىمەن كولحوزدىڭ نەگىزىن قالاسقان, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان, ەل مەن جەرگە ەڭبەگى سىڭگەن بۇرالقيەۆ ءابىلدا اتانىڭ اتى بەرىلىپتى. ول كىسىنىڭ كەشەگى ەل باسىنا كۇن تۋعان, ەر ەتىكپەن سۋ كەشكەن الماعايىپ زاماندا تاباندىلىق تانىتقان قاسيەتى مول جان بولعاندىعى بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ەسىندە قالىپتى. سونداي-اق, بۇرىنعى “شكولنايا” كوشەسى ءابىلدا اتانىڭ, تولە بي شاعىن اۋدانىنداعى جانە ءبىر كوشە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ءشاھيتى قۇرمانعالي بۇرالقيەۆتىڭ اتىمەن اتالاتىن بولدى. ءسوز رەتىمەن وسى ارادا ايتا كەتسەك, ءابىلدا اتا اتىنداعى مەشىت اۋلاسىندا 1941-1945 جىلداردا وسى نۇرا اۋىلىنان وتان قورعاۋعا اتتانىپ, قان كەشۋدەن قايتىپ ورالماعان بوزداقتاردىڭ اتتارى تاسقا قاشالىپ جازىلعان سىنتاس ءتۇرىندەگى ەسكەرتكىش تاقتا قوسا ورناتىلىپتى. ەل اناسى مارجانبالا اجەنىڭ مۇباراك قولىمەن ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋ ءراسىمىنىڭ كۋاسى بولدىق. سول ارادا سوعىس قۇرباندارى مەن كەشەگى قىزىلاعاش اۋىلىنداعى قايعىلى ءناۋبەتتىڭ شاھيتتەرىنە قۇران باعىشتالۋى وتكەنگە – سالاۋات, ەرتەڭگە اماناتتاي بولىپ كورىندى. “وتاندى ءسۇيۋ – يماننان” دەگەن پايعامبار (س.ع.س.) ءحاديسىنىڭ ىزگىلىكتى ءمانى دە وسى ارادا تەرەڭدەي اشىلا تۇسكەندەي.
ءابىلدا اتا مەشىتىن اشۋ ءراسىمىن ورايىمەن جۇرگىزگەن تالعار اۋداندىق مەشىتى يمامىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى كامنۇر ءتالىم ۇلى: “مەشىت – ءبايتوللا دەگەن قاعبانىڭ ءبىر بولىمشەسى. ول ادام پەندەسىنىڭ اللا تاعالاعا دەگەن قۇلشىلىق تىلەگىن قابىلداپ, ءجانناتقا جول اشاتىن, جۇرەگىمىزگە يمان نۇرىن شاشاتىن ەڭ قاسيەتتى دە قاستەرلى كيەلى ورىن” دەپ جۇرتتى ۇيىتا سويلەدى. ەڭ اۋەلى تالعار اۋدانى ورتالىق مەشىتىنىڭ نايب يمامى نۇرجان ابدىكەرىم ۇلى پايعامبارىمىز مۇسىلمانداردىڭ قالقانىنا تەڭەگەن مەشىتتىڭ اشىلۋ قۇرمەتىنە قۇران وقىدى. بۇدان سوڭ الماتى وبلىسىنىڭ وكىل يمامى مۇحتار قاجى سارداربەك ۇلى قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ, ءبىرسىپىرا ۋاعىز ايتا كەلە, جاڭا مەشىتكە ەلباسى ىقىلاسىمەن شىققان قۇران كارىم كىتابىن سىيعا تارتتى. كەلەسى كەزەكتە تالعار اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى تالعات جۇماعۇلوۆ, كورشى تۋعانباي اۋىلىنىڭ اقساقالى راقىمجان قاجى ءمالكەەۆ, وستەمىر اۋىلىنان ەرجان قاجى كاكىمباي ۇلى, نۇرا اۋىلى اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى كەمال بايالباەۆ, 3 جىل بۇرىن تۋعانبايدا وسىنداي مەشىت سالعان كاسىپكەر مۇرات نۇرعازيەۆتار قۇتتىقتاۋ لەبىزدەرىن ارناپ, ايتىسكەر اقىن, مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى ابدىعاني ءبازىلحان جىردان شاشۋ شاشسا, اكىم ءدالىباي ابدىعۇلوۆ پەن اتبەگى كاسىپكەر ايتبەك بالابەكوۆ باستاعان اۋىل ازاماتتارىنىڭ جاڭا مەشىتتىڭ يمامى ءادىلحان ساتىبالديەۆكە جەڭىل اۆتوكولىك, مەشىتتى سالۋشى سەرىك سوۆەتجان ۇلىنا ات مىنگىزىپ, ۇستەرىنە شاپان جاۋىپ, سىي-قۇرمەت كورسەتۋى دە ەلدىڭ بەرەكە-بىرلىگىن پاش ەتىپ تۇرعانداي بولدى.
سول ارادا اقساقالدار مەن حاق ءدىننىڭ شىراقشىلارى لەنتانى قيىپ, ءابىلدا اتا مەشىتىن سالتاناتپەن اشتى. جيىلعان جاماعات قۇداي ۇيىنە كىرىپ, ەكى باس سالەم نامازىن وقىدى. مۇسىلماندىق پەن ىزگىلىكتىڭ قازاقى جول-جورالارى ودان ءارى جالعاستى. بۇرىننان-اق ۇيتقىلى يماندىلىق ءورىسى كەڭەيە تۇسكەن, وسى ءبىر نۇرلى كۇنى ۇلىق ناۋرىز بەن جاڭا مەشىت اشىلۋىن قاتار تويلاعان نۇرا اۋىلىنان ءبىز دە قۋانىپ اتتاندىق.
قورعانبەك امانجول.