سەيسەنبى, 12 ناۋرىز 2013 6:45
2013 جىلعى 6 ناۋرىز استانا قالاسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابى 8-تارماعىنىڭ جانە 83-بابى 1-تارماعىنىڭ نورمالارىن رەسمي ءتۇسىندىرۋ تۋرالى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى, توراعا ي.ي.روگوۆ, كەڭەس مۇشەلەرى ءى.ج.باقتىباەۆ, ن.ۆ.بەلورۋكوۆ, ا.ن.جايىلعانوۆا, ۆ.ا.مالينوۆسكي, ا.م.نۇرماعامبەتوۆ, قاتىسقان قۇرامدا, مىنالاردىڭ:
ءوتىنىش سۋبەكتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ز.ح.بايمولدينانىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ل.گ.پولتوراباتكونىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ر.ق.سارپەكوۆتىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى ع.ب.اق-قۋوۆانىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى ج.ق.اسانوۆتىڭ,
سەيسەنبى, 12 ناۋرىز 2013 6:45
2013 جىلعى 6 ناۋرىز استانا قالاسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابى 8-تارماعىنىڭ جانە 83-بابى 1-تارماعىنىڭ نورمالارىن رەسمي ءتۇسىندىرۋ تۋرالى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى, توراعا ي.ي.روگوۆ, كەڭەس مۇشەلەرى ءى.ج.باقتىباەۆ, ن.ۆ.بەلورۋكوۆ, ا.ن.جايىلعانوۆا, ۆ.ا.مالينوۆسكي, ا.م.نۇرماعامبەتوۆ, قاتىسقان قۇرامدا, مىنالاردىڭ:
ءوتىنىش سۋبەكتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ز.ح.بايمولدينانىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ل.گ.پولتوراباتكونىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ر.ق.سارپەكوۆتىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى ع.ب.اق-قۋوۆانىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى ج.ق.اسانوۆتىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ع.ك.ءامريننىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ (قارجى پوليتسياسى) وكىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگى (قارجى پوليتسياسى) اپپاراتىنىڭ باسشىسى س.ع.تەمىربولاتوۆتىڭ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ وكىلى – ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىقتىڭ باسشىسى ۆ.ا.كاليۋجنىيدىڭ قاتىسۋىمەن,
ءوزىنىڭ اشىق وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى س.ن.احمەتوۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابى 8-تارماعىنىڭ جانە 83-بابى 1-تارماعىنىڭ نورمالارىن رەسمي ءتۇسىندىرۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قارادى.
بايانداماشى – كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ۆ.ا.مالينوۆسكيدىڭ حابارلاۋىن, وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ سويلەگەن سوزدەرىن تىڭداپ, ساراپشىلار: زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتى حالىقارالىق قۇقىق كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ز.ك.ايۋپوۆانىڭ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, كاسپي قوعامدىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ر.ا.پودوپريگورانىڭ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى (مەملەكەت جانە قۇقىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ا.ا.سالىمگەرەي, مەملەكەت جانە قۇقىق ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, PhD دوكتورى ج.و.بيتاباروۆا), ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى (زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, مەملەكەت جانە قۇقىق تەورياسى مەن تاريحى, كونستيتۋتسيالىق قۇقىق كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ج.د.بۇسىرمانوۆ), قازاق گۋمانيتارلىق-زاڭ ۋنيۆەرسيتەتى (كونستيتۋتسيالىق قۇقىق جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ا.ب.ءجۇمادىلوۆا, مەملەكەت جانە قۇقىق تەورياسى مەن تاريحى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت م.ا.شاكەنوۆ, قۇقىقتىق ساياسات جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭناما عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور س.ف. ۋدارتسەۆ), د.ا.قوناەۆ اتىنداعى كولىك جانە قۇقىق گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتى (زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءو.ق.قوپاباەۆ جانە زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ق.ك.ايتحوجين) ماماندارىنىڭ قورىتىندىلارىمەن, سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ وزگە دە ماتەريالدارىمەن تانىسىپ شىعىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى
انىقتادى:
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنە 2013 جىلعى 6 اقپاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى س.ن.احمەتوۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 8-تارماعىن جانە 83-بابىنىڭ 1-تارماعىن رەسمي ءتۇسىندىرۋ تۋرالى ءوتىنىشى كەلىپ ءتۇستى. وتىنىشتە مىناداي سۇراقتار قويىلعان:
«1) قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 8-تارماعىندا جانە 83-بابىنىڭ 1-تارماعىندا كوزدەلگەن «وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر», «باسقا دا قۇقىقتىق اكتىلەر» دەگەن ۇعىمداردىڭ كونستيتۋتسيالىق مازمۇنى قانداي. «قۇقىقتىق اكتىلەر» ۇعىمى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى قامتيدى ما؟
2) قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابى 8-تارماعىنىڭ نورماسى, كونستيتۋتسيانىڭ وسى نورماسىندا جازىلعان ماسەلەلەر ارناۋلى زاڭنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە عانا قاتىستى نىساناسى بولا الاتىنىن, نە نورماتيۆتىك بولىپ تابىلمايتىن قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ ءتارتىبىن رەتتەيتىن نورمالاردى ەنگىزۋ ارقىلى ارناۋلى زاڭ نىساناسىنىڭ شەڭبەرىن كەڭەيتۋگە بولاتىنىن بىلدىرە مە؟
3) قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 8-تارماعىندا كورسەتىلگەن رەسپۋبليكانىڭ زاڭ جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن ازىرلەۋ, ۇسىنۋ, تالقىلاۋ, كۇشىنە ەنگىزۋ جانە جاريالاۋ ءتارتىبى ارناۋلى زاڭنىڭ قۇقىقتىق رەتتەۋىنىڭ تولىق نىساناسى بولىپ تابىلادى ما؟».
نەگىزگى زاڭنىڭ قارالىپ وتىرعان نورمالارىن ءتۇسىندىرۋ كەزىندە, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس وتىنىشتە قويىلعان سۇراقتارعا قاتىستى مىنانى نەگىزگە الدى.
1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا «وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر» جانە «باسقا دا قۇقىقتىق اكتىلەر» ۇعىمدارىنىڭ مازمۇنى اشىلمايدى. كونستيتۋتسيانىڭ بۇل ۇعىمدار پايدالانىلاتىن 62-بابى 8-تارماعىنىڭ جانە 83-بابى 1-تارماعىنىڭ ماعىناسى مەن مازمۇنىن, قارالىپ وتىرعان ءوتىنىش نىساناسىمەن بايلانىستى باسقا دا بىرقاتار كونستيتۋتسيالىق قاعيدالاردان بولەك تۇسىندىرۋگە بولمايدى.
كونستيتۋتسياعا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, ۇكىمەت جانە وزگە دە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالار نورماتيۆتىك تە, نورماتيۆتىك ەمەس تە قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلدايدى (شىعارادى). رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ جارلىقتارى مەن وكىمدەرى (كونستيتۋتسيانىڭ 45-بابىنىڭ 1-تارماعى), ۇكىمەتتىڭ – قاۋلىلارى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ – وكىمدەرى (كونستيتۋتسيانىڭ 69-بابىنىڭ 1-تارماعى), ءماسليحاتتاردىڭ – شەشىمدەرى, اكىمدەردىڭ – شەشىمدەرى مەن وكىمدەرى (كونستيتۋتسيانىڭ 88-بابىنىڭ 1-تارماعى) اكتىلەر بولىپ تابىلادى. «اكتىلەر» دەپ, سونداي-اق پارلامەنت قابىلداعان زاڭدار, پارلامەنتتىڭ جانە ونىڭ پالاتالارىنىڭ قاۋلىلارى تۇسىندىرىلەدى (كونستيتۋتسيانىڭ 62-بابىنىڭ 1-تارماعى, 72-بابىنىڭ 1-تارماعى). بۇل رەتتە قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ تولىق تىزبەسى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەلگىلەنبەگەن. كونستيتۋتسيا اكتىلەردى قولدانىلاتىن قۇقىققا جاتقىزۋعا (4-باپتىڭ 1-تارماعى), زاڭداردى قابىلداۋ تارتىبىنە (61-باپ جانە وزگە دە باپتار), كەيبىر مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى ادامداردىڭ اكتىلەرىنىڭ تۇرلەرىنە بايلانىستى جەكەلەگەن ماسەلەلەردى عانا رەگلامەنتتەيدى.
كونستيتۋتسيا ءوزىنىڭ بىرقاتار نورمالارىندا قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ ءبارى بىردەي قولدانىلاتىن قۇقىققا كىرمەيدى دەپ بەلگىلەيدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ 1996 جىلعى 28 قازانداعى № 6/2 قاۋلىسىنا ساي قولدانىلاتىن قۇقىق قۇقىلى سۋبەكتىلەر بەلگىلەنگەن تارتىپپەن قابىلداعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردەگى نورمالار جۇيەسى رەتىندە قاراستىرىلادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 1997 جىلعى 6 ناۋرىزداعى № 3 قاۋلىسىندا نەگىزگى زاڭنىڭ 4-بابىنىڭ 1-تارماعىندا كورسەتىلگەن «وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە» قانداي اكتىلەر جاتاتىنى ايقىندالعان. «قۇقىقتىق اكتىلەر» ۇعىمى ءوزىنىڭ مازمۇنىمەن سونداي-اق زاڭ جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى قامتيدى دەگەن ۇيعارىم كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ باسقا دا بىرقاتار قاۋلىلارىنان كەلىپ شىعادى (2000 جىلعى 31 مامىرداعى № 3/2, 2008 جىلعى 27 اقپانداعى № 2, 2008 جىلعى 24 قىركۇيەكتەگى № 7, 2009 جىلعى 20 تامىزداعى № 5, 2009 جىلعى 5 قاراشاداعى № 6).
كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قاۋلىلارىندا سونداي-اق نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە جاتپايتىندارى دا كورسەتىلگەن. ماسەلەن, 1999 جىلعى 29 قازانداعى № 20/2 قاۋلىدا, جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ جانە باس پروكۋروردىڭ مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ حاتى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە جاتپايدى دەپ كورسەتىلگەن. بۇل رەتتە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس, كونستيتۋتسيانىڭ 83-بابى 1-تارماعىنىڭ مازمۇنىنا نەگىزدەلە وتىرىپ, قانداي اكتىلەردىڭ قۇقىقتىق بولىپ تابىلاتىنىن دا ءتۇسىندىردى. 1997 جىلعى 6 ناۋرىزداعى № 3, 1998 جىلعى 5 ماۋسىمداعى № 3/2, 2002 جىلعى 5 تامىزداعى № 5 قاۋلىلاردا «پروكۋراتۋرا رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىنا قايشى كەلەتىن زاڭدار مەن باسقا دا قۇقىقتىق اكتىلەرگە نارازىلىق بىلدىرەدى» دەگەن كونستيتۋتسيالىق ەرەجە سوتتاردىڭ قاۋلىلارىنا پروكۋراتۋرانىڭ نارازىلىق ءبىلدىرۋ قۇقىعىن دا قامتيدى دەپ اتاپ كورسەتىلگەن, ال كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 1997 جىلعى 31 شىلدەدەگى № 3/4 قاۋلىسىنا ساي پروكۋرور زاڭعا تاۋەلدى قۇقىقتىق اكتىلەرگە دە نارازىلىق بىلدىرۋگە حاقىلى.
وسىلايشا, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس 83-باپتىڭ 1-تارماعىندا پايدالانىلعان «باسقا دا قۇقىقتىق اكتىلەر» ۇعىمىمەن كونستيتۋتسيانىڭ باسقا دا بىرقاتار نورمالارىنداعى, سولاردىڭ ىشىندە 62-باپتىڭ 8-تارماعىنداعى «وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر» ۇعىمى دا قامتىلادى دەپ پايىمدايدى.
2. نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جانە مۇنداي بولىپ تابىلمايتىن قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ كونستيتۋتسيالىق مازمۇنى «نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» 1998 جىلعى 24 ناۋرىزداعى № 213-ءى جانە «اكىمشىلىك راسىمدەر تۋرالى» 2000 جىلعى 27 قاراشاداعى № 107-ءىى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىندا اشىلادى. ولارعا جاسالعان تالداۋ كورسەتكەندەي, نورماتيۆتىك جانە نورماتيۆتىك ەمەس قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ ورتاق بەلگىلەرى دە, ايتارلىقتاي ەرەكشەلىكتەرى دە بار.
«نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭنىڭ 1-بابىنىڭ 11) تارماقشاسىنا سايكەس رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان نە ۋاكىلەتتى ورگان نەمەسە مەملەكەتتىڭ لاۋازىمدى ادامى قابىلداعان, قۇقىقتىق نورمالاردى بەلگىلەيتىن, ولاردىڭ قولدانىلۋىن وزگەرتەتىن, توقتاتاتىن نەمەسە توقتاتا تۇراتىن بەلگىلەنگەن نىسانداعى جازباشا رەسمي قۇجات نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت بولىپ تابىلادى. ءوز كەزەگىندە, قۇقىق نورمالارى دەپ رەتتەلەتىن قوعامدىق قاتىناستار شەڭبەرiندە كوپ مارتە قولدانۋعا ەسەپتەلگەن, جەكە دارا ايقىندالماعان تۇلعالاردىڭ توبىنا قولدانىلاتىن, تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا سيپاتتاعى جالپىعا مiندەتتi ءجۇرىس-تۇرىس قاعيداسى تۇسىندىرىلەدى (زاڭنىڭ 1-بابىنىڭ 10 ) تارماقشاسى).
«نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭدا زاڭدارعا سايكەس قابىلدانعان, بىراق نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر بولىپ تابىلمايتىن جانە قۇقىقتى ىسكە اسىرۋ جانە قۇقىق قولدانۋشىلىق ءمانى بار نورماتيۆتىك اكتىلەردى ازىرلەۋ, تابىس ەتۋ, قابىلداۋ, كۇشىنە ەنگىزۋ, قولدانۋ, جاريالاۋ, وزگەرتۋ, تولىقتىرۋ جانە ولاردىڭ قولدانىلۋىن توقتاتۋ ءتارتىبى بەلگىلەنبەيدى. بۇل نورماتيۆتىك اكتىلەر قۇقىق نورمالارىن قامتىماۋعا ءتيىس (زاڭنىڭ 2-بابىنىڭ 4-تارماعى).
«اكىمشىلىك راسىمدەر تۋرالى» زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتىق اكتiسi جەكە قولدانىلاتىن اكتiلەرگە جاتادى, بەلگiلەنگەن نىسانداعى جازباشا رەسمي قۇجات بولىپ تابىلادى جانە بiر مارتە نە ۋاقىت بويىنشا وزگە دە شەكتەۋلi قولدانۋعا ەسەپتەلگەن, جەكە-دارا بەلگiلi بiر تۇلعالارعا قولدانىلادى, جەكە-دارا بەلگiلi بiر تۇلعالاردىڭ زاڭنامادا بەلگىلەنگەن قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن قولدانادى جانە (نەمەسە) ىسكە اسىرادى. جەكە قولدانىلاتىن قۇقىقتىق اكتiلەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا كiرمەيدi جانە نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiلەرگە جاتپايدى (زاڭنىڭ 4-بابىنىڭ 2, 3, 4-تارماقتارى).
قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ ەكى توبىنىڭ ۇقساستىقتارى مەن ايىرماشىلىقتارىن زاڭ شىعارۋشىنىڭ ولاردى كونستيتۋتسيالىق-قۇقىقتىق رەتتەۋگە دەگەن تۇجىرىمدامالىق كوزقاراسى ايقىندايدى.
نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ ەرەكشە ماڭىزىنا وراي كونستيتۋتسيا زاڭدارعا جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە بىرقاتار مىندەتتى تالاپتار بەلگىلەيدى (2-باپتىڭ 3-تارماعى, 4-باپتىڭ 4-تارماعى, 9-باپ, 12-باپتىڭ 2-تارماعى, 15-باپتىڭ 2-تارماعى, 16-باپتىڭ 2-تارماعى, 18-باپتىڭ 2-تارماعى جانە باسقالارى). ماسەلەن, كونستيتۋتسيانىڭ 62-بابىنىڭ 8-تارماعىنا سايكەس زاڭ جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن ازىرلەۋ, ۇسىنۋ, تالقىلاۋ, كۇشىنە ەنگىزۋ جانە جاريالاۋ ءتارتىبى ارناۋلى زاڭمەن جانە پارلامەنت پەن ونىڭ پالاتالارىنىڭ رەگلامەنتتەرىمەن ايقىندالۋعا ءتيىس.
نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بولىپ تابىلمايتىن اكتىلەردى ازىرلەۋمەن بايلانىستى ماسەلەلەردى زاڭمەن رەتتەۋ كوزدەلگەن ارناۋلى نورمالاردىڭ كونستيتۋتسيادا جوقتىعىنا قاراماي, زاڭ شىعارۋشى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ پىكىرىنشە, نەگىزگى زاڭنىڭ 61-بابىنىڭ 2 جانە 3-تارماقتارىمەن, 45-بابىنىڭ 2-تارماعىمەن, 53-بابىنىڭ 3) جانە 4) تارماقشالارىمەن كوزدەلگەن وكىلەتتىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, مۇنى جاساۋعا حاقىلى.
كونستيتۋتسيالىق كەڭەس, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بولىپ تابىلمايتىن باسقا دا قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ, ۇسىنۋ, تالقىلاۋ, كۇشىنە ەنگىزۋ جانە جاريالاۋ ءتارتىبىنىڭ ماسەلەلەرى ارناۋلى زاڭنىڭ زاڭدىق رەتتەۋ نىساناسى بولا المايدى دەگەن تۇسىنىك رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 8-تارماعىنان كەلىپ شىقپايدى. اتالعان كونستيتۋتسيالىق نورما ارناۋلى زاڭنىڭ قولدانىلۋ سالاسىن تارىلتپايدى جانە قوعامدىق قاتىناستاردى وسى زاڭمەن رەتتەۋ نىساناسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ پايىمدايدى.
وسى نورمامەن بەلگىلەنىپ, ارناۋلى زاڭمەن رەتتەلەتىن ماسەلەلەر تىزبەسى تولىق بولىپ تابىلمايدى جانە زاڭ شىعارۋشىنىڭ زاڭ جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر بولىپ تابىلمايتىن اكتىلەردى ازىرلەۋ, ۇسىنۋ, تالقىلاۋ, كۇشىنە ەنگىزۋ جانە جاريالاۋ ءتارتىبىن وسىنداي زاڭدا بەكىتۋگە دەگەن قۇقىعىن جوققا شىعارمايدى.
قازىرگى ۋاقىتتا, جوعارىدا, سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 1999 جىلعى 29 قازانداعى № 20/2 جانە 2007 جىلعى 18 ساۋىردەگى № 4 قاۋلىلارىندا كورسەتىلگەندەي, «نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» 1998 جىلعى 24 ناۋرىزداعى № 213-ءى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى وسى سالاداعى ارناۋلى زاڭ بولىپ تابىلادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ بۇل اتالعان شەشىمدەرى باسقا وتىنىشتەردىڭ ناقتى نىساناسىنا قاتىستى قابىلدانىپ, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى جانە مۇنداي بولىپ تابىلمايتىن اكتىلەردى ازىرلەۋ, ۇسىنۋ, تالقىلاۋ, كۇشىنە ەنگىزۋ جانە جاريالاۋ ءتارتىبىن زاڭمەن رەتتەۋدىڭ اتاۋى مەن نىساناسىن تاڭداۋدا پارلامەنتتى شەكتەمەيدى. وسىعان وراي, كەيبىر كونستيتۋتسيالىق ءىس جۇرگىزۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ جوعارىدا اتالعان 2007 جىلعى 18 ساۋىردەگى № 4 قاۋلى ارناۋلى زاڭنىڭ رەتتەۋ نىساناسىن كەڭەيتۋ جانە اتاۋىن وزگەرتۋ مۇمكىندىگىنە كەدەرگى جاسايدى دەگەن پىكىرىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەس دارمەنسىز دەپ سانايدى.
باياندالعاننىڭ نەگىزىندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 72-بابى 1-تارماعىنىڭ 4) تارماقشاسىن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى تۋرالى» 1995 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى № 2737 قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ 17-بابى 3-تارماعىنىڭ 1) تارماقشاسىن, 31-33, 37-باپتارىن جانە 41-بابى 1-تارماعىنىڭ 2) تارماقشاسىن باسشىلىققا الىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى
قاۋلى ەتەدى:
1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 8-تارماعىنداعى جانە 83-بابىنىڭ 1-تارماعىنداعى «وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر» دەپ زاڭ اكتىلەرى بولىپ تابىلمايتىن كەز كەلگەن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى تۇسىنگەن ءجون. بۇل رەتتە «قۇقىقتىق اكت» تەرمينى ءوزىنىڭ مازمۇنى بويىنشا «نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت» تەرمينىنەن كەڭ, ال كونستيتۋتسيانىڭ 83-بابىنىڭ 1-تارماعىندا پايدالانىلاتىن «باسقا دا قۇقىقتىق اكتىلەر» ۇعىمى وزگە اكتىلەردىڭ ءبارىن, نورماتيۆتىك سيپاتى بارلارىن دا, مۇنداي بەلگىسى جوقتارىن دا قامتيدى.
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 8-تارماعىنا سايكەس زاڭ جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن ازىرلەۋ, ۇسىنۋ, تالقىلاۋ, كۇشىنە ەنگىزۋ جانە جاريالاۋ ءتارتىبى ارناۋلى زاڭمەن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى مەن ونىڭ پالاتالارىنىڭ رەگلامەنتتەرىمەن ايقىندالۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە كونستيتۋتسيا ارناۋلى زاڭنىڭ رەتتەۋ نىساناسىن كونستيتۋتسيانىڭ 62-بابىنىڭ 8-تارماعىندا كورسەتىلگەن زاڭ جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن ازىرلەۋ, ۇسىنۋ, تالقىلاۋ, كۇشىنە ەنگىزۋ جانە جاريالاۋ تارتىبىمەن عانا شەكتەمەيدى. وعان مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قۇقىق شىعارۋ جانە قۇقىق قولدانۋ قىزمەتىنىڭ باسقا دا ماسەلەلەرى, سولاردىڭ ىشىندە نورماتيۆتىك بولىپ تابىلمايتىن قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ ءتارتىبىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى ەنگىزىلۋى مۇمكىن. قاجەت كەزدە زاڭ شىعارۋشى, كونستيتۋتسيامەن كوزدەلگەن وكىلەتتىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, مۇنى جاساۋعا حاقىلى.
3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 74-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس قاۋلى ونى قابىلداعان كۇننەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى, شاعىمدانۋعا جاتپايدى, رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل اۋماعىندا جالپىعا بىردەي مىندەتتى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 73-بابىنىڭ 4-تارماعىندا كوزدەلگەن رەتتى ەسكەرە وتىرىپ, تۇپكىلىكتى بولىپ تابىلادى.
4. وسى نورماتيۆتىك قاۋلى رەسپۋبليكالىق رەسمي باسىلىمداردا قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانسىن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ي.روگوۆ.