ء«سابيدىڭ ءبارى باقىتتى بولۋ ءۇشىن جارالعان» دەپ ءان قاناتىمەن تەربەگەندەي, دۇنيەگە كەلگەن ءسابيدى جاراتقان انادان تۋعاندا الالامايدى. شىر ەتە تۇسكەن شاقالاق ءوزىنىڭ العاشقى ايعايىمەن-اق مىنا دۇنيەگە جاڭا ءبىر ازاماتتىڭ كەلگەنىن ايگىلەيدى. بىراق مىنا زاماندا تۋا سالىسىمەن قۇجاتتالىپ, قايدا, قاشان تۋعانى انىقتالماعان ءسابيدىڭ كەيىنگى ومىردە اتتاپ باسقان سايىن الدىنان قيىندىق شىعادى.
نۇر-سۇلتان قالاسىندا «تۋعان كەزدە ەشكىم دە ۇمىت قالدىرىلماۋى ءتيىس» اتتى ازاماتتىعى جوق ادامدار ماسەلەسى بويىنشا ەكىنشى وڭىرلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. نە ءۇشىن؟ سەبەبى قازىر ادامداردىڭ, كوشىپ-قونۋدىڭ, كۇنكورىستىڭ قامىمەن شەكارا اسىپ, وزگە مەملەكەتكە تابان تىرەۋى قالىپتى جاعدايعا اينالدى. بىرەۋ زاڭدى تۇردە ەڭبەك ميگرانتى بولىپ تىركەلەدى, ەكىنشىسى ىقتيارحاتپەن سول ەلدە تۇرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. ال ەندى ءبىرى زاڭدى اينالىپ ءوتىپ, ماۋسىمدىق كەزەڭدەردە ناپاقاسىن كورشى ەلدەردەن تاۋىپ, كەيىننەن وتانىنا ورالادى. ءومىر بويى كوشىپ-قونىپ, قايىر تىلەۋدى ءومىر سالتىنا اينالدىرعاندار تاعى بار. ولار ءۇشىن شەكارا دەگەن شارتتى عانا دۇنيەدەي. سول ءارى-بەرى شەكارا اسىپ جۇرگەندە تۋعان بالاسىن راسىمدەۋدى دە دەر كەزىندە ەلەمەيدى. ال قۇجاتسىز ادام تياناعى جوق, قۇقىعى ءالسىز, قورعاۋدان تىس جان. سوندىقتان دا وسىنداي وزەكتى ماسەلەنى ءسوز ەتكەن كونفەرەنتسياعا ورتالىق ازيادان 80-نەن اسا دەلەگات قاتىستى.
كونفەرەنتسيانى بۇۇ بوسقىندار ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارىنىڭ باسقارماسى (بۇۇ بجكب) مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل بىرلەسىپ, بۇۇ بالالار قورى (يۋنيسەف), بۇۇ ازيا جانە تىنىق مۇحيتىنا ارنالعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كوميسسياسى (ەسكاتو) جانە ەۋروپالىق وداقپەن (ەو) تىعىز ىنتىماقتاستىقتا, تۋدى تىركەۋ, ازاماتتىق الۋعا ءتيىستى شارالار قابىلداۋ جانە ورتالىق ازياداعى بارلىق بالالاردى ازاماتتىقپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە ارنالدى. «قاي ەل دە بۇل ماسەلەنى بالالاردى قورعاۋداعى ومىرلىك ماڭىزى بار شارالاردى ازاماتتىق تۋرالى زاڭدارعا قوسۋدى, سونىمەن قاتار تۋدى تىركەۋ جۇيەسىنە تىركەۋدەن كەش ءوتۋ مۇمكىندىگىن ەنگىزۋ سياقتى قاراپايىم جانە ەكونوميكالىق ءتيىمدى ءىس-قيمىلدار كومەگىمەن شەشە الادى. بۇل وزگەرىستەر تۋىلعان بالالاردىڭ ازاماتتىعى بولۋىنا جانە حالىقتىڭ وسال توپتارىنىڭ وزدەرىنىڭ تۋعان جەرلەرى مەن شىعۋ تەگىن راستاپ, تۋ تۋرالى كۋالىك الۋىنا كومەكتەسەدى», دەگەن بۇۇ بجكب ازيا جانە تىنىق مۇحيت وڭىرىنە ارنالعان وڭىرلىك بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى يندريكا راتۆاتتە ءسوزىن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار تۇگەل ماقۇلدادى.
كەيبىر دەرەككوزدەرگە قاراعاندا الەمنىڭ 78 ەلىندە 3 ميلليوننان استام ازاماتتىعى جوق ادام قۇقىقتىق قورعاۋدان تىس ءومىر سۇرۋدە ەكەن. وسىنداي پروبلەمانىڭ سالدارىنان قايتىس بولعان جاندى جەر قوينىنا بەرۋدە دە قيىندىق تۋىپ, ازاماتتىعى جوق ادامنىڭ ارتىندا قالعان جاقىندارىنىڭ الدىندا سان ماسەلە تۋىندايتىن كورىنەدى. «تۋدى تىركەۋ جانە ازاماتتىق قۇقىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءاربىر بالانىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى. قۇجاتتىڭ نەمەسە ازاماتتىعى بولماۋى كەسىرىنەن بالانىڭ بىلىكتى مەديتسينالىق كومەككە, ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنە, جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جانە قوعامنىڭ ساياسي ومىرىنە قاتىسۋىنا مۇمكىندىگى شەكتەلەدى. تۋ كەزىندە بالالاردى تىركەۋ ولاردىڭ زاڭ الدىندا تانىلۋىن, قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋدەگى العاشقى قادام بولىپ تابىلادى», دەدى يۋنيسەف-ءتىڭ قازاقستانداعى وكىلى ارتۋر ۆان ديزەن.
تۋدى تىركەمەۋ وزدىگىمەن بالالاردى ازاماتتىعى جوق تۇلعا ساناتىنا قوسپايدى, الايدا تىركەلمەگەن جانە تۋ تۋرالى كۋالىگى جوق بولعان جاعدايدا, ادامنىڭ مەملەكەتپەن زاڭدى بايلانىسى بار ەكەندىگىن دالەلدەۋ قيىنعا سوعادى, دەيدى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار. سوندىقتان دا قازاقستاندىق ساراپشىلار تۋدىڭ تىركەلۋىن جانە بارلىق بالالاردىڭ ازاماتتىق الۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدە تۋدى تىركەۋ دەرەكتەرىن تسيفرلاندىرۋ جانە سينحرونداۋدى, ۇلتتىق زاڭناماعا سايكەس تۋدى تىركەۋگە قاجەتتى قۇجاتتار تىزبەسىنە قاتىستى جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردى, ولاردىڭ حالىقارالىق نورمالارعا سايكەستەندىرۋى جايىندا ايتىپ بەردى.
دەلەگاتتار بارلىق ادامنىڭ ازاماتتىعى بولۋى ءۇشىن جاھاندىق #Ibelong ازاماتتىقسىزدىقتى بولدىرماۋ ناۋقانىن وتكىزۋ مەرزىمىنىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەرگە شولۋ جۇرگىزە كەلە, ناۋقاندى 2024 جىلعا قاراي اياقتاۋ بويىنشا جاڭا مىندەتتەمەلەر قابىلدادى. بۇدان بولەك كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىندە الداعى ۋاقىتتا جۇرگىزىلەتىن ۇلتتىق حالىق ساناقتارىندا تىركەلمەگەن بالالار مەن ازاماتتىعى جوق تۇلعالار جاعدايىنىڭ تولىق كورىنىسىن انىقتاۋ مۇمكىندىگىن تالقىلادى.
جيىندا سويلەگەن ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتىعى جوق ادامدار ماسەلەسى بۇگىنگى تاڭدا دۇنيە جۇزىندەگى ميلليونداعان ادامعا قاتىستى پروبلەما. بۇل ءوز كەزەگىندە ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىنان ايىرىلۋىنا اكەلىپ سوعادى, وسىنىڭ ناتيجەسىندە ولار ساياسي جانە ەكونوميكالىق ومىردەن تىس قالىپ, سان ءتۇرلى كەمسىتۋشىلىك پەن قاتىگەزدىككە ۇشىرايدى. سوندىقتان بارلىق ادامنىڭ ازاماتتىعى بولۋ ءۇشىن بۇكىل الەمدە كۇش بىرىكتىرىپ ارەكەت ەتۋ اسىل مۇراتتىڭ ءبىرى بولماق. سول سەبەپتى ورتالىق ازيا وڭىرىندە شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەن ءاربىر ءسابيدىڭ تۋعان كەزىندە تىركەلۋى, تۋ تۋرالى كۋالىككە جانە ازاماتتىق الۋ قۇقىعىنا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن زاڭنامالىق جانە پروتسەدۋرالىق تۇزەتۋلەر سالاسىنداعى وزىق تاجىريبەلەرمەن بولىسەتىن وڭىرلىك قۇرىلىم قۇرۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
كونفەرەنتسياعا ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق ۋاكىلدىكتەردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن قازاقستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان جانە وزبەكستان ۇكىمەتتەرىنىڭ وكىلدەرى, سونىمەن قاتار ازاماتتىق ماسەلەسى بويىنشا ءىس-تاجىريبەلەرى بار ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارى, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن بۇۇ وكىلدەرى قاتىستى. كونفەرەنتسياعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ازيموۆا, ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ, بۇۇ بجكب ازيا جانە تىنىق مۇحيت وڭىرىنە ارنالعان وڭىرلىك بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى يندريكا راتۆاتتە, يۋنيسەف-ءتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى وكىلى ارتۋر ۆان ديزەن قاتىستى.