قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ناۋرىز مەيرامىنا ارنالعان مەرەكەلىك كەشتەگى ءسوزى.
قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
ارداقتى اعايىن!
بارشاڭىزدى ناۋرىز مەيرامىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن!
حالقىمىز ەجەلدەن جىل باسىنا ساناعان, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىنە بالاعان ناۋرىز مەيرامى – شىن مانىندە ەلدىك پەن بىرلىكتىڭ, جارقىن جاسامپازدىقتىڭ مەرەكەسى.
شۋاعىن شاشقان كوكتەمنىڭ نۇرلى شاپاعاتى ناۋرىزبەن بىرگە ءتىرشىلىككە شاتتىق سىيلايدى. قىستىڭ قاھارى قايتىپ, جەر-جاھان قايتا تۇلەيدى. دۇنيە جاڭارىپ, قۇلپىرادى. بۇگىنگى مەرەكەلىك كەشتىڭ “ناۋرىز نۇرى” دەپ اتالۋى سوندىقتان.
تابيعات زاڭدىلىعىمەن جىل باسى بولىپ, جاقسىلىقتىڭ جارشىسىنا اينالعان ناۋرىز مەيرامى ادامزات تاريحىمەن بىرگە جاساپ كەلەدى. سوندىقتان ناۋرىز – ادامدى ۇلتى مەن ناسىلىنە, ءتىلى مەن دىنىنە ءبولمەيتىن جالپىحالىقتىق ىزگى مەرەكە.
ءبىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز, رۋحاني مۇرالارىمىز ءاز-ناۋرىزبەن بىتە قايناسقان. تاريحتىڭ تالاي بۇرالاڭ جولدارىنان وتكەن تاعدىرلى حالقىمىز قانداي كەزەڭدە بولسا دا ناۋرىزدى جادىنان شىعارعان ەمەس. اق پەيىل جۇرتىمىز قاشاندا ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن اق داستارقان جايىپ, اق تىلەكپەن قارسى العان. ەلدىڭ تىنىشتىعىن, حالىقتىڭ ىنتىماعىن تىلەگەن. بۇل كۇنى بۇلاق كوزىن اشىپ, شىبىق قاداپ, كورشىسىنە كومەك بەرىپ, ساۋاپتى ىزگى ىستەرمەن اينالىسقان. ءبىز ۇرپاقتان-ۇرپاققا ۇزدىكسىز جالعاسىپ كەلە جاتقان وسىنداي يگى ءداستۇرلەردى ورىستەتىپ, ونىڭ مازمۇنىن بايىتا ءتۇسۋىمىز كەرەك.
ناۋرىز ىقىلىم زاماننان بەرى ىرىس پەن ىنتىماقتىڭ, تاتۋلىق پەن تازالىقتىڭ, بىرلىك پەن كىسىلىكتىڭ مەيرامى بولىپ ەسەپتەلەدى. تابيعات يىگەن, كوك تاس جىبىگەن ناۋرىزدا مەيىرىم شاتتىققا ۇلاسىپ, باي مەن جارلى تەڭەلەدى, بارشا جۇرت ىرىزدىققا كەنەلەدى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى اعايىننىڭ قۇشاعى ايقارا قابىسىپ, رەنىشتى جاندار قايتا تابىسادى.
سوندىقتان, تۇسىنىستىكتى تۋ ەتىپ, ەلدى بىرلىك پەن ىنتىماققا, ادامگەرشىلىك پەن يماندىلىققا ۇندەيتىن ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ تاتۋلىعى جاراسقان ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە.
بۇل ورايدا, ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىمىز ءاز-ناۋرىزدىڭ ىزگىلىگىمەن ءوزارا ۇشتاسادى.
ەلىمىز ەگەمەندىك الماي تۇرىپ, 1991 جىلى 15 ناۋرىزدا مەنىڭ ارنايى جارلىعىممەن ناۋرىز مەيرامى رەسمي مەرەكە بولىپ جاريالانعانى ەستەرىڭىزدە بولار. سوندا “ەسكى جىل ەسىركە, جاڭا جىل جارىلقا” دەپ تىلەدىك, جاڭا جىلعا ءۇمىت ارتىپ, بولاشاقتان جاقسىلىق كۇتتىك. تىلەگىمىز قابىل بولىپ, ءبىز سول جىلى اتا-بابامىز عاسىرلار بويى ارمانداعان ازاتتىققا, كيەلى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك.
مىنە, كەلەسى جىلى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن تويلايىق دەپ وتىرمىز. تارلان تاريح ءۇشىن تىم قىسقا بولىپ ەسەپتەلەتىن وسى جىلدار ارالىعىندا ناۋرىز شىن مانىندە ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىنە, مەملەكەتىمىزدىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە اينالدى.
بىلتىر مەنىڭ جارلىعىممەن 21 – 23 ناۋرىز كۇندەرى رەسمي تۇردە دەمالىس كۇندەرى دەپ جاريالانعانىن بىلەسىزدەر.
ءبىزدىڭ جاڭا جىلىمىز وسى مەرەكەدەن باستالسا دۇرىس بولار ەدى دەپ ويلايمىن.
سوندىقتان بيىل ءبىز تابيعي جاڭا جىلىمىزدى كەڭ اۋقىمدا, بۇكىلحالىقتىق دەڭگەيدە, كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن, ەرەكشە سالتانات پەن جاڭا مازمۇندا تويلاعالى وتىرمىز.
قازاقستاندا بۇدان وزگە بىردە-ءبىر مەرەكە رەسمي تۇردە ءۇش كۇنگە سوزىلمايدى. بۇل دا ءبىزدىڭ مادەني مۇرامىزدى ۇلىقتاپ, ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدى ەرەكشە قادىرلەۋىمىزدىڭ جارقىن ءبىر ايعاعى.
ءبىز ناۋرىزدى بۇكىل قازاقستان حالقىن بىرىكتىرەتىن, ۇلىستى ۇيىستىراتىن ۇلى مەرەكە دەپ جاريالاعان جىلى يۋنەسكو ناۋرىز مەيرامىن ادامزات بالاسىنىڭ مادەني مۇراسى ساناتىنا قوستى. بيىل بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى تاراپىنان ناۋرىز مەرەكەسى “حالىقارالىق مەيرام” رەتىندە قابىلداندى.
حالقىمىزدىڭ كونەدەن جەتكەن جىل قايىرۋ ءداستۇرى بويىنشا بيىل – بارىس جىلى.
اسقار تاۋدىڭ قيانداعى قارلى شىڭدارىن مەكەندەيتىن بارىستى حالقىمىز باعزىدان كيە تۇتىپ, ايرىقشا باعالايدى.
ءبىز وسى بارىس جىلىنا بيىك بەلەستەردى باعىندىرىپ, ەرەكشە جاعدايدا قادام باسىپ وتىرمىز.
بارشاڭىز بىلەسىزدەر, “قاناتتى بارىس” بەينەسى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جانە “قازاقستان – 2030” ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ سيمۆولدارىنىڭ ءبىرى. ءبىز وسى بارىس جىلى مارتەبەسى بيىك ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ازيا جانە تمد مەملەكەتتەرى اراسىندا تۇڭعىش رەت ءتوراعالىق ەتۋدەمىز. مۇنداي بيىككە قازاق بالاسى بۇرىن-سوڭدى ەشۋاقىتتا قول جەتكىزگەن ەمەس.
الايدا, ءبىزدىڭ الار اسۋىمىز, باعىندىرار بيىگىمىز ءالى الدا.
ەلىمىز داعدارىستان كەيىن تىڭ سەرپىلىس جاساپ, قارقىندى دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە كوتەرىلدى.
مەنىڭ بيىلعى حالىققا جولداۋىمدا الداعى ونجىلدىقتا ەل ازاماتتارىنىڭ ءومىر ساپاسى مەن الەۋمەتتىك دەڭگەيىن جاقسارتۋعا ايرىقشا باسىمدىق بەرىلگەنىن بىلەسىزدەر. جولداۋدا ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ باستى مەجەلەرى ايقىندالدى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ستراتەگيالىق باعدارى بەكىتىلىپ, جاڭا مىندەتتەر بەلگىلەندى.
ءبىزدىڭ بۇلاردى ابىرويمەن اتقارىپ شىعاتىنىمىزعا مەن كامىل سەنەمىن.
الدا ءبىزدى كوپتەگەن اۋقىمدى شارالار كۇتىپ تۇر. ءبىز بيىل كۇللى ادامزات بالاسىن ءدۇر سىلكىندىرگەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. وسىلايشا, ەرلىككە تاعزىم ەتىپ, تاريحقا قۇرمەت كورسەتەمىز. سونىمەن قاتار, قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 15 جىلدىعىن مەرەكەلەيمىز. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بەرىك دىڭگەگىنە اينالعان اتا زاڭىمىزدى ۇلىقتاۋ ارقىلى ءبىز ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, ۇلىستى ۇيىستىرا تۇسەمىز.
دانا حالقىمىزدا “باس-باسىڭا بي بولساڭ, مانار تاۋعا سىيماسسىڭ, باسالقىڭىز بار بولسا, جانعان وتقا كۇيمەسسىڭ” دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز بار. ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – بەرەكە-بىرلىگى جاراسقان حالقىمىز. ءبىز وسى ىنتىماعىمىز ارقىلى ورتاق وتانىمىزدى ىرگەسىندە ىزگىلىك ۇيالاپ, تورىندە تاتۋلىق ورنىققان جەرۇيىق-ولكەگە اينالدىردىق.
ەل ءۇشىن جان اياماعان باتىر بابالارىمىز بىزگە تاۋسىلماس داۋلەت, سارقىلماس مۇرا قالدىردى. ءبىز سولاردىڭ ەرلىك جولىن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا بەرىك ۇيالاتۋىمىز كەرەك.
جاستاردى قازاقتىڭ شىققان تەگىن, حالىقتىڭ سالت-ءداستۇرىن, داڭقتى بابالاردىڭ ونەگەلى ءومىرىن مىندەتتى تۇردە بىلۋگە باۋلۋىمىز قاجەت. ويى وزىق, رۋحى بەرىك ەلدى ەشكىم جەڭە المايدى.
ءبىز تاريح ءۇشىن قاس-قاعىم ۋاقىتتا ىرگەسى بەرىك مەملەكەت قۇردىق. بۇكىل الەمدى تاڭقالدىرعان اسەم ەلوردامىز – استانا قالاسىن سالدىق. قيىن كەزەڭدەرگە قاراماستان, ۇلتىمىزدىڭ مادەنيەتىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولدىك. “مادەني مۇرا” باعدارلاماسى اياسىندا قىرۋار شارۋا اتقارىلعانىن بارشاڭىز بىلەسىزدەر.
ءدال وسى جىلداردا الماتىداعى وپەرا جانە بالەت تەاترى, اكادەميالىق قازاق جانە ورىس دراما تەاترلارى, ۇيعىر, كورەي ۇلتتىق تەاترلارى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. وبلىستىق دەڭگەيدەگى 11 تەاتر اشىلىپ, كوپتەگەن تالانتتى جاستار ساحناعا شىعۋعا مۇمكىندىك الدى.
دۇنيەجۇزىلىك داعدارىس جاعدايىندا, تەك وتكەن جىلى عانا ەلىمىزدە 13 تەاتر مەن كينوتەاتر, 66 كىتاپحانا, 28 مۋزەي, 46 مادەنيەت ءۇيى قايتا جاڭعىرتىلدى. كەشە عانا شىمكەنت قالاسىندا وبلىستىق فيلارمونيانىڭ اسەم عيماراتى بوي كوتەردى.
ال مىناۋ ءبىز وتىرعان 3 500 ورىندىق زاماناۋي “قازاقستان” ورتالىق كونتسەرت زالى – بۇل وڭىردە تەڭدەسى جوق بىرەگەي عيمارات.
مەن ءوز تاراپىمنان ەلورداسى – استانا قالاسىنىڭ مادەنيەت پەن ءبىلىم ورداسى بولۋى قاجەت ەكەنىن ۇدايى قاپەردە ۇستاپ كەلەمىن. حالىق يگىلىگىنە ۇسىنىلعان كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترى, كونسەرۆاتوريا, رۋحانيات پەن كەلىسىم سارايىنداعى كونتسەرت زالى, بيىل ىرگەسى قالاناتىن وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ جاڭا عيماراتى سونىڭ جارقىن ايعاعى.
بيىل ەلوردامىزدا ونەر ۋنيۆەرسيتەتى پايدالانۋعا بەرىلەدى, حالىقارالىق جاڭا ۋنيۆەرسيتەت اشىلادى. زاماناۋي تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بۇل مادەنيەت جانە ءبىلىم وشاقتارى قازاقستاندى جاڭا بەلەسكە كوتەرەدى دەپ بىلەمىن.
ۇلتتىق مادەنيەت پەن ونەرگە دەگەن قامقورلىق الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرەدى. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدەگى تىنىشتىق پەن تاتۋلىقتىڭ, قوعامداعى بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ ارقاسى ەكەنىن جەتە ءتۇسىنۋىمىز قاجەت.
مەن بۇگىنگى مەرەكەگە ەرمەك سەركەباەۆ, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, ەسكەندىر حاسانعاليەۆ, الىبەك دىنىشەۆ, قارشىعا احمەدياروۆ, قايرات بايبوسىنوۆ, نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ سياقتى ەلىمىزدىڭ ونەر ساڭلاقتارىن ارنايى شاقىردىم. وسىنداي تۋما تالانت يەلەرى قازاقستاندى, قازاقتى بۇكىل دۇنيەگە ايگىلى ەتتى. ءبىز ولاردىڭ اسقاق ونەرىنەن ءنار الىپ, ارمان شىڭىنا قۇلاش ۇردىق. سول ارقىلى ادامگەرشىلىك پەن شىنايى ماحابباتتى ىزدەدىك, قازاق ونەرىن ءسۇيىپ وستىك. بولاشاق تالانتتارىمىز بۇدان زور ءتالىم الۋى ءتيىس.
اسقاق ساۋلەتىمەن, كەلىستى ءداۋلەتىمەن ەلىمىزدىڭ جۇرەگىنە اينالعان اسەم استانامىزعا ورناتىلعان كۇلتەگىن ۇستىنىندا “ەلدى تۇزەگەن, ءبارىن بەيبىت ەتكەن, اشتى تويىندىرعان, جالاڭاشتى كيىندىرگەن, ازدى كوپ قىلعان, كەدەيدى باي قىلعان, تاتۋ ەلگە جاقسىلىق قىلعان” دەگەن ءسوزدەر بار. سان عاسىر بۇرىن جازىلعان وسى جولدار ماعان ءبۇگىنگى قازاقستان ءۇشىن ايتىلعانداي كورىنەدى.
قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
قۇرمەتتى دوستار!
“ناۋرىز نۇرى” سالتاناتتى كونتسەرتى ناق وسى ەجەلگى مەرەكەگە ارنالىپ وتىر. كوكتەم كۇنىنىڭ شۋاعىمەن ءبىزدىڭ ۇيلەرىمىزگە باقىت پەن يگىلىك كىرسىن!
ناۋرىز – جاڭعىرۋدىڭ سيمۆولى. ىقىلىم زاماننان بەرى كوكتەمگى كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەسكەن ءساتى تابيعات جاڭارۋىنىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلىپ, ۋاقىت پەن ۇرپاقتار بايلانىسىنىڭ توقتاۋسىز جۇرەتىنىن ايعاقتايدى.
جاسامپازدىقتىڭ, سۇلۋلىق پەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ قۋاتىن شاشا وتىرىپ, ناۋرىز ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن ءداستۇرىنىڭ ۇلىلىعىن ايشىقتايدى.
بۇگىندە قازاقستاندا ناۋرىز بارلىق قازاقستاندىقتار مەرەكەلەيتىن جالپىحالىقتىق سالتاناتقا اينالدى.
بۇل مەرەكەنى قارسى العان سايىن ءبىز قوعامىمىزدىڭ ءداستۇرلى جوعارى ادامگەرشىلىك يدەالدارىنا دەن قويامىز. بۇل كۇنى ەسكى رەنىشتەردىڭ ءبارىن كەشىرىپ, اينالاڭا قۋانىش پەن ىزگىلىك شاشۋ ۇدەرىسى قالىپتاسقان. ادامدار ناۋرىزدى نەعۇرلىم اشىق جۇرەكپەن قارسى السا, تابيعات تا ولارعا سوعۇرلىم جومارتتىق تانىتادى.
بيىل ءبىز ناۋرىزدى العاش رەت جاڭاشا اتاپ وتۋدەمىز. ناۋرىز ايىنىڭ ءۇش كۇنى دەمالىس بولىپ جاريالاندى. ءبىزدىڭ بارلىعىمىز ءۇشىن بۇل – دوستىقتىڭ, بىرلىكتىڭ, ىزگىلىك پەن تۋعان وتانىمىزعا العاۋسىز سۇيىسپەنشىلىكتىڭ ۇلى مەيرامى.
ناۋرىز – تۋعان جەرىمىزدىڭ جاڭعىرۋىنىڭ, بۇكىل تابيعاتتىڭ كوكتەمگى كۇن ساۋلەسىمەن ويانۋىنىڭ سيمۆولى.
ءبىزدىڭ وتانىمىز – قازاقستان كەڭ بايتاق ەل. وڭتۇستىگىندە كوكتەم كۇشىنە ەنىپ ۇلگەرسە, سولتۇستىگىندە ەندى عانا باستالدى. تۋعان جەرىمىز وسىنداي كوپتۇرلىلىگىمەن قىزىق. بىراق ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ جىلۋى, قاي جەردە بولسا دا, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىقتى وياتىپ, ادامدارعا ۇكىلى ۇمىتتەر سىيلايدى.
ءبىزدىڭ قازاقستانىمىزدىڭ تاريحىندا جاڭا كەزەڭ باستالدى. ءوزىمنىڭ تاياۋداعى جولداۋىمدا مەن ەلىمىزدىڭ الدىنا جاڭا ونجىلدىققا ارنالعان بىرقاتار ماڭىزدى ءمىندەتتەر قويدىم.
ءبىزدىڭ الدىمىزدا ەلىمىزدى ەكونوميكالىق دامىتۋدا قۋاتتى سەرپىلىس جاساپ, جاڭا كاسىپورىندار تۇرعىزۋ, ەنەرگەتيكالىق قۋاتىمىزدى ارتتىرۋ, وندىرىسكە ەڭ جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ساپالى وسىمىنە قول جەتكىزۋ مىندەتتەرى تۇر.
ەلىمىزدىڭ سەنىمدى تىرەگى بولۋعا ءتيىستى وتاندىق بيزنەس ءۇشىن جاڭا كوكجيەكتەر اشىلۋدا. ءبىز قازىردىڭ وزىندە ەكونوميكامىزدى مىقتىراق, حالىقتىڭ ءومىرىن بۇدان دا جاقسى ەتەتىن وسى مىندەتتەردى ورىنداۋعا كىرىسىپ كەتتىك.
ءبىز وتاندىق ءبىلىم بەرۋ مەن مەديتسينانى بۇدان دا جوعارى دەڭگەيگە شىعارامىز.
مەن ناۋرىز بارلىعىمىزدى ەڭبەكتەگى دە, ومىردەگى دە جاڭا تابىستارعا جىگەرلەندىرۋىن تىلەيمىن. كوكتەممەن بىرگە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ۇيىنە باقىت پەن يگىلىك كىرسىن.
بۇگىن ءبىز جاڭا مىندەتتەر قويىپ وتىرمىز. جانە ولاردىڭ بارلىعىن دا باعىندىرۋعا قابىلەتىمىز جەتەدى. ويتكەنى, ءبىز باستى قۇندىلىعىمىز – بەيبىتشىلىكتى, ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى جىلدان-جىلعا بەكەمدەي ءتۇسىپ كەلەمىز.
ءبىزدىڭ بابالارىمىز ىقىلىم زاماننان بەرى ناۋرىزدا ناق وسىلار تۋرالى ويلاعان, كوكتەم مەرەكەسىنىڭ تەرەڭ ماعىناسى دا, مىنە, وسىندا بولسا كەرەك. دوستىعىمىز بەن كەلىسىمىمىزدىڭ مىقتى ىرگەتاسى بىزگە ءار كوكتەمدى وسىنداي وپتيميزممەن جانە بولاشاققا سەنىممەن قارسى الۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى.
قىمباتتى مەنىڭ قازاقستاندىقتارىم!
سىزدەردى كوكتەم مەن قايتا جاڭعىرۋدىڭ تاماشا مەرەكەسىمەن تاعى دا قۇتتىقتايمىن! ناۋرىز مەيرامى سىزدەر مەن سىزدەردىڭ جاقىندارىڭىزعا قۋانىش, باقىت جانە ىزگى ۇمىتتەر اكەلسىن!
قۇرمەتتى وتانداستارىم!
ەلىمىزدى شۋاعىنا بولەگەن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ءار شاڭىراققا مەرەيلى شاتتىق, مول ىرىس پەن مىزعىماس ىنتىماق سىيلاسىن!
قىزىر بابا ءاربىر قازاقستاندىق وتباسىنا قۇت-بەرەكە, مولشىلىق اكەلسىن.
ءاز-ناۋرىز جاقسىلىعىن الا كەلسىن!
لايىم بىرلىگىمىز بەن بەرەكەمىز ارتا بەرسىن!
ۇلىس وڭ بولسىن! اق مول بولسىن!
ناۋرىز مەيرامى قۇتتى بولسىن!