ءبىز مىنگەن جەڭىل كولىك كۇنگەيدىڭ كۇن سۇيگەن دالاسىن تاسپاداي تىلگەن باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي دالىزىمەن زۋلاپ كەلەدى. تۇركىستانعا قاراي تيەگى اعىتىلعان جولدان جىرىلا شىعىپ, ارىس وزەنىن كەسىپ ءوتىپ, توعىز جولدىڭ تورابىنداعى ارىس شاھارىنا ارنايى ات باسىن بۇردىق. سانادا سان ءتۇرلى سۇراق. سونىڭ ءبىرىنىڭ جاۋابىن ايدىڭ امانىندا اپاتقا تاپ بولعان ارىستان ىزدەپ بارامىز.
وسىدان تۋرا ەكى اي بۇرىن ارىستا الاپات جارىلىس بولعان ەدى. سودان بەرى ەكى ايداعى وقيعالار تىزبەگىن كوز الدىمنان وتكىزدىم. سىن ساعاتتا ءورت پەن جارىلىستىڭ قۇشاعىندا قالعان ارىسقا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ارنايى كەلگەنى, ورتەنىپ كەتكەن ءۇيدى كورىپ, زارداپ شەككەن تۇرعىندارمەن كەزدەسكەنى, ەل ۇكىمەتىنە قاداپ تۇرىپ تاپسىرما بەرىپ, اعايىنعا باسۋ ايتقانى سانامىزدا سايراپ تۇر. ەلباسىمىزدىڭ دا قابىرعاسى قاتتى قايىسقانىن قالىڭ قازاق انىق اڭعاردى.
ونان كەيىنگى كۇندەردە ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين باستاعان توپ ەلوردا مەن ارىستىڭ اراسىن جول قىلدى.
تۇركىستاندى تۇلەتۋ جولىندا تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك رەجىمدە ەڭبەك ەتىپ جاتقان ءوڭىر باسشىسى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ سۋىت حاباردى الىسىمەن ارىسقا جەدەل جەتكەنىن بىلەمىز. كەلگەن بويدا حالىقتى ەۆاكۋاتسيالاۋعا كىرىسكەن. ءتىپتى قالا ءىشىن ارالاعان ساتتە ماڭايىندا سنارياد جارىلعان.
كوپ وتپەي رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار وڭىرىنەن «ارىس, ءبىز بىرگەمىز!» اكتسياسىنا ۇنقوسۋ باستالىپ كەتتى. ەلدىڭ ىستىق ىقىلاسى ارىسقا اۋدى.
ارىسقا كەلگەن ەگەمەنقازاقستاندىقتار – وسى جولداردىڭ اۆتورى جانە وڭىردەگى مەنشىكتى تىلشىلەر عالىمجان ەلشىباي مەن نۇرشات توكەندى Nur Otan پارتياسى وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بەيسەنباي تاجىباەۆ, وبلىستىق ارنايى شتاب باسشىسى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ, ارىس قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات قىدىربەك, ورىنباسارى ساپارباي ءدارىباي قىزۋ قۇرىلىستىڭ قايناعان ورتاسىنان كۇتىپ الدى.
مىنە, ءبىز دە اپاتتان كەيىنگى ارىستى ارالاي باستادىق. ۇلكەن جولدىڭ ۇستىنەن ءوتىپ كەتكەنىمىز بولماسا, شاhاردى تۇگەل شارلاعانىمىز وسى. تەمىر جولدىڭ بويىنا, توعىز جولدىڭ تورابىنا ورنالاسقان قالا ۇلكەن ەكەن.
ارىستىقتاردى ۇلكەن ەڭبەككۇشپەن قامتاماسىز ەتكەن, ارينە ارىس تەمىر جول ستانساسى. قانشاما حالىق وسى شويىن جولدىڭ بويىنان ناپاقاسىن تاۋىپ وتىر. 24 ماۋسىمدا قيراندىعا اينالعان ارىس تەمىرجول بەكەتى ارشىعان جۇمىرتقاداي كەيىپكە ەنگەن. كوزىمىزگە تەمىر جول بەكەتىندە تۇرعان جانارماي تاسىمالداۋشى ۆاگوندارعا ءتۇستى. ءدال وسى ساتتە جول باستاپ جۇرگەن شتاب جەتەكشىلەرى ارىس اپاتى كەزىندە ىسقىرعان سناريادتار تەك شويىن جولدىڭ ەكى ورتاسىنا عانا تۇسكەنىن ايتتى. «قۇداي قاققاندا, بومبالار ۆاگوندارعا تۇسپەدى. ەگەر وسىعان تيگەندە قىزىل جالىندى تىزگىندەۋ قيىنعا سوعار ەدى» دەدى.
«وبلىس باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ارىس 17 سەكتورعا ءبولىندى. وعان رەسپۋبليكا وبلىستارىنان بولەك ءوڭىردىڭ بارلىق اۋدان-قالالارى تارتىلدى. ەندىگىدە ءوڭىر باسشىسى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى عانا ەمەس, حالىقتىڭ ءوزىن ەڭبەك مايدانىنا تارتۋ كەرەك دەگەن شەشىم قابىلدادى. ول ءۇشىن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. وسىلايشا ءار ون ۇيگە ءبىر ادامدى جاۋاپتى ەتىپ بەلگىلەيىك دەگەن تاپسىرما بەردى. ءبىز وسى جۇيە بويىنشا «ونباسى», «جۇزباسىلارمەن» جۇمىس ىستەي باستادىق. ارىس قالاسىندا سەگىز مىڭنىڭ ۇستىندە ءۇي بولاتىن بولسا, سەگىز جۇزدەي قوعام بەلسەندىسىن جۇمىسقا تارتتىق. قالاداعى قوعامدىق ۇيىمدار, ىشىندە ارداگەرلەر كەڭەسى, كاسىپوداق ۇيىمى, ءماسليحات, Nur Otan پارتياسىنىڭ قالالىق فيليالى باستاعان ۇشتىكتى بىرىكتىرىپ, ارنايى شتاب قۇرىپ, قالانىڭ كۇللى بەلسەندىلەرىن وسىندا ىسكە جۇمىلدىردىق. 17 سەكتور بويىنشا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك.
انىعىندا, جارىلىستان باس ساۋعالاعان 20 مىڭعا جۋىق ارىستىق تۇرعىن شىمكەنت قالاسىنداعى 56 ەۆاكۋاتسيالىق بازاعا ورنالاستىرىلدى. العاشقى گۋمانيتارلىق كومەك اكىمدىك وكىلدەرى مەن ەرىكتىلەردىڭ كومەگىمەن حالىققا ۇلەستىرىلدى. حالىقتىڭ اراسىندا ەلدى الاتايداي بۇلدىرگىسى كەلگەندەر دە كوپ بولدى. ولاردى قۇزىرلى مەكەمەلەر انىقتاپ, ءتيىستى شارالار قابىلدادى.
ء«ۇيىمدى ۇكىمەت دۇرىس جوندەپ بەرمەي جاتىر» دەگەن اڭگىمە دە ايتىلىپ ءجۇر. ارنايى كوميسسيا تەكسەرۋ بارىسىندا ارىستا ءاۋ باستا قيراپ قالعان 27 ءۇي جاڭادان سوعىلۋ كەرەك دەگەن شەشىمگە كەلگەن. بۇگىندە سول جاڭادان سالىناتىن ۇيلەردىڭ سانى ءتورت ءجۇزدىڭ ۇستىنە شىققان. ءتىپتى ارانداتۋشىلار ۇيلەرىڭدى بۇزىپ, ءۇي تۇرعىزدىرىپ الىڭدار دەگەن اڭگىمە تاراتتى. ءبىز مۇندا دا بەلسەندىلەردى تارتا بىلدىك. 200-گە جۋىق وتباسى وسىلاي ۇرانداپ شىققان. بەلسەندىلەردىڭ ارالاسۋىمەن ونىڭ قاتارى 100-دەن 51-گە, 34-كە, ءدال وسى ۋاقىتتا 16-عا ازايىپ وتىر. قىس كەلە جاتىر. سەكتورلارعا بولىنگەن ءوڭىر اكىمدىكتەرى كەتىپ قالماس بۇرىن وسىنداعى بارلىق ءۇيدى كۇردەلى, ورتاشا, اعىمداعى جاعدايدا جوندەۋ ءۇشىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. 24 تامىز كۇنى جامبىل وبلىسى سەكتورىندا قونىس تويى تويلاندى. وسىلايشا جۇمىس كەزەگىمەن رەتتەلە تۇسەدى. كەلەسى اپتادا ەڭ قاتتى ب ۇلىنگەن اتىراۋ سەكتورىندا قۇرىلىس جۇمىستارى مارەسىنە جەتپەك. ال گۋمانيتارلىق كومەكتى تاراتۋعا وبلىستاعى ارداگەرلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كەنجەعالي تورەحان اعامىز بەكىتىلدى. وسىلايشا حالىقتىڭ بەرگەنىن ارىستىق اعايىنعا حالىقتىڭ ءوز ىشىنەن شىققان وكىلدەر ۇلەستىرىپ بەردى», دەيدى وبلىستىق شتاب باسشىسى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ.
اجارى كىرىپ, ەڭسەسى تىكتەلگەن ارىسقا ەل بىرلىگى مەن ەلشىل ازاماتتاردىڭ ەرلىگىنە ەسكەرتكىش ورناتقان ابزال دەپ ويلايمىز. ءبىر سوزبەن ارىس اپاتى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىگىمىزدىڭ مايەگى مىقتى ەكەنىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەپ بەردى.
سايدىڭ تاسىنداي قۇرىلىسشىلار كۇن-ءتۇن دەمەي, 50 گرادۋس ىستىققا قاراماي جۇمىس ىستەپ جاتىر. قىزۋ قۇرىلىس جۇمىستارىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. ەكى ايدان كەيىن دە كوزگە ايقىن كورىنىپ تۇر. قالا قاتتى ب ۇلىنگەن. قيراپ قالىپتى. سوندىقتان قايتا سالىنىپ جاتىر.
كەي جەرلەردە ەرىكتىلەر جۇمىس ىستەپ ءجۇر. تەمىر جول بەكەتى ماڭىندا كەزدەسكەن دانەكەرلەۋشى الماتىدان كەلگەنىن ايتتى. قالاعا جاردەم بەرۋ ءۇشىن ءوز ەركىمەن كەلگەن ول ازاماتتىق پارىزىمىزدى وتەپ جاتىرمىز دەدى. قازىرگە دەيىن كوپ قاباتتى ۇيلەردەگى پاتەرلەردى ساناعاندا سەگىز مىڭنان استام ءۇي كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپتى. ونىڭ ىشىندە مۇلدەم ىسىرىلىپ تاستاپ, قايتا سالىنعانى قانشاما؟! يەلەرى ادەپكىدە كەلىسىڭكىرەمەي, كەلىسىمدەرىن كەشىگىپ بەرگەندىكتەن, جاڭا باستالعان قۇرىلىستار دا بايقالادى. قونىس تويىن تويلاپ, ۇيلەرىنە كىرىپ جاتقاندار دا كوپ.
بۇل جەردە ۇكىمەتتىڭ دە, جەرگىلىكتى جەردىڭ دە وراسان زور ەڭبەگىن ايتا كەتۋ كەرەك. كوپتەگەن وبلىس اكىمدەرى ارنايى كەلىپ كەتتى. ال ولاردىڭ جاۋاپتى ورىنباسارلارى ەكى اي بويى اپتاپتىڭ استىندا, قايناعان قۇرىلىستىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇر. قالاي ريزا بولمايسىڭ؟!
«ارىستىڭ ءار كوشەسىن ءبىر-ءبىر وبلىستىڭ اتىمەن اتاۋ كەرەك», دەگەن ۇسىنىس ايتتىق قالا اكىمىنە. شاھار باسشىسى مۇرات قىدىربەكتەن «جارىلىس كەزىندە قايدا بولدىڭىز؟», دەگەن سۇراعىمىزعا ول تاڭعى 09.00-دە اكىمدىك عيماراتىندا وبلىس اكىمىنىڭ ونلاين سەلەكتورلىق جيىنىندا وتىرعاندىعىن ايتتى. جارىلىستان كەيىن اسكەري گارنيزونمەن حابارلاسقان, ولار «قالانى كوشىرىڭىز!» دەگەننەن باسقانى ايتپاعان. سودان كەيىن حالىقتى قالادان الىپ شىعۋدى ۇيىمداستىرعان. وسىنى ايتتى دا اكىم ءبىزدىڭ سۇراۋىمىز بويىنشا جۇمىس بارىسىمەن تانىستىردى.
ال قايناعان جۇمىستىڭ وتىندە جۇرگەن قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساپارباي ءدارىباي ارىستا جارىلىس بولعان كۇندى قامىعا ەسكە الدى.
«جارىلىس بولاردان تاۋلىك بۇرىن ەلوردادا وتكەن جارمەڭكەدەن كەلگەنمىن. تاڭەرتەڭ جارىلىس باستالىپ كەتتى. اكىم مەكتەپ پەن بالاباقشا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن كوشىرىڭدەر دەدى. ءبىز ۇيالى بايلانىس ارقىلى «قىرعا قاراي قاشىڭدار», دەگەن حابارلاندىرۋ تاراتتىق. قالانىڭ ءبىر شەتى قىرات ەدى. بار ويلاعانىمىز حالىق سنارياد پەن وتتىڭ ورتاسىندا قالىپ كەتپەسە دەدىك. ايتەۋىر قىرعا ىلىنسە, ءارى قاراي اقدالانىڭ جولى ارقىلى قاۋىپسىز ايماققا كوشىرىپ كەتەمىز دەپ شەشتىك. ءتىپتى اي-كۇنى جاقىنداعان كەلىندەرىمىز جولدا بوسانىپ جاتتى. ىشتەي جاقسىلىققا بالادىق. قىرعا كەتىپ بارا جاتىپ ارتىمىزداعى تۋعان قالامىزعا قايىرىلىپ قارادىق. قويماداعى جارىلىستىڭ قويۋ ءتۇتىنى 200-300 مەتردەي بيىكتىككە شىعىپ, ساڭىراۋقۇلاق پىشىندەس بولىپ اۋاعا تارالىپ جاتتى. مي قايناتار ىستىق. قارتتار مەن بۇلدىرشىندەردىڭ ەرىندەرى كەزەرىپ, تىلدەرى اۋزىنا سىيماي كەتكەن. جاس جىگىتتەردى تومەننەن اۋىزسۋ الىپ كەلۋگە جۇمسادىق. ودان مىڭ ءبىر ماشاقاتپەن جەتكەن سۋدىڭ قادىرىن جاسامىس ءبىز تۇگىل بۇلدىرشىندەر دە سەزىنگەن. ەكى ۇرتتاپ ءبىر-بىرىنە ۇسىنىپ جاتتى. ءتىپتى ەرىندەرىن تيگىزگەن ۇلكەندەر سابيلەر ءىشسىن دەپ سۋدان باس تارتىپ جاتتى. ال ارىس پەن شىمكەنتتىڭ ورتاسىندا حالىقتى تەگىن تاسىعان تاكسيلەر مەن ەرىكتىلەردىڭ ەڭبەگى ەرەن. ءبىز مونتايتاستان قالاعا حالىقتى الىپ شىققاندا جول بويى سۋسىن ارقالاپ, كولىكتەگىلەرگە ۇلەستىرىپ جاتقان جاستاردى كوردىك. «اينالايىن-اي!», دەپ اق باتاسىن ارناعان اتا-اجەلەردىڭ ەمىس-ەمىس ءۇنىن ەستىدىك. ادامدار اراسىندا مەيىرىمنىڭ بار ەكەندىگىنە سۇيسىندىك», دەپ اعىنان اقتارىلدى ساپارباي اعا.
ارىستاعى جارىلىستا اسكەري قويمانىڭ ىشىندە ءبىر ازامات ءتىرى قالعان. ءيا, كادىمگى سنارياد ىشقىنىپ, گۇرس ەتىپ جارىلىپ, ءدۇمپۋى شاقىرىمداعى ۇيلەردىڭ شاتىرىن ورتاسىنا ءتۇسىرىپ جاتقاندا ءبىر ازامات قويمادا سۋ جينالعان كولشىككە سەكىرىپ كەتكەن. جارىلىس بولعان سايىن سۋ استىندا, باسىلعاندا تىنىس الىپ تاۋلىك بويى ءومىر ءۇشىن ارپالىسقان. ءتىپتى, جارىلىستىڭ قاتتىلىعىنان كولشىكتەگى سۋ قايناۋعا شاق قالعاندا دەنەسىنە بالشىق جاعىپ جاتا بەرگەن. ەرتەڭىندە گارنيزون باسشىسى اكىمدىككە حابارلاسىپ, ازاماتتى اۋىلعا جىبەرگەن. دەنەسى ىستىقتان ءىسىنىپ, قۇلاعى گۇرسىلدەن ءبىتىپ قالعان ازاماتتىڭ باسىنان وتكەن وقيعاسى بەينە ءبىر گولليۆۋدتىق فيلمدەردىڭ سيۋجەتىندەي اسەر قالدىردى.
ارىستىق اعايىننىڭ اماندىعىن اۋەلى اللا, سوسىن قايىرىمدى ازاماتتار قورعاپ قالدى دەيدى كەز كەلگەن تۇرعىن. شىندىعىندا, ۋىن سەپكەن بومبالار تەك بوس ۇيلەرگە, ءتورت ت ۇلىك پەن ءۇي جانۋارلارىنا عانا تۇسكەن. تەك قويمادا ەكى سولدات پەن جارىقشاق ءتيىپ قازا بولعان ازاماتتان باسقا قالادا ادام شىعىنى بولماعان. «قۇداي قاقتى» دەگەن وسى!
قالانىڭ كىرەبەرىس قاقپاسىنداعى جارىلىس ايماعىنا جاقىن ۇيلەر تۇگەلدەي جوندەۋدەن وتكەن. رەتتىلىك, تازالىق مەنمۇندالاپ تۇر. شاتىرى جاپ-جاڭا ۇيلەردىڭ ەڭسەسى بيىك. اۋلاسىندا بالاقايلار اسىر سالىپ ءجۇر.
ارىستا ءۇي بىتكەننىڭ بارلىعىنا زاقىم كەلىپ جاتقاندا, قالانىڭ شەتىندەگى مەشىت ب ۇلىنبەگەن. الايدا اتىراۋ وبلىسى مەن جەتىساي اۋدانى سەكتورىنا تيەسىلى وسى مەشىتتى سەكتور جەتەكشىلەرى كەڭەيتىپ قايتا سالىپ بەرىپتى. قابىرعاسىن ءورىپ, توبەسىن جاۋىپ جاتقان ءساتتىڭ كۋاگەرى بولىپ, «ەڭبەك ءراتتى بولسىن!», دەستىك.
ارىستا اپاتتان ءب ۇلىنىپ, ءسۇرىلىپ كەتكەن ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىن قالا اكىمدىگى شاھاردىڭ بىرنەشە اۋدانىنا ۋاقىتشا ورنالاستىرعان. ولار مەكتەپ, بالاباقشالاردىڭ عيماراتىنا قونىستاندىرىلعان.
ءبىز قالا اكىمىنىڭ باستاۋىمەن قالانىڭ تۇستىك بولىگىندەگى مەكتەپكە ورنالاسقان تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, جاعدايلارىن بىلدىك. «ەل باسىنا تۇسكەن قيىندىقتان ارىلىپ, ەرتەرەك ءوز وتباسىلارىڭىزعا ءتورت كوزدەرىڭىز تۇگەل جەتىڭىزدەر», دەگەن تىلەك ايتتىق. قالا باسشىسى مۇرات قىدىربەك قالادا جاڭا عيماراتتار بىتىسىمەن وسى تۇرعىندارعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن پاتەر بەرىلەتىندىگىن جەتكىزدى.
ۋاقىت دەگەن ەمشى عوي. مىنە, الپىس كۇندە ەل ەڭسەسىن تىكتەدى. ۇرەي مەن قورقىنىش قۋانىشقا ۇلاستى. جويقىن جارىلىس سالدارىنان زارداپ شەككەن ۇيلەر قالپىنا كەلتىرىلدى.
ەڭ باستىسى, قازاق حالقىنىڭ بەرەكە-بىرلىگى, تاتۋلىعى سىنعا ءتۇستى. ايدىڭ, كۇننىڭ امانىندا ارىستاعى بەيبىت اعايىننىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتى ەل ءبولىپ الىپ كەتتى. بۇل سىندارلى كەزەڭنەن دە قايمانا قازاق امان-ەسەن ءوتتى.
قاراپايىم حالىق تا ەڭبەكتىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇر. قازان باسىندا قۇرىلىسشىلارعا اس-اۋقات دايىنداپ جۇرگەن اپايىمىز: «50 گرادۋس ىستىقتا تاعى 50 گرادۋس قوسىلعان وشاقتا ءبىر اي بويى اس دايىندادىق», دەپ جىميدى.
ورتتەن ك ۇلى كوككە ۇشقان نىسانداردىڭ ورنىنا ءبىر اي ىشىندە سۋ جاڭا پاتەرلەر سالىنعان. بۇگىندە اجارى كىرىپ, شاھارى شىرايلانا باستاعان ارىستىقتاردىڭ كوڭىلىندەگى كۇدىكتىڭ بۇلتى سەيىلدى. سامالاداي ۇيلەر ساپ تۇزەپ تۇرعىزىلىپ, قالپىنا كەلتىرۋگە بولىنگەن 17 سەكتوردا ەڭبەكتىڭ قازانى قىز-قىز قايناي تۇسكەن.
بۇل ەل بيلىگىنىڭ ارىستاعى اعايىنعا دەگەن كومەگىنىڭ, تاتۋلىقتى تۇمار ەتكەن حالىقتىڭ ەڭبەگىنىڭ جەمىسى دەسەك, ارتىق بولماس.
ارىستاعى جارىلىستىڭ حابارى جەتىسىمەن ەل گازەتى «Egemen Qazaqstan» باسىلىمى دا قاراكوزدەردىڭ قامى ءۇشىن ءبىر كۇندىك جالاقىلارىن اۋدارعان ەدى. ارينە قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي بولسا دا كورسەتىلگەن كومەك, باياندى باستاما ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن قولداۋ تاپتى. وبلىس اكىمدىگى جانىنان اشىلعان قايىرىمدىلىق قورىنا اعايىننىڭ كولدەي كوڭىلى مەن ىستىق ىقىلاسى اعىلىپ جاتتى. ال وبلىستاردان كەلگەن گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ ەسەبىندە شەك جوق ەدى.
ارينە بۇل اعايىننىڭ باسىنا ءىس تۇسسە جانى مەن مالىن اياپ قالمايتىن اقكوڭىل كوپشىلىكتىڭ «كوپ تۇكىرسە كول» دەيتىن پەيىلى-تۇعىن.
تىلشىلەرىمىز ارىستاعى جارىلىس پەن ارنايى شتابتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, گازەت بەتىنەن سونداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس, كورسەتىلىپ جاتقان كومەك تۋرالى شىنايى اقپارات تاراتا ءبىلدى.
«عاسىرلىق تاريحى بار باس باسىلىم ارىستاعى الاپات اپات, ونان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى تۋرالى ناقتى, شىنايى اقپارات تاراتۋدا كوش باستادى. اپتانىڭ بەس كۇنىندە وسى باسىلىم ارقىلى قالادا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى سۇبەلى, سۇيەكتى ماقالالاردى ۇزبەي وقىپ وتىردىق. بۇل دەگەنىمىز وتاندىق باق-تىڭ زامان تالابىنا ساي وقيعانىڭ ورتاسىندا بولىپ, حالىققا شىندىقتى جەتكىزە الاتىندىعىن ايعاقتاسا كەرەك», دەيدى جەرگىلىكتى «ارىس اقيقاتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ابدىمالىك اعىباي.
ارىستاعى ارىپتەستەردىڭ ىستىق لەبىزى ەل گازەتىنە بەرىلگەن باعا دەپ تۇسىندىك. وسىناۋ قيىن كەزەڭدە ەل بىرلىگىمەن ەڭسە تىكتەگەن شاھارعا كەلىپ, ونداعى اعايىننىڭ شىنايى ءومىرى, اپتاپتا بەينەت كەشكەن قۇرىلىسشىلاردىڭ ەڭبەگىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز دەگەن نيەتىمىز ودان بەتەر جاندانا ءتۇستى.
وسىلايشا اپات ايماعىندا قارىنداسقا قارايلاسىپ, ءۇنسىز ەڭبەك ەتىپ, ەرلىك جاساپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءومىرىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدى, اپاتتىڭ شىنايى بەينەسى تۋرالى وقيعا ورنىنان قالام تەربەۋدى ازاماتتىق پارىز سانادىق.
بالدىرعانداردى قۇتقارعان بالا باتىر
بالاڭ مۇرتى ەندى عانا تەبىندەپ كەلە جاتقان جەتكىنشەكتىڭ «ول مەنىڭ ازاماتتىق بورىشىم ەدى», دەگەن سوزىنە قالاي ريزا بولمايسىڭ؟! بۇل ارىستاعى «ليدەر» بالاباقشاسىنان 80-نەن استام ءبۇلدىرشىندى اپات ايماعىنان الىپ شىققان ابدىحالىق اسقار دەگەن باتىر جىگىتتىڭ اڭگىمەسى.
ارىستاعى جارىلىس كەزىندە قانشاما ازامات جانىن سالىپ جاقسىلىق جاساۋدان جارىستى. بىرەۋى تۇرعىنداردى قالا سىرتىنا تاسىسا, ەكىنشىسى بالاباقشالار مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىندەگى ەمدەلۋشىلەردى قاۋىپسىز ايماققا كوشىرۋگە ۇمتىلدى.
سول «كوزسىز» باتىرلاردىڭ ىشىندە اسقار ابدىقالىق ەسىمدى جاستىڭ ەرلىگى ءبىزدى ەلەڭ ەتكىزدى. تۇركىستان وبلىسى ارىس قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن اسقار كوللەدجدە ءتىس دارىگەرى ماماندىعىندا وقىپ جاتىر ەكەن. ول ءبىر اي بۇرىن ارىستاعى بالاباقشاعا اكەسىنىڭ ورنىنا جۇرگىزۋشى بولىپ جۇمىسقا كىرگەن. جارىلىس كەزىندە اتا-اناسىمەن قوشتاسىپ شىققان جۇرگىزۋشى اسقار تۇتاس ءبىر بالاباقشاداعى بۇلدىرشىندەردىڭ ءومىرىن امان الىپ قالعان.
ۇرەيلى ءساتتى ەسكە العان بالا باتىر ءوزىنىڭ سول كەزدەگى بارلىق ءىس-ارەكەتىن تىزبەكتەپ ايتىپ بەردى.
«24 ماۋسىمدا تاڭعى ۋاقىتتا بالالاردى كولىكپەن بالاباقشاعا جەتكىزدىم. وسىدان كەيىن جارىلىستى ەستىدىم. اسەرىنەن ءۇي دىرىلدەي باستادى. سول كۇنى كىشكەنتاي ءىنىم مەن قارىنداسىم بالاباقشاعا بارماعان ەدى. تۋىستارىما كولىككە وتىرىپ كەتە بەرىڭدەر دەدىم. ءوزىم جولاۋشىلار تاسيتىن «گازەل» كولىگىمە وتىرىپ, قۇيىنداتقان كۇيى بالاباقشاعا شامامەن 3 مينۋتتا جەتتىم. بىردەن بالالاردى كولىككە وتىرعىزا باستادىق. ماعان بالاباقشادا جۇمىس ىستەيتىن ەكى تاربيەشى كومەكتەستى. بۇلدىرشىندەردى كولىككە وتىرعىزىپ جاتقاندا, باسقا ەشتەڭەنى ويلاۋعا مۇمكىندىك بولمادى. تەك بالالاردى امان الىپ قالۋ دەگەن وي تۇردى. وسى ساتتە عيمارات شاتىرىنىڭ ءبىر بولىگى قۇلاي باستادى.
نەگىزى كولىك 15 ادامعا ارنالعان. شامامىز كەلگەنشە بارلىق ءبۇلدىرشىندى كولىكتىڭ ىشىنە سىيعىزۋعا تىرىستىق. ولار دا ابدەن شوشىپ قالعان. بالالار قالىپ قويعان شىعار دەگەن ويمەن بالاباقشانىڭ ءىشىن تۇگەل قاراپ شىقتىم. ەشكىم جوق ەكەندىگىنە كوز جەتكىزگەننەن كەيىن عانا كولىككە وتىرىپ, تەمىر تۇلپاردى بارىنشا جىلدام جۇرگىزىپ, ارسەنال اتىلعان قالادان شىعۋعا تىرىستىم. شاھاردان شىعۋ قيىنعا سوقتى. سەبەبى جولدا كەپتەلىس. ءدال وسى ساتتە تاعى دا جارىلىستىڭ داۋىسى ەستىلىپ, كولىكتىڭ ارتقى بولىگى دىرىلدەپ, جان-جاققا تەڭسەلە باستادى. جانار-جاعارماي بەكەتىندە بەنزينگە تالاسقان جۇرتتىڭ قاراسى قالىڭ. قۇداي قۋات بەرگەندە تاۋلىك بۇرىن تولتىرىپ العان سۇيىق وتىننىڭ كومەگىمەن قالا سىرتىنا شىقتىق», دەدى ەرلىك جاساۋ ءۇشىن جاراتىلعان اسقار باتىر.
ارىستان الىستاعاننان كەيىن بالالاردى كولىكتەن ءتۇسىرىپ, ولارعا سۋ بەرگەن. جولدا 10-عا جۋىق ءبۇلدىرشىندى اتا-انالارىنا تاپسىرىپتى. قالعان 70 بالانى شارداراعا الىپ كەتكەن. جاس اسقاردىڭ اڭگىمەسى ەرتە ەسەيگەن ادامنىڭ اڭگىمەسىندەي اسەر ەتتى. ىرىلەنىپ ەستىلدى. 70 وتباسىنىڭ اماناتىن ءبىر ءوزى ارقالاپ بارا جاتسا, قالاي ەرەسەك بولماسقا, قالاي ىرىلەنبەسكە؟!
جولدا كولىكپەن كەتىپ بارا جاتىپ, تۇرعىنداردىڭ اۋرە-سارساڭعا سالىنعانىن كورىپتى. ارىستا تۋعاننان بەرى تۇرىپ كەلە جاتقان جەتكىنشەك, بۇل رەتكى جارىلىستىڭ ءدۇمپۋى بۇرىنعىلاردان كۇشتى بولعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
«سۇراپىل جارىلىس كەزىندە قورقىنىش بولمادى ەمەس, بولدى. بىراق بالالاردى امان الىپ قالۋ دەگەن وي, ودان دا كۇشتىرەك ەدى. بايقاعانىم, جارىلىس كەزىندە اتا-انالار بالالارىن ۇمىت قالدىرىپ جاتتى. اياق استىنان باستالىپ كەتكەن جارىلىس تۇرعىنداردى قاتتى قورقىتىپ جىبەردى», دەيدى ول بايسالدى قالىپپەن.
شارداراعا جەتكەننەن كەيىن ۇيالى تەلەفون ارقىلى بارلىق بالانىڭ اتا-اناسىنا حابارلاما جىبەرىلگەن. بۇلدىرشىندەردىڭ تاماق ءىشىپ, ويناپ جاتقان ءساتىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىدەگى توپتارعا جىبەرگەن. ناتيجەسىندە, بارلىق بالا اتا-انالارىمەن قاۋىشقان.
ەرتەسىنە كەشكە دەيىن بالالاردىڭ كوبىن اتا-انالارى شاردارادان الىپ كەتكەن. تەك 5 بالا عانا اسقاردىڭ قاراۋىندا قالعان. كەيىننەن شىمكەنتكە اپارىپ, اتا-انالارىنىڭ قولىنا تابىستاپتى. ءسويتىپ بارلىق بالانى وتباسىمەن قاۋىشتىرعاننان كەيىن عانا بەل شەشىپ دەمالىپتى اسقار باتىر.
بىلاي قاراساڭىز, اسقاردىڭ ارەكەتى باعزى باتىر بابالارىمىزدىڭ جاۋىن جايپاماي قايتپايتىن بىربەتكەيلىگىمەن ۇندەسىپ جاتقانداي...
نەتكەن ۇلكەن جۇرەك؟! ەلباسى ايتىپ وتكەن «بەيبىت زاماننىڭ باتىرى» ءدال وسىنداي بولسا كەرەك. قيىن ساتتە جانىن كۇيتتەپ قالماي, 80 ءبۇلدىرشىندى قۇتقارعان اسقاردىڭ ەرلىگى قانداي ماراپاتقا دا لايىق-اق! ءدال وسى ساتتە ءبىزدىڭ كوكەيىمىزدە ءبىر سۇراق قالىپ كەتتى. اسقار دا ءبىر ءۇيدىڭ ءۇمىت وتىن جاعار پەرزەنتى ەدى عوي. ۇيىنەن قوشتاسىپ شىعىپ كەتكەندە اتا-اناسىنىڭ كوڭىل كۇيى قالاي بولدى ەكەن؟..
الاساپىراندا تۋعان كاميلا
كوپتەگەن جانمەن كەزدەسىپ, ەكى اي بۇرىنعى جانتۇرشىگەرلىك وقيعانى جادىمىزدا قايتا جاڭعىرتتىق.
ءار كەيىپكەر – ءبىر تاعدىر!
ول تاعدىردى تەبىرەنبەي تىڭداۋ تاعى مۇمكىن ەمەس...
ماسەلەن, اتى-ءجونىن جازباۋىمىزدى جانە سۋرەتىن جاريالاماۋىمىزدى (ەرىنىڭ رۇقساتى بولماعانى ءۇشىن) وتىنگەن ءبىر كەلىنشەك باستان كەشكەن قيىندىعىن باياندادى...
سول كۇنى ايى-كۇنى جەتىپ, اۋرۋحاناعا تۇسكەن. ءارى قاراي جاعداي بەلگىلى.
سنارياد جاڭبىرشا جاۋا باستاعان ساتتە جانىنداعى بەكىتىلگەن مەدبيكەمەن بىرگە امالسىز قالادان شىعۋعا ءماجبۇر بولعان. اپالاڭ-توپالاڭدا جۇرتپەن بىرگە جاياۋ-جالپىلاپ ءجۇرىپ قىرعا شىققاندا جاعدايى اۋىرلاي تۇسكەن.
ءتىپتى, ازەر تاۋىپ مىنگەن ماشينالارى باعىتىنان اداسىپ كەتكەن.
سودان ۇبت ءۇشىن ارىسقا كەلە جاتقان كولىككە مىنگەسكەن. كولىكتە وتىرعان نۇر-سۇلتاننان كەلگەن ناعيما دەگەن ۇستاز جولدا دۇنيەگە كەلگەن پەرىشتەنىڭ كىندىك شەشەسى اتانىپتى. كەيىپكەرىمىز قازىعۇرتقا بارار جولدا تانىمايتىن ءبىر ۇيگە توقتاي سالا, كاميلا ەسىمدى ءبۇلدىرشىندى دۇنيەگە اكەلگەن.
«بارىنە, جانىمنان قالماعان مەدبيكەگە, جولدا الا كەتكەن كولىك يەلەرىنە, ناعيما ەسىمدى ەلوردالىق ۇستازعا جانە ۇيىندە قوناقجايلىلىق تانىتقان قازىعۇرتتاعى بەيتانىس جاندارعا العىسىم شەكسىز», دەيدى كوزى جاساۋراپ.
قايتسىن؟!. ءبىر ءوزى ەكى عۇمىر ءۇشىن كۇرەسكەن قايسار ايەلدىڭ جانارىنان «مۇنداي قيىندىقتى باسقانىڭ باسىنا سالماسىن», دەگەن انالىق تىلەكتى اڭعارعانداي بولدىق.
ءبىزدىڭ «دۇنيە توڭكەرىلىپ تۇسكەن وسى ساتتە نە ويلادىڭىز؟» دەگەن ساۋالىمىزعا «ەكى جاسار قىزىمدى», دەدى اقىرىن عانا.
ءبىزدىڭ تۇسىنبەي وتىرعانىمىزدى سەزدى دە: «قالادان شىققاندا ەكى جاسار قىزىمدى تاپپاي قالدىم, سونى ويلادىم», دەدى كومەيىنە وكسىك, جانارىنا جاس تىعىلىپ...
اينالايىن-اي...
كوڭىل قۇرعىر بوساپ سالا بەردى... ءبىزدىڭ دە سويلەۋگە دارمەنىمىز جوق ەدى...
ءبىراز ۇنسىزدىكتەن كەيىن عانا ەسىمىزدى جيىپ «قىزىڭىز تابىلدى ما؟» دەپ سۇرادىق.
كەنجەگۇل ك ۇلىپ, باسىن يزەدى...
جولشىباي ءومىر ەسىگىن اشقان پەرىشتەگە ۇزاق ءومىر بەرسىن دەپ اق تىلەگىمىزدى جاۋدىردىق.
ايتپاقشى, قايسار انا قۋانىشتان بالاسىنىڭ ەسىمىن كولىك جۇرگىزۋشىسىنىڭ قۇرمەتىنە قويماق بولعان. ومىرگە كەلگەن ءسابي قىز بالا بولعاندىقتان, جۇرگىزۋشىنىڭ اناسىنىڭ ەسىمىمەن كاميلا دەپ اتاپتى.
ءبىر ساتتە ءومىر جالت بۇرىلىپ, اتتىڭ جالى, تۇيەنىڭ قومىنا اۋىسقان ساتتە دە قاراكوزدەرىمىزدىڭ قاتارى وسىلاي كوبەيىپ جاتقاندىعىنا ىشتەي سۇيسىندىك. ال وسىدان كەيىن جاس انانىڭ ەر جىگىتكە بەرگىسىز ەرىك-جىگەرىنە, ەلوردالىق ۇستازدىڭ تاۋەكەلگە بەل بۋعان تاباندىلىعىنا ءتانتى بولماي گور...
ارىستاعى قۇرىلىس قالپىنا كەلتىرىلۋدە. سونىمەن قاتار قالالىقتاردىڭ ساناسىنا تاڭبا سالعان جان جاراسى دا جازىلىپ كەلەدى.
ەندى بىرنەشە جىلدان كەيىن سول الاساپىراندا تۋعان كاميلانىڭ نۇرسۇلتاندىق وكىل اناسى ىزدەپ كەلىپ, اڭىزعا بەرگىسىز وسى اڭگىمەنى ايتىپ بەرسە, جاس كاميلا قانداي كوڭىل كۇيدە بولار ەكەن؟!
ارينە, اينالاسىنا مەيىرىم شاشقان وكىل اناسى سەكىلدى بۇرىمدى قىز دا ەل-جۇرتقا جاقىن بولىپ وسەرى انىق.
ءۇيىنىڭ ءبىر شەگەسىنە دە زاقىم كەلمەگەن
قوعامدىق ىستەردىڭ بەل ورتاسىندا جۇرەتىن «وتان» اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ەرگەنتاي كوشكىنباەۆ جارىلىستان كەيىنگى ارىستىڭ جاعدايى اۋعانداعى سوعىستان دا بەتەر بولعانىن ايتادى.
«اۋعاندا نىسانامىز بەلگىلى, جاۋدىڭ قاي تۇستان كەلەتىنى انىق ەدى. ال ارىستا قويمادان اتىلعان سنارياد بەي-بەرەكەت جاۋىپ جاتتى», دەيدى.
قان مايداندا ىسقىرعان وقتان جۇرەگى شايلىقپاعان ەرگەنتاي اعا بەيبىت كۇنى دە ناعىز جاۋجۇرەك باتىر ەكەنىن دالەلدەگەن.
«بىرەۋگە بىرەۋ قارايلايتىنداي ۋاقىت جوق ەدى. ەڭ ۇلكەن بايلىق ۋاقىت بولدى. ۇيدەگى ەرەسەك ۇلدارىممەن بىرگە ابدىراپ قالعان اعايىندى, كورشى-قولاڭدى قالا سىرتىنا تاسۋمەن بولدىق. شارشاۋ دەگەننىڭ نە ەكەنىن دە سەزبەي قالدىق. كىشى ۇلىم قانات جارىلىستىڭ ەكىنشى كۇنى تاڭ اتا: «ەكى اسكەري دوسىمنان حابار جوق. ىزدەپ تاۋىپ كەلەيىن», دەپ قالاعا كىرىپ كەتتى. بىرەر ساعاتتان سوڭ حابارلاسىپ, «قالادا سۋ, جارىق جوق. ساپەرلەر قالانى بومبادان تازارتىپ جاتىر. اۋىزدارى كەزەرىپ, ءشول قىسقاندارعا سۋ تاسىساق», دەدى. قالاداعى ەكى ۇلىمنىڭ كولىگى مەن دارىگەر دوسىمنىڭ ءبىر كولىگىنە اۋىزسۋ, ازىق-ت ۇلىك تيەپ الىپ, ارىسقا تارتىپ كەتتىك. قالا ىشىندە اسكەريلەردەن باسقا ەشكىم جوق. بەينە ءولىپ قالعان قالاعا ۇقسايدى. بويىمىزدى ۇرەي بيلەدى. ۇرەي ءوزىم ءۇشىن ەمەس, ۇرپاعىم, نەمەرە-شوبەرەلەرىمنىڭ اماندىعى ءۇشىن پايدا بولعان قورقىنىش ەكەنىن سەزىندىم», دەيدى ەرگەنتاي اعا.
ەرگەنتاي اعا كەيىن قالانى قالپىنا كەلتىرۋ ىسىندە دوستارىمەن بىرگە اكىمدىككە كومەكتەسىپ, حالىقتىق جاساق ۇيىمداستىرىپ, بۇكىل ەلدەن جيىلعان جاردەمدى جۇرتشىلىققا جەتكىزۋ ىسىنە باسشىلىق جاساپتى جانە وسى ءىسى ءۇشىن اكىمدىكتەن اقى تالاپ ەتپەگەن.
ءاۋ باستا ەرگەنتاي اعا باستاعان, ارداگەرلەردىڭ قوعامدىق بىرلەستىگى قوستاعان, پەرزەنتتەرى قولعانات بولعان ەرىكتىلەر قالانىڭ ەكى نۇكتەسىندە وڭىرلەردەن كەلگەن گۋمانيتارلىق كومەكتى قابىلداپ العان. مەكتەپتىڭ قويماسىنا زاتتاردى تاسۋعا قالا تۇرعىندارىن كومەككە شاقىرعان. كەيىننەن قور ازايا باستاعاندا زاتتاردى رەتتەپ, الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلارعا ۇلەستىرىپ وتىرىپتى.
زات تاراتۋدان باستالعان ەرىكتىلەردىڭ جۇمىسى كەيىننەن ارىستاعى قۇرىلىس جۇمىستارىنا كومەكتەسۋگە ۇلاسقان. كىشى ۇلى قانات كوشكىنباەۆ باستاعان جىگىتتەر قۇرىلىس وتريادىن قۇرىپ, ب ۇلىنگەن ۇيلەردى جوندەۋ جۇمىسىنا كىرىسكەن. ءبىر قىزىعى, ەرگەنتاي اعانىڭ ءۇيىنىڭ ءبىر شەگەسىنە دەيىن مايىسپاعان. ەل باسىنا كۇن تۋسا, قالاي عانا ۇيقىمىز تىنىش, كوڭىلىمىز توق بولسىن. ءتىپتى, الماتىدا جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الاتىن نەمەرەم: «اتا, ءسىزدىڭ قاسىڭىزدا بولىپ, تۋعان قالام ءۇشىن ەڭبەك ەتەيىن» دەپ, قالاعا كەلىپ, ەرىكتىلەر ساپىندا بولدى», دەيدى ول ەمىرەنىپ.
باس مامان قالاي جانارماي بەكەتىنىڭ جۇمىسشىسىنا اينالدى؟
جارىلىسقا دەيىن قازىبەك اقىلباي – ارىس قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق, شارۋاشىلىق, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمىنىڭ باس مامانى ەدى. تاڭعى ساعات 9-10-دار شاماسىندا بولعان الاپات جارىلىس ونىڭ قىزمەتىن اۋىستىرىپ جىبەردى. بىردەن جانار-جاعارماي بەكەتىنىڭ جۇمىسكەرى بولىپ, قالادان شىعۋعا بەنزينى تاۋسىلعان اعايىنعا تۇنگە دەيىن تەگىن قىزمەت كورسەتكەن.
«ەرتەڭگىلىك جينالىستان شىعا سالا قويۋ ءتۇتىن شىققان جاققا بەت الدىق. كوپىر ۇستىنە شىققاندا اسكەري قويما جاقتا جارىلىس بولعاندىعىن كوردىك. بالا-شاعانى بالاباقشادان الىپ, ۇيگە جەتكىزدىم. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ حابارلاستىم. جارىم تۋىس-تۋعاندارمەن بىرگە كورشىمىزدىڭ جەرتولەسىندە وتىر ەكەن. «نە ىستەيمىز؟» دەيدى ايەلىم اڭتارىلىپ. «وتىرا بەرىڭدەر», دەپپىن ساسقانىمنان. كەيىننەن كورشىمە قالادان شىعىپ جاتساڭدار بىرگە الا كەتىڭدەر دەپ سالەم ايتتىم. قيىن-قىستاۋ ساتتە وتباسىنان مەملەكەتتىڭ شارۋاسى ماڭىزدى بولدى, سەبەبى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرمىز», دەدى قازىبەك.
ارىستان تۇرعىنداردى قاۋىپسىز ايماققا شىعارىپ بولعان سوڭ قالاعا قايتا كىرگەن قازىبەكتىڭ كوڭىلى قاتتى بوساعان. قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەربول اقتاەۆ وعان قالاداعى جانارماي بەكەتتەرىن اشىپ, كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنە قىزمەت كورسەتۋدى تاپسىرعان.
ء«بىزدىڭ جانارماي سالاسىندا بيزنەسىمىز بولعان. وسىنى ەسكەرگەن اكىم ورىنباسارى شاھارداعى ساپارگۇل مومبەكوۆانىڭ بەكەتىن اشىپ, حالىققا جانارماي تاراتۋدى بۇيىردى. باستاپقىدا مەنشىك يەسىنىڭ رۇقساتىنسىز قالاي بولار ەكەن دەپ جۇرەكسىندىم. ەرەكەڭ پايدالانىلعان ءار ليتر جانارماي ءۇشىن وتەماقى تولەنەتىنىن ايتقان سوڭ, اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىن ەرتىپ, بەكەتتەردىڭ ق ۇلىبىن بۇزا باستادىق. دەگەنمەن, ءاربىر كولىك يەسىنىڭ كولىك ءنومىرىن, قانشا جانارماي قۇيعانىن تىركەپ وتىردىق.
ءدال وسى ساتتە شاھاردا تاعى دا جارىلىس بولدى. ءبىز تۇرعان بەكەت اسكەري قويماعا ەڭ جاقىن ورنالاسقان ەدى. ءتىپتى, ءدۇمپۋىنىڭ كۇشىنەن تەرەزە-ەسىكتىڭ شىنىسى كۇلپارشا بولدى. بىراق تۇستەن كەيىنگى ساعات بەستەن باستاپ تۇرعان ورنىمىزدى, «ۋاقىتشا» قىزمەتىمىزدى تاستاپ كەتپەدىك. سەبەبى حالىقتى قاۋىپسىز ايماققا كوشىرۋ ءۇشىن كولىك, كولىككە جانارماي اۋاداي قاجەت-تۇعىن. قورقىنىشتى جەڭۋ ءۇشىن ءبىر-ءبىرىمىزدى اڭگىمەگە تارتىپ الداۋسىراتتىق. وسىلايشا ەڭ سوڭعى كولىككە تۇنگى ساعات 01:30-دار شاماسىندا جانارماي قۇيىپ بەردىك دە باسقا جۇمىسقا كىرىستىك», دەدى قايسار قازىبەك.
ارينە, ەرلىكتى قازىبەك جالعىز جاساعان جوق, ونىڭ جانىندا مىندەتىنە ادال جىگىتتەر بولدى. سونىڭ ءبىرى – قالالىق قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باس مامانى عاني سادىقوۆ!
عاني سوزگە جوق, ۇلكەن ءىستى ۇندەمەي ىستەيتىن قاراپايىم, ۇياڭ جىگىت ەكەن! ءوزىنىڭ سول كۇنى اتقارعان ىستەرىن ەرلىككە دە سانامايدى. يبالى, ءيمانجۇزدى جىگىتتىڭ عاجاپ ىستەرىن قازىبەك ايتىپ بەردى.
«جانار-جاعارماي بەكەتتەرىن اشۋعا كەتىپ بارا جاتقاندا ءبىر ءۇيدىڭ ورتەنىپ جاتقانىن كوزىمىز شالىپ, «مىناۋ كىمنىڭ ءۇيى ەكەن؟» دەگەن ەدىم, عاني جاي عانا: «مەنىڭ ءۇيىم عوي», دەدى الاۋ استىندا قالعان ۇيگە كوزىنىڭ قيىعىمەن عانا قاراپ.
مەن عاني اعاعا «ۇيىڭىزدەگى ءورتتى سوندىرەيىك» دەگەنىمدە دە ەشقانداي ابىرجۋسىز, «كەتتىك, وعان ۋاقىت جوق, ادامدار كۇتىپ قالماسىن» دەپ گازعا باستى», دەيدى قازىبەك ك ۇلىپ.
سودان ءوز ۇيىنە قاراماعان عاني جانىپ جاتقان بىرنەشە ءۇيدى ءسوندىرىپ, ءتۇن جارىمعا دەيىن جۇرتقا جانارماي قۇيىپ بەرىپ, قىزمەت ەتكەن. تەك قايتىڭدار دەگەن بۇيرىق تۇسكەندە بارىپ قالانى تاستاپ شىققان.
قازىر قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باس مامانى رەتىندە قالانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ىسىنە بەل شەشىپ, بىلەك سىبانىپ كىرىسىپ, كۇندىز-ءتۇنى قايناعان قۇرىلىستىڭ ورتاسىندا ءجۇر. بىزبەن كەزدەسۋدەن كەيىن دە قۇرىلىسىنا قاراي اسىعىپ بارا جاتتى.
قاراپايىم عانا قايسار جىگىتتىڭ قايراتىنا ءسۇيسىنىپ, ساتتىلىك تىلەدىك.
كەيدە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر تۋرالى ءارتۇرلى پىكىر ايتىلىپ جاتاتىنى بار عوي. ال وتباسىن كورشىسىنە امانات ەتكەن قازىبەك پەن ورتەنگەن دۇنيە-مۇلكىنەن ەل مۇددەسىن جوعارى قويعان عاني سەكىلدى ازاماتتار – وسى مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ وزىق ۇلگىسى!
بەتىن ءارى قىلسىن, بىراق ەل باسىنا اۋىرتپالىق تۇسكەن سىن ساعاتتا كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ قازىبەك پەن عانيداي باتىرلىق تانىتىپ, انتىنا ادال بولارى انىق!
ارىسقا ساپارىمىز بارىسىندا ءبىزدىڭ بۇعان كوزىمىز ابدەن جەتتى!
جاقسىلىق جاساعان سايىن ەسەلەنەر
جاۋگەرشىلىك زاماندا ەرلەرمەن بىردەي اتقا قونعان قازاقتىڭ قىزدارى باتىر عوي! وعان كەشە تاعى ءبىر كوز جەتكىزدىك.
ارىستاعى جارىلىستىڭ ەپيتسەنترىندە ورنالاسقان «التىن تۇمار» بالاباقشاسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, 113 ءبۇلدىرشىن مەن 27 قىزمەتكەردى الاپات اپات ايماعىنان امان الىپ شىققان گاۋھار ءۋاليحانوۆا – سونداي باتىر قىزداردىڭ ءبىرى!
«بۇلدىرشىندەر تاڭعى اسقا وتىرعان كەز ەدى. گۇرس ەتە ءتۇستى. ىلە-شالا ىرگەمىزدەگى اسكەري قويما جاقتان قويۋ قارا ءتۇتىن كوككە كوتەرىلدى. قاتتى جارىلىستان ەسىك-تەرەزە قيراپ جاتتى. جاس مامانىم قاتتى شوشىپ ايعايلاپ جىبەردى. بۇكىل قىزمەتكەردى جيناپ, بالاقايلاردى سىرتقا تەز شىعارۋ كەرەكتىگىن ايتتىم. ءاربىر ءۇيدىڭ ماپەلەپ وتىرعان بالاپاندارىنىڭ اماندىعى مەنىڭ موينىمدا بولعاندىقتان, شۇعىل شەشىم قابىلداپ, ەسەپشى مەن كۇزەتشى قىزمەتكەرلەردىڭ كولىگىنە 17-20-دان استام ءبۇلدىرشىندى وتىرعىزىپ جىبەردىك. ىشكە قايتادان كىرىپ, بارلىق بولمەنى جەكە-جەكە تەكسەرىپ شىقتىم. سوعىس بولعانداي, بولمەلەردىڭ ءبارى قيراپ جاتتى. عيماراتتا جان بالاسى قالماعانىنا كوزىم جەتكەننەن كەيىن عانا سىرتقا شىقتىم.
سودان كەيىن ەكى-ءۇش بالادان كوتەرىپ, ەرەسەكتەرىن جەتەكتەپ, قالا سىرتىنا بەت الدىق. ۇجىم قىزمەتشىلەرىنە قانداي جاعداي بولسىن بۇلدىرشىندەردى جاندارىنان ءبىر ەلى تاستاماۋدى تاپسىردىم.
ول كۇنى وتباسىن, ءوز بالالارىمىزدى ويلاۋعا شامامىز كەلمەدى. بارلىق ويىمىز ەلدىڭ اماناتىن قالادان امان الىپ شىعۋ بولدى. اللانىڭ قولداۋىمەن پەرىشتەلەردى امان-ەسەن الىپ شىقتىق. شىمكەنتتەگى اقمەشىتتە, №87 مەكتەپتە تۇنگى ساعات 02.00-گە دەيىن بۇلدىرشىندەردى اتا-اناسىمەن قاۋىشتىردىق. ۇجىم قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, 113 بالاقايدىڭ الاڭ كوڭىل اتا-اناسىنا بالاپاندارىن تابىستادىق», دەيدى گاۋحار ءۋاليحانوۆا.
ول ءوزىن ەرلىك جاسادىم دەپ ەسەپتەمەيدى, تەك مىندەتىمدى ورىندادىم, اماناتقا ادالدىق – بورىشىمىز دەپ ەسەپتەيدى. بىراق قانداي ماراپاتقا بولسا دا لايىق جان!
جاڭا ماۋسىمعا بۇلدىرشىندەردى كۇتىپ وتىرعان باتىر ۇستازعا ساتتىلىك تىلەدىك!
ءيا, ارىس اپاتى كەزىندە اعايىندى قاتتى الاڭداتقانى وسى جاس بۇلدىرشىندەردىڭ اتا-انالارىمەن امان-ەسەن قاۋىشۋى بولدى. بۇل رەتتە الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندى ازاماتتار بالالاردىڭ اكە-شەشەسىن تەز تابۋىنا كوپ كومەك كورسەتتى. الەۋمەتتىك جەلىدەگى ارىس اپاتىنا ارنالعان توپتار كومەككە مۇقتاج جاندارعا الىستا وتىرىپ تا ناقتى جاردەم جاساپ جاتتى.
ءبىر اۋىز سوزبەن ايتقاندا, كەڭ جۇرەكتى, قولىنان قايىرىمدىلىق جاساۋ كەلەتىن ءاربىر ەل ازاماتى بۇل قيىندىققا كىرىسىپ كەتتى.
ارىسقا ءبىر مۇراجاي كەرەك
كەز كەلگەن الاپات اپاتتان سوڭ الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندە سول وقيعانىڭ كۋاگەرىندەي ەتىپ مۇراجايلار جاساقتالعان. چەرنوبىل, ناگاساكي مەن حيروسيمانىڭ ەستەلىكتەرى وسىنى ايعاقتاسا كەرەك.
بۇگىندە ارىس اپاتىنا دا ءبىر مۇراجاي قاجەت سەكىلدى.
بىراق جاماندىق وسىمەن كەتسىن دەگەن, ەسكى جارانىڭ اۋزىن تىرناپ نە قىلامىز دەگەن پىكىرلەر دە ايتىلىپ قالادى. بۇل قانشالىقتى قايعىلى, ۇرەيلى بولسا دا – وتكەن تاريح. جارىلىس ەلدەگى بەرەكە-بىرلىكتىڭ, تاتۋلىقتىڭ سالتانات قۇرعان ءساتىنىڭ سەبەپكەرى بولدى. بارشا قازاقستاندىق بەيبىت كۇننىڭ قادىرىنە كوز جەتكىزدى. تاۋەلسىزدىكتى ايالاۋعا, قۇرمەتتەۋگە, قورعاۋعا شاقىردى.
ارىستاعى قانشاما تاريحي ساۋلەتتىك نىساندار بۇزىلدى. وسىنىڭ بارلىعىن جيناقتاپ, ءبىر مۇراجايعا توپتاستىرۋ ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتى تۋعان قالاسىن قۇرمەتتەۋگە شاقىرا الامىز.
كۇنى ەرتەڭ ۇرەي ءۇزىلىپ, قۋانىش قالىڭداعان ساتتە جاس ۇرپاق ارىستى قايتا سوققان اتا-بابالارىنىڭ ەرلىگىمەن ماقتاناتىن بولادى. ارىستاعى ءاربىر ازاماتتىڭ ەڭبەگى ەلەنۋگە لايىق! ەندەشە, ەكى ايدا ەڭسە تىكتەگەن ارىس ەلدىك پەن ەرلىكتىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنە اينالدى!
دارحان قىدىءرالى,«Egemen Qazaqstan»
نۇر-سۇلتان – ارىس – نۇر-سۇلتان