بەيسەنبى, 17 قاڭتار 2013 7:37
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمعا دا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ, الدا اتقارىلار جۇمىستاردى جۇيەلەپ بەردى. ەلباسى ايتتى, ال ونى جاستارعا جەتكىزۋ, ەلدى ۇلكەن ماقساتتان تۋعان ىستەرگە باعىتتاۋعا ۇلەس قوسۋ ورتاق شارۋا بولماق.
بەيسەنبى, 17 قاڭتار 2013 7:37
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمعا دا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ, الدا اتقارىلار جۇمىستاردى جۇيەلەپ بەردى. ەلباسى ايتتى, ال ونى جاستارعا جەتكىزۋ, ەلدى ۇلكەن ماقساتتان تۋعان ىستەرگە باعىتتاۋعا ۇلەس قوسۋ ورتاق شارۋا بولماق.
ەلباسىنىڭ ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋ تۋرالى كوتەرگەن ماسەلەلەرى مەن بەرگەن تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارىنا وراي پەداگوگيكا ينستيتۋتتارىنا جۇكتەلەر شارۋا از ەمەس. سەبەبى, ءبىلىم بۇلاعى – مەكتەپ ءۇشىن بىلىكتى مۇعالىمدەر مەن مامانداردى نەگىزىنەن پەداگوگيكا ينستيتۋتى دايارلايدى. تاربيە نەگىزى قالاناتىن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردى ماماندارمەن پەداگوگيكا ينستيتۋتتارى تولىق قامتاماسىز ەتەدى. ءبىزدىڭ قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا ستۋدەنتتەرگە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن بارىنشا ارتتىرۋ ىسىنە شەتەلدىك وقۋ ورىندارىمەن جۇرگىزىپ وتىرعان ىقپالداستىق جۇمىستارى ءوز كومەگىن تيگىزۋدە. قازاقتا «ۇيرەن, ۇيرەن دە جيرەن» دەگەن ۇعىم بار. مينيسترلىكتىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندەگى ەرەجەسىنە ساي دۇنيەجۇزىنىڭ جيىرماعا جۋىق جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ىسكەرلىك بايلانىس ورناتىپ وتىرمىز. رەسەي مەن فرانتسيانىڭ, كانادا, اقش پەن تۇركيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بايلانىس نىعايىپ كەلەدى. ولاردىڭ بىرىنەن ءبىز بولاشاق ۇستاز دايىنداۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسىن الساق, ەندى بىرىنەن ءوز شاكىرتتەرىمىزدىڭ جۇمىسىن دۇرىس باعالاۋدىڭ ءتاسىلدەرىن ۇيرەنەمىز. التى جىلدان بەرى ينستيتۋتتا فرانتسۋز ءمادەني ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. وسى ورتالىق ارقىلى ءبىلىم ورداسىنا فرانتسۋزدىڭ ءتىل ماماندارى, سۋرەتشى, كومپوزيتورلارى سەكىلدى ونەر ادامدارى ءجيى كەلەدى. بۇل ستۋدەنتتەردىڭ وي-ءورىسىن, ءبىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسەدى. فرانتسۋز تىلىنە ماماندانىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەرگە تىلدىك ورتادا بولۋى ءۇشىن جازعى كانيكۋلىن فرانتسيادا وتكىزۋگە مۇمكىندىك جاسالادى. فرانتسۋزدارمەن ءبىزدىڭ عىلىمي بايلانىسىمىزدى نىعايتۋعا فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى جان شارل بەرتونە مىرزا وڭ ىقپال ەتۋدە. 2012 جىلدىڭ 30 ناۋرىزىندا فرانتسيا ەلشىسى ءبىزدىڭ ينستيتۋتىمىزدا بولىپ, ستۋدەنتتەرمەن, ۇستازدار ۇجىمىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى.
اعىلشىن ءتىلى كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن عالىمدارى دا تىلدىك ورتامەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋگە ءمان بەرەدى. ءتورت جىلدان بەرى اقش-تاعى بەيبىتشىلىك كورپۋسىنىڭ ۆولونتەرلەرىمەن بىرگە جۇرگىزگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى ايتارلىقتاي.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ۋاقىت تالابىنىڭ ەرەكشە ەكەندىگىن ەسكەرتتى. الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى لەككە ىلەسۋ ءۇشىن جالپى ءبىلىم الىپ قانا قويۋ ازدىق ەتەدى. سوندىقتان دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «قازىرگى الەمدە جاي عانا جاپپاي ساۋاتتىلىق جەتكىلىكسىز بولىپ قالعالى قاشان. ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ۇنەمى ەڭ وزىق جابدىقتارمەن جانە ەڭ زاماناۋي وندىرىستەردە جۇمىس جاساۋ ماشىعىن مەڭگەرۋگە دايىن بولۋعا ءتيىس. سونداي-اق, بالالارىمىزدىڭ, جالپى بارلىق جەتكىنشەك ۇرپاقتىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىنا دا زور كوڭىل ءبولۋ قاجەت. بالالارىمىز قازىرگى زامانعا بەيىمدەلگەن بولۋى ءۇشىن بۇل اسا ماڭىزدى», دەپ اتاپ كورسەتتى. قازىرگى زامان تالابىنىڭ ءبىرى – جاس ۇرپاقتىڭ بارىنشا كوپ ءتىل ءبىلۋى. تىلدەردى مەڭگەرگەن سايىن ءومىردىڭ قاي سالاسىندا بولسا دا جاس بۋىننىڭ ءورىسى كەڭەيەدى. پرەزيدەنت سول ءۇشىن دە ءۇش تۇعىرلى ءتىلدى مىندەتتەپ وتىر. بۇل كۇندە بالاباقشادا تاربيەلەنىپ جاتقان بۇلدىرشىندەر تاقپاقتى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن ءتىلدەرىندە مۇدىرمەي جاتقا ايتادى. قاي تىلدە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ بولسا دا ءۇش ءتىل قاتار جۇرگىزىلەدى. وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ بالالارى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە تىرىسادى, ونىڭ سىرتىندا بارلىق وقۋشىلاردىڭ اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋگە دەگەن ىقىلاسى دا كۇشتى.
ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىمى مەن وي-ءورىسىن دامىتۋ, ءىس-تاجىريبەسىن مولايتۋعا ارنالعان شارالار پەداگوگيكا, دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت كافەدرالارىندا دا كەڭ كولەمدە قولعا الىنعان. بۇل سالادا ولار رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتى, رەسەيدىڭ ءبىلىم اكادەمياسى ۋرال ءبولىمشەسىنىڭ عىلىمي ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋدە.
بىلىكتى, جان-جاقتى دامىعان, جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋ ىسىنە ءبۇگىنگى كۇن تالابى تۇرعىسىنان قاراي الاتىن ماماندار دايىنداۋ ەلىمىزدىڭ دامۋ تالابى بولىپ وتىر. ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ باعدارلاماسىمەن شەكتەلمەي, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا بەيىمدەلۋى بولاشاق ماماندى دامىتىپ قانا قويماي, ونىڭ كاسىبي بىلىگىن كوتەرۋدە جاقسى تاجىريبە بولىپ تابىلادى. وسى باعىتتا بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى تاتيانا براگينانىڭ باستاماسىمەن ناۋرىزىم مەملەكەتتىك تابيعي قورىعىنىڭ بازاسىندا قازاقستاننىڭ سولتۇستىك ءوڭىرىنىڭ بيولوگيالىق سانالۋاندىعىن زەرتتەۋ, رەسەي عىلىم اكادەمياسى ۋرال ءبولىمشەسى, سونداي-اق, وسى اكادەميانىڭ ۋرال بوتانيكالىق باعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, قوستاناي مەملەكەتتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرى جيناعان گەرباريىن الەمدىك ءتىزىمگە ەنگىزۋ جونىندە جۇمىستار ويداعىداي جۇرگىزىلۋدە.
اعىلشىن ءتىلى كافەدراسىنىڭ ۇجىمى رەسەيدىڭ نيجنەۆارتوۆ مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ, «يننوۆاتسيادان كۇندەلىكتى تاجىريبەگە» اتتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا. بۇل جوبا بويىنشا ءبىزدىڭ عالىمدار مەن ستۋدەنتتەر شەت ءتىلىن وقىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسىن قوستاناي قالاسى مەن قوستاناي اۋدانىندا ءتىل ۇيرەنۋدىڭ تاجىريبەسىنە كەڭىنەن ەنگىزۋدى باستادى. ال پەداگوگيكا كافەدراسىندا «شەكسىز ۇيرەنۋ» قازىرگى زامانعى پەداگوگيكا ورتالىعىمەن (كانادا), رەسەيدىڭ نوۆوسيبير, چەليابى, ومبى مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق, ماسكەۋ مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن بىرلەسىپ, جاس ۇرپاققا ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ جونىندەگى وزەكتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرادى. مۇنىڭ بارلىعىنا دا ستۋدەنتتەر بەلسەنە قاتىسادى.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى ستۋدەنتتەرىمىز – ەرتەڭگى بىلىكتى مۇعالىمدەر. قازىر مەكتەپتەردىڭ بارلىعى دا كومپيۋتەرلەندىرىلگەن, ينتەراكتيۆتى تاقتا دا ەكىنىڭ بىرىنەن تابىلادى. ءبىلىم وشاقتارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايعان. بىراق كەمەڭگەر اعارتۋشى ىبىراي التىنسارين ايتقانداي, «مەكتەپتىڭ جۇرەگى – مۇعالىم». مۇعالىم بىلىكتىلىگىن, ونىڭ بالاعا بەرەر ءبىلىمى مەن جىلۋىن ەشقانداي دا كومپيۋتەر الماستىرا المايدى. ونىڭ ۇستىنە قازىر اۋىلشارۋاشىلىعىنداعى وزگەرىستەرگە, ىشكى كوشى-قون قوزعالىسىنا بايلانىستى اۋىلداعى مەكتەپتەردە بالا سانى ازايىپ كەتتى. قوستاناي وبلىسىندا شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ سانى 451, ياعني بارلىق جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكەمەلەردىڭ 77,5 پايىزىن قۇراپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى مۇعالىمدەرگە ءوز ماماندىعىنىڭ سىرتىندا تاعى ءبىر ماماندىقتى مەڭگەرۋگە, ءۇش تۇعىرلى ءتىل مەجەسىنەن شىعا بىلۋگە ءماجبۇر ەتەدى. جالپى, اۋىل مەكتەپتەرى مۇعالىمدەرىنىڭ ءبىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ولاردىڭ قىزمەتتەن قول ۇزبەي ءجۇرىپ ءبىلىم الۋدى سىرتتاي وقۋ بولىمىندە جالعاستىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ينستيتۋتتا «ە-learning» ەلەكتروندىق وقىتۋدى تيىمدى ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا on-line رەجىمىندە ءارتۇرلى پاندەر بويىنشا بەينەكونفەرەنتسيالار, ادىستەمەلىك سەمينارلار وتكىزىلەدى. 2012 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن سىرتتاي وقىتۋ بولىمىندە قاشىقتىقتان وقىتۋ تەحنولوگيالارى ەنگىزىلىپ, «قاشىقتىقتان وقىتۋ ورتالىعى» قۇرىلدى, ەلەكتروندى جۋرنال, ينستيتۋتتىڭ اقپاراتتىق پورتالى بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا «وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىنىڭ تاريحي ءبىلىم سىندى ماڭىزدى ءىسى جەكە تۇلعانىڭ, ازامات پەن پاتريوتتىڭ قالىپتاسۋى مىندەتتەرىن شەشۋگە اتىمەن بەيىمدەلمەگەندىگىن» اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. سونىمەن بىرگە, «وقۋشىلارعا قازىردىڭ وزىندە قاجەتتى يننوۆاتسيالىق كۋرستار جوق. مىسالى, وتە كوكەيكەستى بولىپ تابىلاتىن «قازاقستان قۇقىعى» (ونىڭ بولماۋى جاستاردىڭ قۇقىقتىق نيگيليزمى مەن ساۋاتسىزدىعىنا سوقتىرادى), «ولكەتانۋ» (تۋعان جەرگە ماحاببات وتانشىلدىقتىڭ نەگىزى عوي), جەكە تابىسقا جەتۋدىڭ, جەكە تۇلعانىڭ الەۋمەتتەنۋىنىڭ ادىستەمەسى سىندى «اكمەولوگيا» سياقتى پاندەر قايدا؟» دەگەن ەدى. اتالعان تاپسىرمالارعا سايكەس, قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا جەكە تۇلعانىڭ دامۋى اسپەكتىلەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ايقىنداۋعا ارنالعان «اكمەولوگيا جانە ءوزىن ءوزى جەتىلدىرۋ» كۋرسى جۇرگىزىلەدى. «تاريح» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الاتىن 1 كۋرس ستۋدەنتتەرى ءۇشىن «قوستاناي وبلىسىنىڭ تاريحى», «قۇقىق جانە ەكونوميكا نەگىزدەرى» ماماندىقتارى ءۇشىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىعى» اتتى ەلەكتيۆتى كۋرستار ەنگىزىلدى.
جاڭا ستراتەگيادا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى وقۋدىڭ ەكىنشى كۋرسىنان باستاپ كاسىپورىندارداعى مىندەتتى وندىرىستىك ءتاجىريبەنى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ تاپسىرىلىپ وتىر. قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا 2010 جىلعى مەملەكەتتىك ستاندارتتارعا سايكەس ستۋدەنتتەردىڭ ۇزدىكسىز تاجىريبەدەن ءوتۋى كوزدەلگەن. 1 جانە 2 كۋرس ستۋدەنتتەرى وقۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءارتۇرلى نىساندارىندا (بالاباقشا, بالالار شىعارماشىلىعى, كوررەكتسيالىق مەكتەپتەردە, «قوستاناي دارىنى» ورتالىعىندا, «روۆەسنيك» پەداگوگيكالىق وتريادىندا, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىندا, جالپى ءبىلىم بەرەتىن بارلىق مەكتەپتەردە, بالالار-جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەپتەرىندە) وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىمەن تانىسۋ, سىنىپ جەتەكشىسىنىڭ جۇمىسىنا ەنۋ, جەكە اداممەن, ۇجىممەن پسيحولوگيالىق جۇمىس جاساۋعا دايىنداۋ, پسيحولوگيالىق دياگنوستيكا, پسيحولوگيالىق ءمىنەزدەمە جاساۋعا داعدىلار قالىپتاستىرىلادى.
ءارى قاراي 3 جانە 4 كۋرس ستۋدەنتتەرى وندىرىستىك تاجىريبە بارىسىندا, ياعني مەكتەپتەردە ءتاجىريبە جۇزىندە جەتەكشى باسشىلىعىمەن جەكە ءوزى ساباق بەرە باستايدى, ياعني دايىن مۇعالىم بولىپ شىعۋعا بارلىق جاعدايلار قاراستىرىلعان. وندىرىستىك ءتاجىريبە باعاسى ستۋدەنتتىڭ وقۋ ءۇلگەرىمى تۋرالى قۇجاتتارعا ەنگىزىلەدى.
عۇلاما ءابۋ ناسىر ءال-فارابيدىڭ: «تاربيەسىز بەرگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەن ءسوزى بار. بابامىزدىڭ ەشقاشان وزەكتىلىگىن جويمايتىن بۇل قاناتتى ءسوزى ءبىلىم وردالارىنىڭ الدىمەن ادام, سوسىن مامان دايارلاۋ ءمىندەتىن بۇگىنگى كۇنى دە ەسەلەي ءتۇسەدى. ءوز ماماندىعىن يگەرىپ, مەكتەپكە باراتىن بولاشاق ۇستازدار, حالقىمىز ايتقانداي, سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى بولۋى كەرەك. ۇستاز قازىرگى زامانعى تولقىنى كۇشتى اقپاراتتاردان حاباردار بولۋىمەن قاتار, ول ونەردەن دە, سپورتتان دا قۇرالاقان ەمەس, جان-جاقتى بولعاندا عانا وقۋشى الدىنداعى تۇلعاسى بيىكتەي تۇسەدى. سوندا عانا الدىندا مولدىرەپ وتىرعان بالانى بىلىمگە, ومىرگە ىنتالاندىرا الادى. بۇل ورايدا قوستاناي پەداگوگيكا ينستيتۋتىنداعى اقپاراتتىق-تانىمدىق «كوكجيەك», «ساياحات» ولكەتانۋ, «بالاۋسا» پوەزيالىق, «پاراسات» دەباتتىق, كۆن, «ادەبيەت ءمۇيىسى» سياقتى ۇيىرمەلەرىن ايتسام دا جەتكىلىكتى. سپورتقا كەڭىنەن ورىن بەرىلگەن.
دامۋى الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالعان كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى – ادام كاپيتالى. ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ادام, ال الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ دا بارلىعى ادام ءۇشىن جاسالادى. جاستار تياناقتى ءبىلىم العاندا عانا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ ىرعاعىنىڭ ىرگەتاسى بەرىك بولادى جانە ءوزىمىزدى ۇلت رەتىندە بەكىتە تۇسەمىز.
قۋات بايمىرزاەۆ,
قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق
ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, گەوگرافيا
عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
قوستاناي.