جىر الىبى ءسۇيىنباي بابامىزدىڭ امبەگە ايان وسى ءتورت شۋماعى ويعا ورالعان سايىن كەز كەلگەن قازاق بالاسىنىڭ كوز الدىنا ءوزى بىلەتىن جاقسى ازامات, جاقسى اعا, جايساڭ مىنەز ەرلەردىڭ بەينەسى كەلەتىن بولار. اقىن بابامىز دالا قازاعىنىڭ جاقسىلىق جايلى بار پايىمىن ءتورت اۋىز ءسوزبەن تۇيىندەي سالعان. قاراپايىم حالىق ءتىلىمەن ورىلگەن ولەڭنىڭ اسەرى قانداي دەسەڭىزشى...وقىعان ادام ويشا ءوزىنىڭ اۋىل ايماعىنان,توڭىرەگىنەن, قوعامداعى ورتاسىنان ولەڭدەگى بەينەگە ساي تۇلعالاردى ىزدەي جونەلەدى.
قاۋىم بولىپ ءومىر سۇرگەن سوڭ جاماندى كورەسىڭ دە, جاقسىنىڭ پارقىنا باراسىڭ. بالا كۇنىمىزدە اكە-شەشەلەرىمىزدىڭ كەيبىر ءىنى-باۋىرلارىنا «اينالايىن, جاقسىنىڭ تۇياعى عوي» دەپ ءسۇيسىنىپ وتىرعانىن تالاي ەستيتىنبىز.
سوندا جاقسى قايسى, جامان قايسى, انىق اجىراتىپ بىلمەسەك تە, وزىمىزشە بالا قيالمەن بۇل كىسىنىڭ اتالارى ەرتەگى قاھارماندارىنداي الىپ ادامدار بولعان عوي دەپ وي تۇيەتىن ەدىك. وسە كەلە ۇقتىق ءمانىسىن. جاقسى ادام بولماقتىڭ ءوزى ناعىز الىپتىق ەكەن. ەندى مىنە ءوزىم دە جىگىت اعاسى جاسىنا جەتىپ, ءومىرىمنىڭ بۇگىنگى بيىگىنەن كوز تاستاسام, بالا قيالىمىزداعى سول الىپتار قازىر ورتامىزدا جۇرگەن جاقسى اعالارىمىز ەكەن.
ويتكەنى ەس بىلگەلى جاقسى اتىن عانا ەستىپ, ۇشىراسقاندا جاقسىلىعىن كورگەن اعالارىمىز بار. مەن ءۇشىن سونداي الىپ تۇلعالى اعالاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – شارىپبەك جامالبەك ۇلى. اكەسى – جامالبەك اتامىزدىڭ دا ءومىر جولى ەرلىككە تولى ءبىر تاريح. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قان مايدانىندا ءجۇرىپ ءبىر اياق, ءبىر قولىنان ايىرىلعان قازاق جىگىتى ەلگە ورالۋعا نامىستانىپ, گوسپيتالدان شىعىپ كەلە جاتقان جولدا رەسەيدىڭ ءبىر قالاسىندا قالىپ قويادى. اپكەسى ارتىنان ىزدەپ ءجۇرىپ تاۋىپ, اۋىلعا الىپ كەلەدى. ەندى قالاي ءومىر سۇرەمىن دەپ جۇرگەن سول كەزدەگى جامالبەكتەن جەتى ۇل, ەكى قىز ومىرگە كەلەدى. ولاردان بۇگىندە 45 نەمەرە, 102 شوبەرە, 8 شوپشەك وربىگەن جامالبەكوۆتەر دەگەن ۇلكەن اۋلەت پايدا بولدى. ءوزى قايسارلىقپەن ءومىر سۇرگەن, سول كەزدەگى شىمكەنت وبلىسى, العاباس اۋدانىندا بىرنەشە شارۋاشىلىقتار مەن اۋىل كەڭەستەرىن باسقارعان. جامالبەك اتانىڭ ءۇيى بۇكىل اۋدان, وبلىس باسشىلارى تۇسەتىن كيەلى شاڭىراققا اينالادى. سول كيەلى شاڭىراقتا 40-شى جىلداردىڭ سوڭىندا شارىپبەك اعا ومىرگە كەلدى.
بۇكىل ەلدە سوعىستىڭ جالىنى شارپىماعان شاڭىراق كەمدە-كەم ەدى. سوعىستان كەيىنگى تارشىلىق. ول كەزدىڭ بالاسى تويىپ تاماق ءىشىپ, قانىپ ويىن ويناماعانى ايدان انىق. ايتەۋىر قازاقى اعايىنگەرشىلىك پەن جوقشىلىق كەزگە ءتان جومارتتىقتىڭ ارقاسىندا ءوسىپ جەتىلدى ول ۇرپاق. كوشتەن وزبادى, كوپتەن قالمادى دەيتىندەي قوڭىرقاي ءبىر تىرلىك. شارىپبەك جامالبەك ۇلىنىڭ دا بالالىق شاعى, جاستىق داۋرەنى سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭگە ءدوپ كەلدى. ەل قاتارلى جەتتى, ءبىلىم الدى. جاسىنان ەل ومىرىنە ەتەنە ارالاستى. العان ءبىلىمى مەن العىر مىنەزىنىڭ ارقاسىندا وردا بۇزار وتىزعا جەتپەي-اق اۋداندىق, وبلىستىق دەڭگەيدە كووپەراتسيا سالاسىندا جاۋاپتى قىزمەتتەردى اتقاردى. سول كەزدەگى كەڭەستىك جۇيەدە كووپەراتسيا ەكونوميكا مەن ساۋدا-ساتتىقتىڭ كۇرە تامىرىنداي بولعانى ايان. ول كەزدە ءبۇكىل ءوندىرىس كووپەراتسيانىڭ توڭىرەگىنە شوعىرلاناتىن. ەلدەن ءونىم جينايتىن دا, شيكىزاتتى الىپ كەلىپ قايتا وڭدەۋدەن وتكىزەتىن دە, ونى حالىققا جەتكىزەتىن دە سول تۇتىنۋشىلار كووپەراتسياسى بولاتىن. قازىرگى اۋىل شارۋاشىلىعىنا جەتپەي جاتقان دايىن ءونىمدى تۇتىنۋشىعا جەتكىزۋ جۇيەسى سول كەزدە دامىعان بولاتىن. تۇتىنۋشىلار كووپەراتسياسىن باسقاراتىن ادام امبەباپ مامان بولۋى كەرەك-تۇعىن. ءوندىرىستەن دە, اۋىل شارۋاشىلىعىنان دا, ساۋدا-ساتتىقتان دا حابارى بولماسا, ول سالانىڭ باسشىسى بولۋ مۇمكىن ەمەس تۇعىن. ءشارىپبەك جامالبەك ۇلى ءدال سونداي سايىپقىراندىعىنىڭ ارقاسىندا سول سالادا تابانى كۇرەكتەي 30 جىل باسشىلىق قىزمەت جاسادى.
وداق ىدىراپ, وداقپەن بىرگە كووپەراتسيا دا ىدىراپ جاتقان ۋاقىتتا وبلىستاعى كۇرەتامىرلى مەكەمەلەردى تاراتپاي, قانشاما ادامنىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاپ قالدى.
قازىر زامان وزگەردى, جۇيە جاڭاردى. كەيىنگى ۇرپاققا كەلمەسكە كەتكەن كەڭەستىك جۇيەنىڭ سيپاتىن سوزبەن ءتۇسىندىرىپ جەتكىزۋ قيىن. ءتىپتى مۇمكىن ەمەس دەسە بولادى. جاڭا ءداۋىردىڭ پەرزەنتتەرى جەتىستىككە جەتۋدىڭ جاڭاشا كريتەريلەرىن بەلگىلەپ العان سىڭايلى. قازىرگىنىڭ قاھارماندارى دا باسقا. بىلگىر, العىر, جان-جاقتى, الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتىن ءتامامداپ, شەت تىلدەرىن ەركىن مەڭگەرگەن توپ مەنەدجەرلەردىڭ ءداۋىرى تۋدى بۇل كۇندە. كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى سالالاردىڭ بىلىكتى مامانداردىڭ قولىندا بولعانى جاقسى عوي ارينە. ءبىر وكىنەرلىگى, سول توپ مەنەدجەرلەردىڭ كەيبىرىنىڭ ءوز وزىنە ميلليونداپ ايلىق تاعايىنداپ الىپ, مەملەكەتتىڭ مۇلكىن اكەسىنەن قالعان دۇنيەدەي شاشاتىنىن كوزبەن كورىپ, قۇلاقپەن ەستىپ تە ءجۇرمىز. ال ەندى كەڭەستىك كەزدە ءبۇتىندەي ءبىر اۋداننىڭ, وبلىستىڭ كووپەراتسيا شارۋاشىلىعىن ۇرشىقشا ءيىرگەن ءشارىپبەك جامالبەك ۇلى سياقتى اعالارىمىزدىڭ قازىرگى توپ مەنەدجەرلەردەن قاي جەرى كەم؟.. ءيا, شاكەڭدەر سول ءداۋىردىڭ كوشىن ءورگە سۇيرەگەن ناعىز توپ مەنەدجەرلەر ەدى. ءبالكىم قازىرگىدەي الەمدى ارالاپ, ءتىل مەڭگەرىپ, تەحنولوگيا تانىماعان بولار. وعان ءجۇيە مۇرسات بەرمەدى. بىراق شارىپبەك اعامىز ءىسكەرلىكتىڭ الىپپەسىن دالا دەيتىن داناگويدەن ۇيرەنگەن. ەل ءىشى, اعايىننىڭ اراسى ونىڭ ەڭ العاشقى مەنەدجەرلىك مەكتەبى بولعان.
قانداي قىزمەتتە جۇرسە دە, حالىقتان, قاراپايىم تۇتىنۋشىدان اراسى الشاقتاعان ەمەس. ەلدىڭ مۇلكىن شاشقان جوق, تالان-تاراجعا سالعان جوق, حالىققا, ۇجىمعا پايدالى تىرلىك جاسادى.
جالپى, وسى شاكەڭدەردىڭ بۋىنى وتە ەڭبەكقور, تەگەۋرىندى, قۋاتتى بۋىن بولدى. جەتپىسىنشى جىلدارى ەلدەگى عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ دامۋى, قوعام ءومىرىنىڭ ءار سالاسىنداعى ورلەۋ سول ازاماتتاردى جاستايىنان سىنعا سالىپ, شىڭدادى, شىنىقتىردى. تاريحىمىزدى قانشا سىناعانىمىزبەن وتكەن ءجۇز جىلدىقتىڭ 60-70 جىلدارىنداعى جاس بۋىننىڭ بويىنداعى ينتۋزيازم مەن ەرەكشە ەڭبەكقورلىقتى جوققا شىعارا الماسپىز. اباي اتامىزدىڭ «وزىڭە سەن, ءوزىڭدى الىپ شىعار, ەڭبەگىڭ مەن اقىلىڭ ەكى جاقتاپ», دەيتىن اقليقاتى سول داۋىردەگى تالابى بار جاس بۋىننىڭ باستى ۇرانىنا, نەگىزگى ومىرلىك قاعيداسىنا اينالعان سىڭايلى.
«ەڭبەكقورلىق – جومارتتىقتىڭ ەكىنشى اتى» دەسەدى شىعىس عۇلامالارى. ەجەلدە اتىمتاي جومارتتان «ومىرىڭىزدە وزىڭىزدەن اسىپ تۇسكەن جومارت ادامدى كەزدەستىردىڭىز بە؟» دەپ سۇراعان ەكەن ءبىر ديۋانا. سوندا اتىمداي جومارت: «اتىمتاي جومارت اتىمدى تاعى ءبىر مارتە ايگىلەيىن دەپ ءبىر قالانىڭ حالقىن ءبىر اي بويى ىشكىزىپ, جەگىزىپ, اشىن تويدىرىپ, جالاڭاشىن كيىندىرىپ, شۇلەن بەردىم. قالانىڭ بۇكىل حالقى ءبىر اي بويى تەگىن بەرگەن اسىمدى ءىشىپ, اتىمتاي جومارت دەگەن اتىما قانىقتى. بىراق سول ءبىر ايدا سىپىرعى ءتۇيۋدى كاسىپ ەتكەن ءبىر ديۋانا مەنىڭ جايعان مول داستارقانىمنان بىردە-ءبىر رەت كەلىپ ءدام تاتپادى. كوشىمدى تۇزەپ, قالادان كەتكەلى جاتقاندا الگى ديۋانانى الدىرىپ, «مەن ايگىلى اتىمتاي جومارتپىن. ءبىر اي وسى شاھاردىڭ حالقىنا اس بەردىم. جالعىز سەن كەلمەدىڭ. نە قىلعان ادامسىڭ؟» دەگەنىمدە, الگى ادام: «ءبىر ءتۇيىر نانىن اق, ادال ەڭبەگىمەن تاۋىپ جەگەن ادامعا ەشبىر جومارتتىڭ سىي-سياپاتى كەرەك ەمەس», دەپ جاۋاپ بەردى. ومىرىمدە جومارتتىعىمەن مەنەن اسىپ ءتۇسكەن سول سىپىرعى ءتۇيۋشى ديۋانا عانا», دەگەن ەكەن. راسىندا, شىن جومارتتىق بەرگەنمەن ولشەنبەسە كەرەك. كىسى اقىسىن جەمەي, اق سويلەپ, ادال ءجۇرۋ دە مارتتىكتىڭ مىڭ بەلگىسىنىڭ ءبىرى. بۇل قاسيەت ەڭبەگىمەن ەلىنە جاققان ەرلەردىڭ بويىنان عانا تابىلادى.
شاكەڭ قازىرگى زاماننىڭ دا كاسىبىن ەرەن مەڭگەرگەن ۇلكەن كاسىپكەر. ءجاي عانا الىپ-ساتۋمەن اينالىساتىن كاسىپكەر ەمەس, ءونىم وندىرەتىن, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن ءوندىرىسى بار كاسىپكەر. قانشاما ازاماتقا جۇمىس ورنىن اشىپ, ناپاقاسىن تاۋىپ بەرىپ وتىرعان كاسىپكەر, كوپتەگەن مادەنيەت, سپورت مايتالماندارىن جارىققا شىعارعان مەتسەنات, وبلىستىڭ ازاماتتىق اليانسىن, Nur Otan پارتياسى وبلىستىق فيليالىن باسقارعان قوعام قايراتكەرى, تۇركىستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, وبلىستىڭ, بايدىبەك, ماقتاارال اۋداندارىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
شارىپبەك اعا جانىنا جاققان ادامىنا جالعىز اتىن مىنگىزە سالاتىن جايساڭ جان. قوناقجايلىلىعى مەن كوپشىلدىگى دە ەلگە اڭىز بوپ تاراعان. قايدا جۇرسە دە جاقسى مەن جايساڭداردىڭ باسىن قوسىپ, ءبۇتىندى باعالاپ, ۇزىلگەندى جالعاي بىلەتىن دالا ديپلوماتى دەرسىڭ.
قىزمەت بابىمەن توقايلاسقان ەل ازاماتتارى دا اعانىڭ وسى ءبىر قاسيەتىن ەرەكشە اتاپ جۇرەدى. شاكەڭنىڭ وزىنەن كىشىگە دەگەن ىزەتى ەرەكشە.
سۇحباتتاس بولا قالساڭ, سىپايىلىق پەن سىيلاستىقتىڭ ساباعىن العانداي كۇي كەشەسىڭ. بۇل ەشبىر كىتاپ, دۇنيەنىڭ ەشبىر ايگىلى ۋنيۆەرسيتەتى بەرە المايتىن ەرەكشە ءتالىم.
قازىرگى تاڭدا شارىپبەك جامالبەك ۇلى جەتپىستىڭ بيىگىنە جەتىپ, ۇرپاق تاربيەلەپ, نەمەرە, شوبەرە سۇيگەن ارداقتى اكە, اسقارالى اتا. «ادام ۇرپاعىمەن, اعاش جاپىراعىمەن» دەگەن ەلىمىز شاكەڭدەي ارداقتىلاردى جاپىراعى جايقالعان, تامىرى تەرەڭ, ەڭسەسى بيىك, الىپ بايتەرەككە تەڭەگەن. ءاماندا اعامىزدىڭ ءىزىن جالعاپ, ىسىنەن ۇلگى العان ءۇرىم-بۇتاقتارى ءدال وزىندەي ماۋەلى بايتەرەكتىڭ ساياسىندا جايقالىپ ءوسىپ, جارقىن عۇمىر كەشسىن.
ءالي بەكتاەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى