ەلباسىمەن بىرگە – جاڭا جەتىستىكتەرگە!

ەڭسەرىلگەن كۇردەلى مىندەتتەر

تاۋەلسىزدىك العان العاشقى ساتتەردە ەل الدىندا وتە ماڭىزدى مىندەت تۇردى, ول – جاس مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى قارۋلى كۇشتەردى قۇرۋ. تاۋەلسىز قازاقستان اسكەرىنىڭ رەسمي تاريحى 1992 جىلعى 7 مامىردا – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى» پرەزيدەنت جارلىعى شىققان كۇنى باستالدى. قارۋلى كۇشتەردى قۇرۋ قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان 40-شى جەكە قىزىل تۋلى جالپى اسكەري ارميا, سونداي-اق اسكەري-اۋە كۇشتەرى مەن اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرى بازاسىندا جۇزەگە اسىرىلدى.

تاۋەلسىزدىك جاريالانعاننان كەيىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ىشكى ءتار­تىپ­تى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەل پرە­زي­دەن­تىنىڭ شەشىمىمەن 1992 جىلعى 10 قاڭ­تاردا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ىشكى اسكەرلەرى, سول جىلدىڭ 18 تامىزىن­دا بۇ­رىنعى كسرو-نىڭ شىعىس شەكا­رالىق وك­رۋگىنىڭ بازاسىندا شەكارا ءاس­كەر­لەرى قۇرىلدى. اۋىر جاعدايلارعا قارا­ماس­تان, ەلباسى باسشىلىعىمەن قىس­قا مەر­زىمدە اسكەرلەردى باسقارۋ جۇيە­سىن قۇرۋ, قازاقستاندىق اسكەردى قار­جىلىق, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە مەدي­تسي­نالىق قامتاماسىز ەتۋدى جولعا قويۋ مۇمكىن بولدى.

كەز كەلگەن اسكەر زاڭنامالىق نە­گىز­دەردى قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى. قازاق­ستان­نىڭ ءبىرىنشى اسكەري دوكتري­ناسىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1993 جىل­عى  11 اقپاندا بەكىتتى. ول ەلدىڭ بەي­بىتسۇيگىش سىرتقى ساياساتىن كورسە­تىپ, قورعانىس سيپاتىندا بولدى. قور­عانىستى ۇيىمداستىرۋ پرينتسيپتەرىن, مەملەكەتتىك بيلىك جانە باسقارۋ ورگان­دارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن بەكىتۋگە, سونداي-اق قارۋلى كۇشتەردىڭ مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جال­پى جۇيەسىندەگى ءرولىن, ورنىن جانە ءمىن­دەت­تەرىن انىقتاۋعا 1993 جىلعى  9 ءساۋىر­دەگى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قور­عانىسى جانە قارۋلى كۇشتەرى تۋرالى» زاڭ كومەكتەستى.

باستاپقى كەزەڭدە اسكەري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قۇرۋدىڭ باستى مىندەتى اسكە­ري-وقۋ ورىندارىنىڭ جەكە جەلى­سىن قالىپتاستىرۋ, وقىتۋدى ۇيىم­داس­تىرۋدىڭ وڭتايلى مودەلىن ىزدەۋ بولدى. ارميا كاسىبي كادرلاردى قاجەت ەتتى. ول كەزدە الماتى جوعارى جالپىاسكەري كوماندالىق ۋچيليششەسىنىڭ باستىعى بولدىم. سوندىقتان اسكەري مامانداردى دايارلاۋ قاجەتتىلىگى مەن پروبلەمالارى تۋرالى جاقسى حاباردار ەدىم.

وفيتسەرلىك قۇرامدى دايىنداۋ ءۇشىن ارنايى كۋرستار مەن ەكستەرناتتار اشىلدى. وسى ماسەلەنى الماتى جوعارى ءاس­كەري ۋچيليششەسى مەن 1994 جىلى اق­توبە ازاماتتىق اۆياتسيا جوعارى ۇشۋ ۋچيليششەسىنىڭ اسكەري كافەدراسىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان اسكەري-اۋە كۇشتەرى فاكۋلتەتى شەشتى. وسى ماسەلەلەرمەن ەلباسىنىڭ تىكەلەي ءوزى اينالىسقانىن ماقتانىش سەزىممەن ەسكە الۋعا بولادى.

اسكەري كادرلاردىڭ الەۋەتى

تاۋەلسىز قازاقستان اسكەرىنىڭ قۇ­رىلۋى كەزىندە وفيتسەرلەردىڭ شتاتتىق سانىنان تەك 40-45 پايىز عانا قالعانىن ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن. سونىمەن بىرگە اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىعىنا جانە اسكەرلەردەگى قۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا وفيتسەرلىك كادرلاردىڭ ءوز تاريحي وتانىنا كەتىپ, تۇراقتاماۋى ەلەۋلى زالال كەلتىردى.

سول كەزدە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆ تابىستى ۇلتتىق اسكەري عىلىمي بازانى قۇرۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن اسكەري مامانداردى دايارلاۋدىڭ وزەك­تىلىگىنە نازار اۋداردى. سول كەزدە اسكەري كادر­لاردى ي.س.كونەۆ اتىنداعى الماتى جوعارى جالپىاسكەري كوماندالىق ۋچيليششەسى ەكى ماماندىق بويىنشا عانا دايىندادى, ارينە بۇل قارۋلى كۇش­تەردىڭ قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتپەدى. بۇل پروبلەمانى شەشۋ مۇددەسىندە ۋچيليششە وفيتسەر كادرلارىن دايارلاۋدىڭ كوپبەيىندى جۇيەسىنە اۋىستىرىلدى. مۇنداي جاۋاپتى كەزەڭدە قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباس­شى­سىنىڭ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋ بويىن­شا كۇردەلى جۇمىس ماعان سەنىپ تاپسىرىلدى.

قورعانىس مينيسترلىگى 1993 جىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورنىن كەڭەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ۋچيليششە ءتورت ماماندىق بويىنشا كادرلار دايارلاي باس­تادى, ال 1994 جىلدان باستاپ وقۋ ورنى كوپبەيىندى بولىپ, وفيتسەرلەردى ون ءبىر اسكەري ماماندىق بويىنشا دايارلاۋعا كىرىستى. 1997 جىلعى اقپاندا الماتى جوعارى اسكەري ۋچيليششەسى – اسكەري اكادەمياعا, سودان كەيىن ۇلت­تىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىنە اينالدى. ۇجىممەن اسكەري كادرلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا رەفورمالار جۇرگىزدىك. بۇل كەزەڭ مەن ءۇشىن 1997 جىلدان 2002 جىلعا دەيىن اسكەري اكادەميانى باسقارعانىما وراي ەستە قالدى.

1996 جىلى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ جانىنان كىشى كومانديرلەر دايارلاۋ ءۇشىن كادەت كورپۋسى قۇرىلدى, 1999 جىلى 8-11 سىنىپتار ءۇشىن مەكتەپ باعدارلاماسىنىڭ پاندەرىمەن قاتار اسكەري پاندەردى مەڭگەرتەتىن س.نۇر­ماعامبەتوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» اسكەري مەكتەبى اشىلدى.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قا­رۋلى كۇشتەرىن رەفورمالاۋ تۋرالى» 1997 جىلعى 17 قاراشاداعى جارلىعىمەن ن.نازارباەۆ قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرىلىمىن زاماناۋي جاعدايدا ارميا ءوز فۋنكتسيالارىن بەيبىت ۋاقىتتا دا, ەرەكشە كەزەڭدە دە تەڭ تابىسپەن ورىنداي الاتىنداي ەتىپ قايتا قۇردى. ياعني, جالپى ماقساتتاعى كۇشتەر, اۋە قورعانىسى كۇشتەرى جانە مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ كۇشتەرى قۇرىلدى.

1998 جىلعى 26 ماۋسىمدا «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى» زاڭعا قول قويىلدى. ول رەسپۋبليكانىڭ جاڭا كەزەڭدەگى ۇلتتىق مۇددەلەرىن, ولاردى قورعاۋ پرينتسيپتەرىن جانە قاۋىپسىزدىككە تونەتىن نەگىزگى قاتەردى انىقتادى. سوڭعىلارى شەكارالارىمىزعا جاقىن ورنالاسقان تۇراقتى اسكەري شيەلەنىسپەن بايلانىس­تى بولدى. سول كەزدە اۋعانستانداعى سو­عىس جاعدايى ەرەكشە وزەكتى ەدى.

1999 جىلعى جەلتوقساندا قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قازاق­ستان­نىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ 1999-2005 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسى ۇسى­نىلدى. بۇل قۇجاتتا وڭىردەگى جاعدايعا تەرەڭ تالداۋ جاسالا وتىرىپ, ەلدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالار كەشەنى قاراستىرىلدى.

قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىن قار­جى­لاندىرۋدىڭ ناقتى ۇلعايۋى 2000 جىلى باستالدى. ەكونوميكالىق ءوسۋ قورعانىس بيۋدجەتىن قارجىلاندىرۋعا وڭ اسەر ەتتى, ول جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءبىر پايىزىن قۇرادى. وسى كەزەڭدە اسكەري وكرۋگتەردى قۇرۋ باستالدى. 2002 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتىعان اسكەري قۇرىلىستىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرىلىمى وڭتايلاندىرىلدى, قۇرامىنا «قازبات» بىتىمگەرشىلىك باتالونى كىرگەن ۇتقىر كۇشتەر قالىپتاستىرىلدى. 2006 جىلى ونىڭ بازاسىندا «قازبريگ» بريگاداسى قۇرىلدى. وڭتۇستىك, شىعىس, ورتالىق جانە باتىس اسكەري وكرۋگتەرىن جيناقتاۋ جانە قالىپتاستىرۋ كەزىندە اۋماقتىق پرينتسيپىنە كوشۋ جالعاستىرىلدى.

قازاقستان ارمياسىن كاسىبيلەندىرۋ

ەلدىڭ قورعانىس سالاسىن دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى 2003 جىلعى 7 مامىردا قول قويىلعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» پرەزيدەنتتىڭ جارلىعى بولدى. باس شتابتىڭ بازاسىندا شتاب باستىق­تارىنىڭ كوميتەتى قۇرىلدى. قارۋلى كۇشتەردىڭ ءۇش ءتۇرلى قۇرىلىمىنا – قۇرلىقتاعى اسكەرگە, اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنە, اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنە كوشۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ۇتقىر كۇشتەر نەگىزىندە اەروۇتقىر اسكەرلەرى – جوعارعى باس قولباسشىنىڭ رەزەرۆى قالىپتاستى. باسقارۋدى ارتتىرۋ ءۇشىن اسكەري وكرۋگتەر «باتىس», «شىعىس», «وڭتۇستىك», «استانا» وڭىرلىك قولباسشىلىقتارى بولىپ قايتا جاساقتالدى.

اسكەري اكادەميا بازاسىندا شورتاندى قالاسىندا ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى اشىلدى. اسكەري-وقۋ ورىندارى ارالۋاندىق قاعيداتى بويىنشا قايتا قۇرىلدى: قۇرلىق اسكەرلەرى ينستيتۋتى (الماتى), اۋە قورعانىسى كۇشتەرى ينستيتۋتى (اقتوبە), اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى ينستيتۋتى (اقتاۋ). 2014 جىلعى شىلدەدە كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جانە اسكەري عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ ماقساتىندا ەلوردادا ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى اشىلدى. قارۋلى كۇشتەردى تۇرلەندىرۋدىڭ باستى باعىتى اسكەردى كاسىبيلەندىرۋ بولدى. جيناقتاۋدىڭ ارالاس پرينتسيپىنە كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشۋ باستالدى. كاسىبي سەرجانتتار ينستيتۋتى پايدا بولدى.

2005 جىلعى ماۋسىمدا «اسكەري مىندەتتىلىك جانە اسكەري قىزمەت تۋرالى» زاڭ قابىلداندى, ول اسكەري قىز­مەتتىڭ جاڭا مەرزىمدەرىن انىقتادى: مەر­زىمدى قىزمەتتەگى اسكەري قىزمەتشىلەر ءۇشىن – 12 اي, زاپاستاعى وفيتسەرلەر ءۇشىن – 24 اي. 2006 جىلى قارۋلى كۇش­تەردى 2010 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە دامى­تۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. 2007 جىلى جاڭا اسكەري دوكترينا بەكىتىلدى, ول تەرروريزم, ەكسترەميزم, زاڭسىز باندالىق قۇرىلىمدار العا تارتىپ وتىرعان قازىرگى زاماننىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرىنە جاۋاپ بەردى.

تاۋەلسىزدىك جىلدارى اسكەري كادر­لاردى دايارلاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسى قالىپتاستى. اسكەري ءبىلىم ءۇش دەڭگەيلى بولون جۇيەسى: باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا (PhD) نەگىزىندە جۇمىس ىستەيدى.

بۇگىن ءبىز قازاقستاندىق اسكەري عى­لىمدى دامىتۋداعى وڭ وزگەرىستەردى اتاپ كەتە الامىز. قارۋلى كۇشتەردە عىلىمي-پەداگوگيكالىق جانە عىلىمي قىزمەتپەن نەگىزىنەن ەلىمىزدە دايىندالعان 50-دەن استام عىلىم دوكتورى, عىلىم كانديداتى, 20-دان استام فيلوسوفيا دوكتورى اينالىسادى. قازاقستان ارمياسى قۇرىلعان كەزدە تەك ءبىر عانا اسكەري عىلىم كانديداتى بولعان. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري عىلىمدار اكادەمياسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى قۇرىلدى, ول اسكەري عىلىمدى دامىتۋعا جان-جاقتى جاردەم كورسەتەدى, نەعۇرلىم ماڭىزدى جانە پەرسپەكتيۆالى اسكەري-عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن اسكەري-تەحنيكالىق ازىرلەمەلەردى ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى. قازىرگى ۋاقىتتا اسكەري عىلىمدار اكادەمياسى ەلىمىزدىڭ بارلىق جەتەكشى اسكەري عالىمدارىن بىرىكتىرۋدە.

بەيبىتشىلىك تۋىن جەلبىرەتكەن جاۋىنگەرلەر

ەلىمىزدىڭ بىتىمگەرشىلىك قىزمەتىنىڭ تاريحى 20 جىلعا جۋىقتايدى. وسى ۋاقىت ىشىندە قازاقستاندىق اسكەري قىز­مەتشىلەر الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ جونىندەگى وپەراتسيالارعا قاتىستى. 2015 جىلعى 15 ماۋسىمدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. سول كەزدەن باستاپ قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى ۇلتتىق كونتينگەنتىنىڭ الەمدەگى بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسۋىن رەتتەۋدە مەملەكەتتىڭ ناقتى مىندەتتەرى مەن قۇزىرەتى انىقتالدى.

وتاندىق بىتىمگەرشىلىك قىزمەتىنىڭ تاريحى قازاقستاندىق بىتىمگەرشىلىك باتالونىن قۇرۋدان باستاۋ الادى. «قازبات» قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 2000 جىلعى 31 قاڭتارداعى وكىمىنە سايكەس جانە قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنداعى ءىس-قيمىلدارعا دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى نۇسقاۋلارىن ورىنداۋ ماق­سات­ىندا قۇرىلدى. 2003 جىلى قازاق­ستان يراكتاعى تۇراقتاندىرۋ كۇشتەرى­نىڭ قۇرامىندا بىتىمگەرشىلىك قىزمە­تىنە قاتىسۋ ءۇشىن قازاقستاندىق «قازبات» بىتىمگەرشىلىك باتالونىنىڭ ينجەنەر­لىك-ساپەرلىك بولىمشەسىن جىبەردى. ب­ى­تىم­گەرشىلىك قىزمەتى كەزەڭىندە 9 روتاتسيا ءجۇر­گىزىلدى, وندا كواليتسيالىق كۇشتەر قۇرا­مىندا قازاقستان ارمياسىنىڭ 290 اسكەري قىزمەتشىسى قاتىستى. كون­تينگەنتتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى جارىلماعان وق-دارىلەردى ىزدەۋ جانە جويۋ, دالالىق سۋمەن جابدىقتاۋ پۋنكتتەرىن جابدىقتاۋ, سۋدى تازارتۋ جانە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ بولدى.

يراكتاعى ميسسيا باستالعاننان بەرى باتالون جارىلۋ قاۋپى بار 4 ميلليون زاتتى جويىپ, 6 718 تەكشە مەتر سۋدى تا­زارت­تى. 2005 جىلدان باستاپ تاجىريبە الما­سۋ اياسىندا قازاقستان قارۋلى كۇش­تەرىنىڭ نۇسقاۋشىلارى يراكتىڭ اسكە­ري اكادەمياسىنىڭ 572 كۋرسانتىن ساپەر ىسىنە وقىتتى. قازاقستاندىق اسكە­ري دارىگەرلەر امەريكالىق «دەلتا» بازا­سىنىڭ مەديتسينالىق توبىنا ۇنەمى تارتىلدى, وندا 5000-نان استام جەرگىلىكتى حالىق پەن كواليتسيا وكىلدەرىنە – نەگىزىنەن تەرروريستىك شابۋىلداردان زارداپ شەككەن ايەلدەر مەن بالالارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلدى.

يراكتىڭ باسشىلىعى, كواليتسيا بو­يىنشا سەرىكتەستەر قازاقستانعا ۇلكەن ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى, ويتكەنى ەلىمىز 2003 جىلعى 19 تامىزدان باس­تاپ «يراك ەركىندىگى» وپەراتسياسىنا قاتىستى جانە بارلىق قيىندىقتار مەن داعدارىستىق جاعدايلارعا قاراماستان, ءوزىنىڭ وداقتاستىق بورىشىنا ادال بولدى. كواليتسيانىڭ جەتەكشى مەملەكەتتەرىنىڭ ساياسي كوشباسشىلارى قازاقستاننىڭ يراكتاعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلەسىنە بىرنەشە رەت جوعارى باعا بەردى.

اسكەرىمىزدىڭ دامۋىنا ەلباسىنىڭ قوسقان ۇلەسى زور

وسىلايشا تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن جانە ونىڭ پايىمداۋىنا سايكەس قازاقستاندىق قارۋلى كۇشتەردىڭ, سونداي-اق الەمدىك جانە وڭىرلىك جاعدايدىڭ وزگەرۋ ۇردىستەرىنە سايكەس تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ اسكە­ري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى شەڭبەرىندە ءتار­بيە­لەنگەن جوعارى بىلىكتى ماماندارى بار, اسكەري قابىلەتتى, جاقسى جابدىقتالعان, جي­ناقى ارميا قۇرىلدى. سونىمەن قاتار ەلباسىنىڭ حالىقارالىق ىنتىماق­تاستىقتى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسىن اتاپ وتكەن ءجون. 1993 جىلى قازاقستاندىق ءاس­كەري قىزمەتشىلەردى رەسەي, اقش, ءتۇر­كيا, قىتاي جانە باسقا ەلدەردىڭ اسكە­ري-وقۋ ورىندارىندا وقىتۋعا باستا­ما­شىلىق جاسادى. ال بۇگىن قازاق­ستاننىڭ اسكەري-وقۋ ورىندارىندا قىر­عىزستاننان, تاجىكستاننان, ارمە­نيادان كەلگەن تىڭ­داۋ­شىلار ءبىلىم الۋدا.

بۇگىندە اسكەري ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق مەم­لە­كەتتىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتىن تولىق كور­سەتەدى – بۇل ناتو-مەن ارىپتەستىك, ۇقشۇ-عا ءمۇ­­شە مەملەكەتتەرمەن كوپ­جاقتى نە­گىز­دە ءوزا­را ءىس-قيمىل, تمد ەلدەرىمەن ىنتى­ماق­­تاستىق, «بەيبىتشىلىك جولىنداعى ءارىپ­­تەس­تىك» باعدارلاماسى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل.

تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاق­ستان­نىڭ قورعانىس بيۋدجەتى ۇدايى ءوستى: ەگەر 1993 جىلى ول 8 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, 2018 جىلى 487 ملرد-تان استام تەڭگەنى قۇرادى.

ەلدىڭ اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەنى تىكۇشاقتاردى, اسكەري وپتيكانى, راديولوكاتسيا جانە راديوەلەكتروندىق كۇرەس جۇيەلەرىن قۇراستىرۋدى جۇزەگە اسىردى, اۆيا جانە برونەتەحنيكانى جوندەۋدى رەتكە كەلتىردى. 2012 جىلعى مامىردا «قا­زاقستان» زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەسى سۋعا ءتۇسىرىلدى.

«تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىندا ن.ءا.نازارباەۆ شەكارالاردىڭ مىزعى­ماس­تىعىنا جانە مەملەكەتتىڭ اسكەري قاۋىپ­سىزدىگىنە قاتىسى بار باستى ينستي­تۋت­تاردىڭ ءبىرى ۇلتتىق قارۋلى كۇشتەر ەكەنىن اتاپ ءوتتى. XX عاسىردىڭ اياعىن­داعى كۇردەلى حالىقارالىق جاعداي ەل باسشىلىعىن ونىڭ قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرۋگە مىندەتتەدى.

تاۋەلسىزدىك العاننان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ءبىزدىڭ ارميامىزدىڭ قالىپ­تاسۋ حرونولوگياسى – بۇل ەل تاريحىنىڭ شەجىرەسى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز بەن ەكونوميكامىز ءۇشىن كۇردەلى كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلعان اسكەري سالاداعى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر ەلىمىزدىڭ زاماناۋي, جيناقى جوعارى ءموبيلدى, جاقسى جاراقتالعان جانە اسكەري قابىلەتتى قارۋلى كۇشتەر ءۇشىن بەرىك نەگىز قالاۋعا مۇمكىندىك بەردى.

وسىنىڭ ءبارى اسكەري ءىستىڭ ءتۇرلى سالالارى بويىنشا دايارلاۋدىڭ تولىق تسيكلىن قامتيتىن, اسكەري ءبىلىم بەرۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلىن قۇرۋ بويىنشا ەلباسىنىڭ سارابدال, سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى.

قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىنىڭ قويعان مىندەتتەرىن كەز كەلگەن جاعدايدا ورىنداۋعا قابىلەتتى ءارى ەلىمىزدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ سەنىمدى كەپىلى.

اباي تاسبولاتوۆ,

گەنەرال-لەيتەنانت, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى