تۇڭعىش پرەزيدەنت ەسىمىمەن اتالادى
چەشەن رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىعى گروزنىي قالاسىنداعى كوشەگە 2007 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ ەسىمى بەرىلدى. بۇل شەت مەملەكەتتەگى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىمەن اتالعان العاشقى كوشە. سونداي اق 2010 جىلى يوردانيا استاناسى اممان قالاسىنىڭ ورتالىق داڭعىلدارىنىڭ ءبىرى ن.نازارباەۆتىڭ اتىمەن اتالدى. ال وسى جىلدىڭ 24 ماۋسىمىندا تۇركيا استاناسى انكارادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا «تۇركى حالىقتارىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» ەسكەرتكىشى ورناتىلدى. تۇركيا ەلىندە شەتەل پرەزيدەنتىنە تۇرعىزىلعان تۇڭعىش ەسكەرتكىشتى تانىمال ءمۇسىنشى گيۋرسەل چاتالتەپە جاساعان. انكاراداعى «گەنچليك پارك» ورتالىق جاستار ساياباعىنا ورناتىلعان بۇل ەسكەرتكىشتىڭ جالپى بيىكتىگى 5 مەتردەن اسادى. ال جەكە ءمۇسىننىڭ بيىكتىگى 2 مەتر 60 سانتيمەتر. ول تازا قولادان جاسالعان, تۇعىرى ءمارمار.
بۇگىنگى تاڭدا تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتورت داڭعىلىنا ەلباسىنىڭ ەسىمى بەرىلگەن. 2011 جىلى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تۋريستەر كوپ كەلەتىن كاپادوكيا ايماعىنداعى نەۆشەحير قالاسىندا ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا 20 جىل تولۋىنا وراي نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىنداعى تۇڭعىش داڭعىل سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. ال كىرشەحير قالاسىنداعى ن.نازارباەۆ اتىنداعى داڭعىلدىڭ اشىلۋ ءراسىمى 2012 جىلدىڭ قازان ايىندا ءوتتى. سونداي-اق 2013 جىلى گەبزە قالاسىنداعى داڭعىلعا جانە 2015 جىلى ادانا قالاسىنداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىنە ەلباسى ەسىمى بەرىلدى. ادانا قالاسىنداعى داڭعىلدىڭ اشىلۋىنا قاتىسقان قالا گۋبەرناتورى مۇستافا بۋيۋك «قازاقستان كوشباسشىسى – حالىقارالىق اۋقىمداعى ايگىلى تۇلعا. ونىڭ ەلىنىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن قولعا العان ستراتەگياسىن تۇركيانىڭ نەگىزىن قالاعان مۇستافا كەمال اتاتۇرىكتىڭ ۇستانىمىمەن سالىستىرۋعا بولادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى ءۇشىن دامۋدىڭ, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ سيمۆولىنا اينالدى», دەپ اتاپ ءوتتى.
تاتارستان تارتۋى
وسىدان ءتورت جىل بۇرىن, ياعني 2015 جىلدىڭ 3 شىلدەسىندە تاتارستان استاناسى قازان قالاسىنداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىنە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمى لايىقتى دەپ تانىلدى. ناقتىلاي ايتقاندا, ەلباسىنىڭ 75 جاسقا تولۋىنا وراي تاتارستانداعى قازاق ۇلتتىق-مادەني اۆتونومياسىنىڭ باستاماسىمەن قازان قالاسىنداعى «ەسپەرانتو» كوشەسىنىڭ اتاۋى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىنە اۋىستىرىلدى. ەلباسى ەسىمىنىڭ ءدال وسى كوشەگە بەرىلۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. بۇل كوشەدە تاتارستاننىڭ رەسپۋبليكالىق حالىقتار دوستىعى ءۇيى ورنالاسقان.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىنداعى كوشەنىڭ رەسمي اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان تاتارستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى مينتيمەر شايميەۆ «شىن ءمانىندە, بىزدەردىڭ, باۋىرلاس ەكى حالىقتىڭ تاريحي بايلانىستارىنىڭ ارقاسىندا ءار ۋاقىتتا دا, ءتىپتى تاريحشىلار تاريحتى جادىلارىنا ءجىتى ءتۇسىرىپ, تىڭعىلىقتى قاراپ شىقسا دا, ەكى ەل اراسىندا ەشقانداي كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەر جايت بولعان ەمەس. كەڭەس وداعى كۇيرەگەننەن كەيىن تاتار حالقىنا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ دوستىق قولىن ۇسىنعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بولعانىن اتاپ وتكەن ورىندى. 1996 جىلى تمد ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان مەن تاتارستان اراسىندا ساۋدا ەكونوميكالىق جانە ساياسي كەلىسىمگە قول قويىلعان ەدى», دەي كەلىپ, قازاقستان مەن تاتارستان اراسىنداعى دوستىق ءجىبى ۇزىلمەي, نىعايا بەرۋىنە تىلەكتەس ەكەنىن جەتكىزگەن.
كانادادا – ۆيكتوريا, يزرايلدە – دونالد ترامپ
قالالار مەن مەملەكەتتەرگە ءىرى تۇلعالاردىڭ, ساياسي قايراتكەرلەردىڭ, كوشباسشىلاردىڭ ەسىمىن بەرۋ ءۇردىسىنىڭ تاريحى تىم تەرەڭدە جاتىر... بۇگىنگى زاماندا دا وسىناۋ ءداستۇر ءوز ساباقتاستىعىن تابۋدا. دەسەك تە, قازىرگى تاڭدا بۇل ساباقتاستىق كوپ جاعدايدا نەگىزىنەن حالىقتىڭ ءوز كوشباسشىسىنا دەگەن قۇرمەتى شەڭبەرىندە جالعاسىپ وتىرعانداي.
كورنەكتى تۇلعالاردىڭ ەسىمىنىڭ تەك قالالارعا عانا ەمەس, مەملەكەتتەرگە دە بەرىلگەندىگىن راستايتىن مىسالدارعا از-كەم توقتالساق, بوليۆيانىڭ اتاقتى قولباسشىسى سيمون بوليۆاردىڭ, ال فيليپپين يسپانيا كورولى ءىى ءفيليپپتىڭ ەسىمدەرىمەن اتالاتىنى ەسكە تۇسەدى.
الەمنىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني ورتالىقتارى سانالاتىن بىرنەشە استانا پرەزيدەنتتەر ەسىمىن يەلەنگەن. وعان مىسال – ۆاشينگتون. 1791 جىلى اقش استاناسىنا مەملەكەتتىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتى دجوردج ۆاشينگتوننىڭ ەسىمى بەرىلدى. شاھار بۇعان دەيىن دجوردجتاۋن, الەكساندريۋ دەپ اتالاتىن ەكى قالادان تۇرعان. جالپى, اقش-تاعى 50 شتاتتىڭ 11-ءى ءىرى تۇلعالاردىڭ ەسىمىمەن اتالادى. اقش-تى باسقارعان پرەزيدەنتتەردىڭ اتىن العان قالالار دا از ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا نەبراسكا شتاتىنداعى لينكولن, ميننەسوتاداعى رۋزۆەلت, ميسسۋريدەگى دجەففەرسون قالالارى بار.
وسى ورايدا سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنىڭ اتاۋىنا قاتىستى دەرەكتەر نازار اۋدارارلىق. پەتر ءى نەگىزىن سالعان شاھارعا پاتشانىڭ ەسىمى بەرىلەدى, بىراق كسرو قۇرىلعاننان كەيىن قالا لەنيننىڭ قۇرمەتىنە لەنينگراد دەپ اتالدى. الايدا 70 جىلدان كەيىن قالاعا تاريحي اتى قايتارىلدى.
كاناداداعى ۆيكتوريا, كونگوداعى لەوپولدۆيلل (قازىرگى كينشاسا) قالالارى باسقا ەلدىڭ باسشىسىنا قۇرمەت كورسەتۋ ماقساتىندا اتاۋى وزگەرتىلگەن قالالار. كۇنى كەشە يزرايل ۇكىمەتى گولان جوتاسىندا اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ قۇرمەتىنە رامات-ترامپ اۋىلى سالىناتىنىن مالىمدەگەن-ءدى. رۋمىنيادا توميريس حانشايىمنىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان توما قالاسى بار.
ايتا كەتەيىك, كسرو كەزىندە قالالارعا, وبلىستار مەن اۋداندارعا كوممۋنيستىك پارتيا بەلسەندىلەرى, رەۆوليۋتسيونەرلەر, قولباسشىلار مەن ساياساتكەرلەردىڭ اتىن بەرۋ ءداستۇرى بولدى. وسىلايشا كسرو-دا كوپتەگەن قالالارعا كيروۆ, كالينينگراد, ۋليانوۆسك جانە ت.ب. وسى ىسپەتتەس اتاۋلار بەرىلدى. كەڭەس بيلىگى قۇلاعاننان كەيىن ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ءبىرشاما قالالارعا تاريحي اتاۋلارى قايتارىلدى.
ەلى سۇيگەن, ەلىن سۇيگەن ازاماتتاردىڭ اتىن تاريحتا قالدىرۋدىڭ مۇنداي جولى مۇنىمەن شەكتەلە قويماعان. پرەزيدەنتتەردىڭ قۇرمەتىنە قالا, كوشە, داڭعىلدان بولەك ءتۇرلى عيماراتتار, ءتىپتى تەحنيكالار دا اتالىپ جاتىر. بۇل, اسىرەسە اقش-تا جاقسى داستۇرگە اينالعان. مىسالى, CV-42 اۋە كەمەسى فرانكلين رۋزۆەلتتىڭ, CVN-79 ۇشاعى كەننەديدىڭ اتىندا. حالىقارالىق اۋەجايلارعا پرەزيدەنت اتىنىڭ بەرىلۋى كوپ ەلدە بۇرىننان كەلە جاتقان تاجىريبە.
اقمارال اعزامقىزى,
سۆەتلانا عالىمجانقىزى,
«Egemen Qazaqstan»