پرەزيدەنتتىڭ اتىنا ازاماتتاردان كەلگەن وتىنىشتەردى قاراستىرۋ ناتيجەسىنە سايكەس ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك تۇرمىسى ءتومەن توپتاعى ازاماتتار ءوز اتتارىنا العان نەسيەلىك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداي الماي وتىرعانى انىقتالىپ وتىر. سالدارىنان 500 مىڭعا جۋىق نەسيە الۋشى تۇرمىستىق كۇردەلى جاعدايعا تاپ بولعان.
بانك پەن نەسيە الۋشىلاردىڭ اراسىندا تۋىنداپ وتىرعان وسىنداي جاعدايدىڭ سەبەپتەرىنە وراي قارجىگەر عالىم ءىلياس يساەۆ وعان بانكتەردىڭ تىكەلەي كىنالى ەكەندىگىن ايتادى.
نەسيەلەۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى جەلەۋ ەتكەن بانكتەر كوپ جاعدايدا نەسيە الۋشىنىڭ تولەم قابىلەتىنە تەرەڭ ساراپتاما جاساماي, كوز جۇما قارايدى. ارينە, نەسيە بەرۋ بانكتىڭ تابىس كوزدەرىنىڭ ءبىرى. الايدا نارىقتاعى قاتاڭ باسەكەلەستىك كەزىندە مۇنداي ءاتۇستى جاعدايلارعا جول بەرۋگە بولمايدى. اقىرى قوردالانعان نەسيە ماسەلەسىن شەشۋگە ۇكىمەتتىڭ ارالاسۋىنا تۋرا كەلدى.
بانكتەردى ساۋىقتىرۋعا بايلانىستى شارالاردى دا نازارعا الاتىن بولساق, جەكەمەنشىك بانكتەر ەندىگى كەزەكتە ۇكىمەتكە قول سوزۋىن دوعارۋى كەرەك. بۇل جەردە باسشىلىققا الىناتىن باستى ماسەلە, جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭدى قابىلداۋ. وسى قۇجاتقا سايكەس بانك اكتسيونەرلەرىنىڭ, دەپارتامەنت باسشىلارىنىڭ, تىپتەن مەنەدجەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلمەيىنشە, ماسەلە شەشىلمەيدى. نەسيە بيۋروسى اقپاراتتىڭ انىقتىعىنا, مەنەدجەردىڭ تەرەڭ تالداۋ جاساعاندىعىنا قانشالىقتى ءمان بەرەدى, اكتسيونەر جاۋاپكەرشىلىگىنە قانشالىقتى جوعارى؟ وسىعان قاتىستى ماسەلەلەر وسى زاڭدا كورىنىس تابۋعا ءتيىس.
نەسيە بەلگىلى ءبىر مەرزىمنەن كەيىن كوكەيكەستى ماسەلەگە اينالسا, وندا وعان نەسيە بيۋروسى مەن دەپارتامەنت باسشىسىن كىنالى دەپ تاۋىپ, جۇمىستان بوساتۋعا دەيىن امالدار قاراستىرىلعانى ءجون. تۋىستىق, جەمقورلىق مەحانيزمدەرىمەن دە كۇرەس كۇشەيتىلمەسە, مۇنداي ماسەلەلەردەن ارىلۋ قيىن. جابىلىپ جاتقان بانكتەردە دە سالىمشىلاردىڭ دەپوزيتى بولدى. وسى تۇستا تاياقتىڭ ءبىرى ۇشى كەلەدى دە قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورىنا تيەدى. مۇنداي جاعدايدا بۇل قوردىڭ قارجىسى جەتكىلىكتى مە, جەتكىلىكسىز بە, بۇل ءوز الدىنا كەشەندى ماسەلە, دەيدى قارجىگەر.
ءىلياس يساەۆ سونىمەن قاتار بەيبىت قوعامنىڭ كەپىلى ساياسي تۇراقتىلىقپەن بايلانىستى ەكەندىگىنە توقتالىپ, ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامۋدا جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ قارجىلىق ساۋاتىنا اسا ءمان بەرگەن ءجون ەكەندىگىن ايتادى. تۇتىنۋشىلىق قارىزداردىڭ ۇلعايۋىنا تابىسى تومەن بولا تۇرا, نەسيە الا سالىپ جاعدايىن جاقسارتامىن دەپ نەگىزسىز ماقسات قويعان ازاماتتاردىڭ دا ءوزى كىنالى. سوندىقتان بانك تارتىبىندە مەنەدجەرلەردى جۇمىسقا قابىلداۋدا بوسبەلبەۋلىككە سالىنۋعا بولمايدى. نەسيە راسىمدەۋ بارىسىندا نەسيە الۋشىعا ساۋاتتى ءارى كاسىبي كەڭەس بەرەتىن مامانداردىڭ الەۋەتى زور.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مۇنداي احۋالدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانك رەتتەۋ سيپاتىنداعى قاتاڭ شارالار قابىلداپ, شەكتەن تىس تاۋەكەلگە بارعانى ءۇشىن قارجى ۇيىمدارىنا جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىكتى قايتا قاراعانى ءجون. قارجىلىق احۋالىن ودان ءارى ناشارلاتپاۋ ءۇشىن تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىندەگى ازاماتتارعا قارىز بەرۋگە تىيىم سالۋ وتە ورىندى شەشىم.
– بۇگىندە مۇنداي كوكەيكەستى ماسەلەلەر شاعىن جانە ورتا كاسىپتى قولداۋ باعىتىندا بەرىلىپ جاتقان نەسيەلەۋدە دە ورىن الىپ وتىرعانى شىندىق. دەلدالدىق جاعدايلاردىڭ سالدارىنان اگرونەسيەلەۋدىڭ وزىندە كوزجۇما قاراۋ دەرەكتەرى كوپتەپ كەزدەسەدى. پرەزيدەنت جارلىعى بانكتە قارىزى بار الەۋمەتكە قولداۋ عانا ەمەس, سوڭعى جىلدارى قاتتى بەلەڭ الىپ وتىرعان جەمقورلىقپەن كۇرەسۋگە دە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام. سونىمەن قاتار ارىستا ورىن العان اپاتقا بايلانىستى تۇرعىندارعا بەرىلگەن ۇلكەن جەڭىلدىك بولدى, – دەپ پايىمدايدى مامان.
ال قارجىگەر ساراپشى ادىلەت باعداتتىڭ ايتۋىنشا, 90 كۇن وتەلمەگەن نەسيە قايتارىمسىز نەسيە تىزىمىنە جاتادى. بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 80 پايىزعا دەيىن جەتىپ وتىر. سوڭعى ۋاقىتتا بانكتەر تاراپىنان نەسيە بەرۋ مولشەرى تومەندەپ كەتۋىنە بايلانىستى كەيبىر بانكتەر اقشا اينالىمىن كوبەيتۋ ماقساتىندا كەپىلسىز نەسيەلەر ۇلەستىرە باستادى. تۇرمىستىق تەحنيكالار, ۇيالى تەلەفون سياقتى كۇندەلىكتى قاجەتتى بۇيىمداردى كەپىلسىز نەسيەگە راسىمدەۋ جىلدام ءارى ەش قيىندىقسىز جۇزەگە اساتىن بولدى. سونىمەن قاتار توي شىعىندارىن نەسيە ەسەبىنەن جابۋ ءۇردىسى بەلەڭ الىپ بارادى. راسىمدەۋ بارىسىندا نەسيە شارتتارىن وقىماي, بانك تالاپتارىن, نەسيە الۋشىنىڭ قۇقىعى تۇرعىسىنداعى ماسەلەلەرگە ءجىتى نازار اۋدارماۋدىڭ سالدارى دا قايتارىمسىز نەسيە كورسەتكىشىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتىپ وتىر.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, نەسيە بەرۋ, نەسيە الۋ ءۇردىسى ۇزدىكسىز جالعاسا بەرەدى. بىراق نەسيە جەكەلەگەن ازاماتتارعا بەلگىلى ءبىر جاعدايلاردا ناقتى كومەك رەتىندە بەرىلۋى قاجەت. بىزدە كەرىسىنشە, جەكە تۇلعالار نەسيەنى ىقتيمالدىلىعى جوعارى تاۋەكەلدەرمەن الىپ جاتادى. سوندىقتان ۇلتتىق بانك تاراپىنان نەسيە بەرۋ, نەسيە الۋ شارتتارىنا قاتاڭ تالاپتار قويۋ قاجەت.
الماتى