وسىندايدا داۋىرلەپ وتكەن كەڭەس وداعى كەزىندەگى ء“ىس تەتىگىن كادرلار شەشەدى” دەگەن تىركەس ەسكە تۇسەدى. بىراق ءىس تەتىگىن كادر بولعاندا دا جان-جاقتى دايىندىعى مول ماماندار شەشەتىنىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. جاقسى ماماننىڭ ءتۇپ نەگىزى جاس ۇرپاققا ورتا ءبىلىم بەرۋدە, ياعني مەكتەپ قابىرعاسىندا جاتىر.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ كەلۋى تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ ءوتىپ, قازاقستان تاريحىندا جاڭا ۋاقىتتىڭ كەلگەنىن پاش ەتتى. ال جاڭانىڭ باستالۋى قاشاندا كەدەرگىسىز بولمايدى. كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋىنا بايلانىستى بۇرىنعى سىرتقى بايلانىستاردىڭ ءۇزىلۋى شيكىزات وتانى بولىپ كەلگەن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن قۇلدىراتىپ جىبەردى. نارىقتىڭ قىلبۇراۋىنان ەلىمىز اسا قيىندىقتى سەزىنگەن 1997 جىلى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىققا “بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ گۇلدەنۋى, قاۋىپسىزدىگى جانە تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋى” اتتى جولداۋىن جولداعان ەدى. وسى قۇجاتتا ەلباسى مەملەكەتىمىزدى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق باعىتتارىن سارالاپ بەرگەن بولاتىن. تاريحي جولداۋدى پرەزيدەنتتىڭ ءوز اۋزىنان تىڭداۋ باقىتىنا يە بولعان ماعان مۇنداي ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان جۇمىستار وراسان زور, تىم اۋقىمدى كورىنگەن. بىراق العا قويعان ماقسات ايقىندىلىعىمەن ءار قازاقستاندىقتىڭ جۇرەگىنە سەنىم ۇيالاتتى. ەكونوميكانى جۇرگىزۋ فورماسىنىڭ اۋىسۋىنا, ياعني جوسپارلى ەكونوميكانىڭ ورنىنا نارىقتىڭ كەلۋىنە بايلانىستى تۇرالاۋدان ەندى باۋىرىن كوتەرىپ كەلە جاتقان ەلدىڭ سول جولداۋ رۋحىن كوتەرگەن, العا جىگەرلەندىرگەن. مىنە, سونىڭ ون جىلىندا-اق ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال, كورەگەن ساياساتىنىڭ كەمەلدىگىنە كوزىمىز جەتتى. قازاقستان سول تاريحي قۇجاتتى قابىلداعاننان كەيىنگى باس-اياعى ونشاقتى جىلدىڭ ىشىندە بۇرىنعى كەڭەس وداعى قۇرامىندا بولعان مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا كوش باستادى. ويتكەنى, كورەگەندىكپەن جوسپارلانعان ءىستىڭ بارلىعى دا تەگەۋرىندىلىكپەن جۇزەگە استى. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاندى قازىر الەم تانىدى, مويىندادى.
ەندى پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن قازاقستاندى ودان ءارى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا ارنالعان ستراتەگياسى قابىلداندى. وندا الداعى ون جىلعا ارنالعان جوسپارلار مەن ماقساتتار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” دەپ اتالاتىن كەزەكتى جولداۋىندا مەيلىنشە كورىنىس تاپتى. الدىمىزداعى ون جىلدا قازاقستان دامۋدىڭ جوعارى ساتىسىندا بولىپ, كوشباسشىلىق تىزگىندى قولعا الۋى كەرەك. ول, ارينە, مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى دامۋىمەن, ەكونوميكانىڭ نىعايىپ, الەۋمەتتىك تۇرمىستىڭ جاقسارۋىمەن جانە وعان ءار قازاقستاندىقتىڭ ۇلەس قوسۋىمەن مۇمكىن بولماق. وسىندايدا داۋىرلەپ وتكەن كەڭەس وداعى كەزىندەگى ء“ىس تەتىگىن كادرلار شەشەدى” دەگەن تىركەس ەسكە تۇسەدى. بىراق ءىس تەتىگىن كادر بولعاندا دا جان-جاقتى دايىندىعى مول ماماندار شەشەتىنىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. جاقسى ماماننىڭ ءتۇپ نەگىزى جاس ۇرپاققا ورتا ءبىلىم بەرۋدە, ياعني مەكتەپ قابىرعاسىندا جاتىر. بۇل سالادا ءبىلىم بەرۋدىڭ 12 جىلدىق مودەلىنە كوشۋ ماڭىزدى فاكتورعا اينالادى. ۋاقىت تالابىنا سايكەس جاستارعا تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ قاجەتتىگى بىلىنۋدە. جولداۋدا ايتىلعانداي, استانادا اشىلاتىن جاڭا ۋنيۆەرسيتەت جوعارى ءبىلىم سالاسىنا سەرپىلىس اكەلمەك. حالىقارالىق ستاندارتتاردى تەمىرقازىق ەتىپ الاتىن دەگدار ءبىلىم ورداسى ينفوكوممۋنيكاتسيالىق, كوسموستىق تەحنولوگيا, كومپيۋتەرلىك ينجينيرينگ سياقتى بولاشاقتا ەلدىڭ دامۋ تىزگىنىن ۇستايتىن سالالارعا باسىمدىق بەرەتىن بولادى.
كادر ماسەلەسى مەملەكەتتىك قىزمەتكە دە تىكەلەي قاتىستى. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرۋ ەلباسى ايتقان ماقساتتارعا جەتۋدىڭ ءبىر تۇعىرى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ءححى عاسىر كومپيۋتەر ءداۋىرى بولعاندىقتان, ءار مامان اقپاراتتىق تەحنولوگيانى جاقسى مەڭگەرۋى كەرەك. كومپيۋتەردى پايدالانۋدى جاقسى ءبىلۋدىڭ ارقاسىندا بۇرىنعى ەكى ادام ىستەيتىن ءىستى ءبىر قىزمەتكەر اتقاراتىنداي وڭتايلى ويلاستىراتىن دا ۋاقىت جەتتى. مۇنسىز جىلدامدىقپەن سيپاتتالىپ وتىرعان ءومىر اعىمىنان قالىپ قويامىز. سەبەبى, مەملەكەتتىك قىزمەت ورنىن رەزەڭكەدەي سوزا بەرۋدىڭ ءوزى حالىقتىڭ ماڭداي تەرىمەن جينالاتىن بيۋدجەت قورجىنىنا تۇسەتىن ارتىق سالماق ەكەنى ايان. مىسالى, 2000 جىلى ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ سانى 64 مىڭ بولسا, ول بۇگىن 102 مىڭعا جەتكەن.
ەلدى الەمدەگى موينى وزىق جۇرتتاردىڭ قاتارىنا جەتكىزۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ىرگەتاسىن مىقتاۋ كەرەك. ماقساتقا جەتكىزەر سارا جولدى كورسەتكەن ماڭىزدى قۇجاتتى حالىققا ءتۇسىندىرۋدى الدىمەن قولعا الاتىن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر ەكەنى تاعى بەلگىلى. حالىققا قىزمەتتىڭ ساپاسى جاقسارسا, ادامداردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمى ارتادى. ال حالىقتىڭ وزىنە دەگەن سەنىمى مەملەكەتتىڭ بەدەلىن كۇشەيتەدى. نەگىزى سەنىم تۇسىنىگىنىڭ استارىندا قالتقىسىز قىزمەت, ادالدىق, قامقورلىق, ەڭبەك سياقتى قوعامدى گۇلدەندىرۋدىڭ كەپىلى بولارلىق تاماشا ۇعىمدار جاتىر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ءۇشىن اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ باعىتتارىن تەرەڭ تالداپ ايتىپ بەردى. بۇل رەفورما دا مەملەكەتتىك, ياعني حالىققا كورسەتىلەر قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن قولعا الىنادى. جولداۋ حالىققا جەتكەن كۇنى “نۇر وتان” حدپ ساياسي بيۋروسىندا وتكەن ماجىلىستە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كادر تۋرالى ماسەلەنى قاداپ ايتتى. ونداعى اڭگىمە جەلىسى مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى كادرلاردىڭ كاسىبي ساپاسىن كوتەرۋگە, ولاردىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا, سول ءۇشىن ولاردى دۇرىس ورنالاستىرۋعا كەلىپ سايادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگى “نۇر وتان” پارتياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءوزىنىڭ ءار قىرىنان بىلىكتىلىگىن كورسەتكەن قىزمەتكەرلەردى لاۋازىمدى قىزمەتكە ۇسىناتىن بولادى. مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى جۇمىستار جەرگىلىكتى جەرلەردەن باستاۋ الادى. كادر, مامان دا سولاي, ءوزىنىڭ قابىلەتىن, ءبىلىم قارىمىن, ىشكى مادەنيەتىن الدىمەن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تومەنگى بۋىنىندا ءجۇرىپ كورسەتەدى. ەلىمىز وڭىرلەرىنىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني ءومىرىن ولار بەس ساۋساقتاي بىلەدى. سوندىقتان ءبىلىمى جەتەرلىك, ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى مىقتى جاس قىزمەتكەرلەر مەملەكەت مۇددەسى شەڭبەرىندەگى تالاي يگى ىستەردى دوڭگەلەنتىپ الىپ كەتەدى. وزدەرى اتقارعان جۇمىستار ارقىلى ولاردىڭ تاجىريبەسى دە مولايا تۇسەدى.
الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىك پارتيامەن كەڭەسە وتىرىپ, مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولارداعى ىسكەر جاس قىزمەتكەرلەردى ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىنداعى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارلارى, اكىم نەمەسە باسقا دا لاۋازىمدى قىزمەتكە جىبەرىپ, وبلىستارداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتە ىستەيتىن تاجىريبەسى مول جىگىتتەر مەن قىزداردى ولاردىڭ ورنىنا جىبەرۋدى ۇيىمداستىرادى. مۇنداي اۋىس-ءتۇيىس مەملەكەتتىك قىزمەتتى دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرەرى جانە قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىپتىك دەڭگەيىن دە كوتەرە تۇسەرى ءسوزسىز.
قازىر قوستاناي وبلىسىندا 6788 مەملەكەتتىك قىزمەتكەر بار. ولاردىڭ اراسىندا 5330 ادام جوعارى ءبىلىمدى, 18 قىزمەتكەردىڭ عىلىمي اتاعى بار. وتكەن جىلى بىلىكتىلىكتى كوتەرۋ جانە قايتا دايارلاۋ وبلىستىق-ايماقتىق ورتالىعىندا 1040 ادام وقىپ ءبىلىمىن جەتىلدىردى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەسىن انا ءتىلىمىز مەملەكەتتىك ءتىل بولىپ جاريالاندى. قىزىل يمپەريا كەزىندەگى ۇلتتىق ساياساتتىڭ اقساۋىنان وگەي بالاداي ەسىكتەن قاراپ قالعان قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اياسى ءالى كوڭىلدەگىدەي ەمەس, ءالى كوپ جۇمىستى, ىزدەنىستەردى قاجەت ەتىپ وتىر. مەملەكەتتىك ءتىل قادامىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتەتىن دە, ءتىل ناسيحاتشىسى دا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر بولۋى كەرەك. ويتكەنى, ءماسليحاتتار حاتشىلارى, بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر, ونىڭ ورىنباسارلارى, زاڭ, قۇقىق ورگاندارى, پروكۋراتۋرا وكىلدەرى, قىسقاسى, حالىققا قىزمەت ەتەتىن مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ بارلىعىندا ءىس قاعازدارى قازاق تىلىندە ءجۇرگىزىلۋمەن قاتار, قىزمەتكەرلەر شىنايىلىقپەن قازاقشا سويلەسە, ول بارلىق قازاقستاندىقتارعا ۇلگى بولار ەدى. قوستاناي وبلىسىندا ءىس قاعازدارىنىڭ قازاقشاعا كوشكەنىنە ەكى جىل, بىراق ءالى اۋدارمانىڭ ۇلەسى باسىم. باسشىلار مەن ماماندار جازعان بۇيرىقتاردا, باسقا دا قۇجاتتاردا ءارىپ قاتەلەرى كوپ, تۇسىنىكسىز, وراشولاق قۇرىلعان, قويىرتپاق سويلەمدەر ءجيى كەزدەسەدى. قازاق تىلىندەگى ءماتىندى امالسىز جازا سالۋ, كوشىرە سالۋ فاكتىلەرىنەن دە كوپتەگەن باسشىلار ارىلا الماي وتىر. دەگەنمەن, وبلىستاعى ءتىل ۇيرەنۋ ورتالىعىندا جانە اۋداندار مەن قالالاردا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر ءۇشىن قازاق ءتىلىن وقىتۋ ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
ءبىر قۋانارلىعى – سوڭعى جىلدارى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە قازاق جانە ورىس تىلدەرىن بىردەي بىلەتىن جاستار كەلە باستادى. ولاردىڭ اراسىندا وزگە ۇلىستاردىڭ وكىلدەرى دە بار. ۆاسيلي سميرنوۆ قازاق ءتىلىن جاقسى ءبىلۋىنىڭ ارقاسىندا وبلىستىق ءماسليحات اپپاراتىنا قىزمەتكە الىندى. قازىر بىلىكتى مامانداردىڭ ءبىرى. ال ولگا ديدەنكو قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن قوستاناي قالاسىنداعى جاپ-جاقسى جۇمىسىن تاستاپ, نەگىزىنەن ءوزىمىزدىڭ قازاق اعايىندار تۇراتىن امانگەلدى اۋدانىنداعى مەكتەپكە جاسوسپىرىمدەر ينسپەكتورى بولىپ ورنالاسقانىنا ەكى جىل بولدى. تىلدىك ورتادان الىس كەتپەۋ ءۇشىن ولگا بىلتىر جازعى كانيكۋلدىڭ بارلىعىن دەمالىس لاگەرىندە بالالارمەن بىرگە وتكىزدى. قازاقشا جۇرگىزىپ سويلەپ تۇرعان قىز ءوزىنىڭ بولاشاعىن مەملەكەتتىك قىزمەتپەن بايلانىستىراتىنىن جاسىرمايدى. سيرەك تە بولسا كەزدەسەتىن بۇل جاعداي قازاقستاندىق پاتريوتيزمنىڭ, مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتتىڭ, سۇرانىستىڭ دا كورىنىسى دەپ بىلەمىن.
ۇلى بابامىز ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ “تاربيەسىز بەرگەن ءبىلىم قاۋىپتى” دەگەن دانالىق ءسوزىن مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. قازىنادان بولىنگەن قارجىعا وقىتىپ, بىلىكتى دە ءبىلىمدار ەتكەن قىزمەتكەرلەر حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە ادالدىق تانىتپاسا, مەملەكەت كەرۋەنىنىڭ جۇگى اۋادى. وسى سالاداعى جۇمىستاردىڭ بارلىعى دا ادالدىق پەن تازالىققا, ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلگەندە عانا ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق ۇردىستەردىڭ دامۋ جولى اداسپايدى. ەكونوميكانىڭ نىعايۋى مەن الەۋمەتتىك ءماسەلەلەردىڭ ۋاقتىلى شەشىمىن تابۋىنا كولدەنەڭ تۇراتىن كەساپات – سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بەلەڭ الۋىنا سەبەپكەر بولاتىن دا نەمەسە وعان جول بەرمەيتىن دە مەملەكەتتىك قىزمەتكەر دەسە بولادى. ويتكەنى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ “مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى”, “سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرالى” زاڭدارىن, مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ ار-وجدان كودەكسىن ساقتاماعاندا قوعامدا سىبايلاس جەمقورلىقتى ورشىتەتىن قول ۇشىنان جالعاسۋ, بارماقباستى, كوزقىستى ارەكەتتەر باس كوتەرەدى.
وكىنىشكە قاراي, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر زاڭ نورمالارىن بىلە تۇرا بۇزاتىن جاعدايلار كوپ. ءتيىستى ورگاندار وتكەن جىلى تەكسەرگەندە قوستاناي اۋدانىندا وسى زاڭداردىڭ 83 بۇزىلۋ فاكتىسى تىركەلگەن. ارقالىق قالاسىندا – 38, التىنسارين اۋدانىندا – 53, اۋليەكول اۋدانىندا – 51, تاران اۋدانىندا 30 زاڭ تالاپتارىن ساقتاماۋشىلىق انىقتالدى.
تارتىپتىك كەڭەس مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىككە بەرىلگەن بەس جىل ىشىندە شىنايىلىق پەن جاريالىلىق قامتاماسىز ەتىلدى. تارتىپتىك كەڭەستىڭ ءار وتىرىسىندا زاڭ تالاپتارىن بۇزىپ, سىبايلاس جەمقورلىققا جاعداي جاساعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ءماسەلەسى قارالادى. مۇندا قانداي, كىمگە قاتىستى ماسەلە قارالسا دا ول جەرگىلىكتى, رەسپۋبليكالىق اقپارات قۇرالدارىنان بۇگىپ قالعان كەز جوق. جاريالىلىق ءبىز جۇرگىزگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەلى بولۋىنا ىقپال ەتەدى. وتكەن جىلى تارتىپتىك كەڭەس وتىرىسىندا قارالعان ماسەلەلەر تۋرالى ەلەكتروندى اقپارات قۇرالدارىنان 400-گە جۋىق ماتەريال كورەرمەندەر مەن راديوتىڭداۋشىلارىنا جەتتى. ال رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, اۋداندىق باسىلىمداردا تارتىپتىك كەڭەس تەزگە سالعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن سىبايلاستىققا قارسى جاسالعان جۇمىستار تۋرالى 165 ماقالا, حابارلار جاريالاندى. بىلتىر قۇقىق پەن زاڭدى قاساقانا بۇزىپ, سونىمەن قاتار, سىبايلاستىققا كوپە-كورنەۋ جول بەرگەن جەتى لاۋازىم يەسى تارتىپتىك كەڭەستىڭ ۇسىنىسىمەن قىزمەتىنە لايىق ەمەس دەپ تانىلىپ, ورىنتاعىن بوساتتى. بەس لاۋازىم يەسىنە قىزمەتىنە تولىق لايىق ەمەستىگى ەسكەرتىلدى, 10 ادامعا قاتاڭ سوگىس, 66 ادامعا سوگىس بەرىلدى. تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانداردىڭ ىشىندە ون ادام ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتكەر, بىرەۋى اۋدان, توعىزى اۋىل اكىمى. مۇنىڭ ءوزى ءبىر وبلىس توڭىرەگى ءۇشىن از سان ەمەس. ءبىر اۋداننىڭ تىزگىنىن سەنىپ تاپسىرعان ادام مەملەكەت زاڭىن دا, ار زاڭىن دا اياققا تاپتاپ جاتسا, ونىڭ جۇمىسى تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟ اۋدان باسشىسىنىڭ سول وڭىردەگى شارۋاشىلىقتىڭ دامۋى مەن ادامداردىڭ الەۋمەتتىك-مادەني حال-احۋالىنا جاۋاپكەرشىلىك الۋى ءوز الدىنا, اكىم رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرمالارىن تىكەلەي ورىنداۋعا ءتيىستى تۇلعا ەمەس پە؟ اۋىل اكىمدەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە مۇنان كەم ەمەس.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الداعى ون جىلعا ستراتەگيالىق باعىتتار بەرگەن بيىلعى جولداۋىنداعى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە قويىلعان تالاپتىڭ بارلىعى دا ءبىر بۇل سالا ەمەس, جالپى ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ساپاسىن كوتەرۋ كەرەكتىگىنەن تۋعان شارا دەپ تۇسىنەمىز. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتكەر جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن سەزىنۋى قاجەت. بۇل جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ارتىندا حالىق سەنىمى بار.
ءابدىماش مامەشوۆ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگى قوستاناي وبلىستىق باسقارماسىنىڭ باستىعى – تارتىپتىك كەڭەس توراعاسى. قوستاناي.