«ماۋگليدىڭ» اداسۋى

سودان بەرگى ۋاقىتتا كيپلينگتىڭ قۇ­دىرەتتى قالامىنان قوعامدىق بولمىس­تى شىنايى كەسكىندەگەن, الەۋمەتتىك ورتا وكىلىنىڭ كۇردەلى پسيحولوگياسىن اس­قان شەبەرلىكپەن اشقان جۇزدەگەن شى­عارمالار تۋىپ, ءبارى دە ونى ءوز زا­مانىنىڭ ۇلى اقىنى ءارى كورنەكتى جازۋشىسى رەتىندە مويىندادى. سوندىقتان دا وقيعالارى قىزىق, مازمۇنى باي, كەستەلى ءتىلدى كوركەم نوۆەللالارىمەن­ ەلدى ەلىكتىرىپ اكەتىپ تالانتىنا تابىن­دىرعان سۋرەتكەرگە, ءدامدى اڭگىمە­لەرىمەن بالدىرعانداردى سۇتتەي ۇيىتقان ەرتە­گىشىگە, لاپىلداعان سەزىمگە تولى سۇراپىل ولەڭدەرىمەن جۇرەك وتىن جاندىرعان شايىرعا كورسەتىلگەن زور قۇرمەت پەن قو­شەمەتتىڭ بەلگىسى رەتىندە ونىڭ ءسۇ­يە­گى ۆەستمينستەرس اباتتىعىندا جەر­لەندى. بىراق الەم مويىنداعان اعىل­شىن­داردىڭ ۇلى اقىنىن جەرلەۋ ءراسىمى ەلەۋسىز ءوتتى, بىردە-ءبىر ونەر ادامى ون­داعان جىلدار بويى وقىرماندارىنىڭ سە­زىمىن جىبەكتەي نازىك جىرلارىمەن تەبىرەنتىپ, شىعارمالارىنا ءتانتى ەتكەن پەرزەنتىن جەرلەۋ راسىمىنە قاتىس­قان جوق. قاتارداعى قاراپايىم قا­لام­­گەرلەردى تىلگە تيەك ەتپەگەندە, ازا­مات­تىق ۇستانىمىنىڭ جوقتىعى مەن ساياسي كوزقاراسىنا بولا ودان گەربەرت ۋەللس پەن گرەم گرين سياقتى تانىمال تۇل­عالاردىڭ وزدەرى دە ءتۇڭىلىپ كەتكەن بولاتىن. دەگەنمەن, العا وزىپ كەتپەي, حي­كايا­مىزدىڭ ءمان-جايى وقىرمانعا ءتۇ­سىنىكتى بولۋ ءۇشىن اڭگىمەمىزدى رەت-رەتىمەن, باسىنان باياندايىق.

«ادامنىڭ باسى – اللانىڭ دوبى». دۇنيەگە جىلاپ كەلىپ, كەيىپ كەتەتىن ەكى اياقتى سانالىق تىرشىلىك يەسىنىڭ ءول­شەۋ­لى عۇمىرىنىڭ قاي كۇنى اياقتالىپ, ءومىر ساعاتىنىڭ قاي كۇنى سوعۋىن توق­تاتاتىنى ۇلى جاراتۋشىنىڭ جۇمسا جۇ­دىرىعىندا, اشسا الاقانىندا ەكە­نى الىمساقتان انىق اقيقات. ەكى اياق­تى پەندەنىڭ پەشەنەسىنە جازىلعان تاعدى­رىنان قاشىپ قۇتىلا العانىن قاشان كورىپ ەدىڭىز. حالقىمىزدىڭ ءدۇلدۇل اقى­نى نۇرحان احمەتبەكوۆتىڭ:

بىرەۋگە اجال – سۋدان, بىرەۋگە – وتتان,

كەيبىرەۋ مايىپ بولعان ءبىر اپاتتان,

دۇنيە كەيبىرەۋگە كەڭ جاي بەرىپ,

كەيىسىن تار قاپاستا زار جىلاتقان, – دەگەن ولەڭ جولدارى وسىندايدا ەرىك­سىزدەن ەسىڭە ءتۇسىپ, ويعا شومدىراتىنى بار. ايتكەنمەن, تالانتى ءا دەگەننەن مويىندالىپ, الەمگە ايگىلى بولعان كيپ­لينگتىڭ مىنا جالعاننان ءتۇڭىلىپ تاڭىرىنە دە, تاعدىرىنا دا وكپەلەي الماسى ايدان انىق. ەڭ قۇرىعاندا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ بىرىندە دە ەمەس, وتانىنان جىراقتا – سوناۋ الىستاعى ءۇندىستاندا دۇنيەگە كەلىپ, كىندىگى كەسىلگەن ءسابيدى كۇندەردىڭ كۇندەرىندە داڭقتى قالامگەرگە اينالىپ, وركەنيەت كوشىنىڭ الدىندا وزا شاۋىپ كەلە جاتقان انگليا مەملەكەتىنىڭ اتىنان ادەبيەت سالاسىنداعى ەڭ اتاقتى ماراپاتتى ءبىرىنشى بولىپ يەلەنەدى دەپ كەزىندە كىم ويلاعان؟

بەلىنەن تۋعان پەرزەنتىنىڭ جازۋ­شى­لىق جولدى تاڭداۋىن جۇرەگى قالاماعان اكەسى دە بايلىعى تاسىعان داۋلەتتى ادام بول­عان جوق. بىراق ءسىڭىرى شىققان كەدەي دە ەمەس وتاعاسىنىڭ بالا-شاعاسىن اسى­راۋعا مۇمكىندىگى جەتەرلىك تابىسى بار-تىن. تاعدىردىڭ داۋىلى ايداپ ءۇن­دىستانعا كەلىپ قالعان كەنسينگتون كور­كەم ۋچيليششەسىنىڭ تۇلەگى, ءمۇسىنشى ءارى ساندەۋشى دجون لوكۆۋد كيپلينگ جەر­گىلىكتى مەكتەپتەردىڭ بىرىندە ساباق بەرىپ, ناپاقاسىن تاۋىپ ءجۇردى. قولدانبالى ونەر مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى جانە لا­حورداعى ءۇندى ونەر مۋزەيىنىڭ كۋراتورى قىزمەتىن اتقارعان اكەسىنىڭ جازۋشىلىق كاسىپكە دە بەيىمى بار ەدى. 1891 جىلى ونىڭ «ءۇندىستاننىڭ ادامدارى مەن اڭدارى» دەپ اتالاتىن ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەتتەرمەن جانە ۇلىنىڭ ولەڭدەرىمەن بە­زەندىرىلگەن كىتابى جارىق كوردى. اق­سۇيەكتەر ەليتاسىنىڭ توبىنا جاتقان كيپلينگتەر وتباسىنىڭ قوعامدىق ورتادا اۋىز تولتىرىپ ماقتانارلىقتاي بەدەلى بولدى.

زامانداستارى ءومىرىنىڭ سوڭىندا ونى سىرتىنان «يمپەرياليست» دەپ تە ما­زاقتادى. 1927 جىلى ورىستىڭ تالانتتى اقىنى وسيپ ماندەلشتام «يم­پەرياليستىك انگليانىڭ جازۋشىسى كيپلينگتىڭ جانۋارلار تۋرالى اڭگىمەلەرىنەن  دە بيلەۋشى تاپتىڭ ءۇنى باي­قالادى» دەپ جازۋعا دەيىن باردى.

ءۇندى ەلىنىڭ تامىلجىعان تابيعاتى, حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرى, تۇرمىس-ءتىر­شىلىگى مەن مىنەز-قۇلقى بولاشاق جازۋ­شىنىڭ دۇنيەتانىمىنا قاتتى اسەر ەتىپ, كوڭىلىندە وشپەستەي ءىزىن قالدىردى. ەس­تەرى كىرە باستاعاندا رەديارد پەن ونىڭ قارىنداسى تريكستى اتا-انالارى ءبىلىم الۋ ءۇشىن انگلياعا وقۋعا جىبەردى. اكە-شەشەسى وقۋعا جىبەرگەن جەكەمەنشىك پان­سيون بالالاردى قاتال جازالاۋى­مەن اتى شىققان ءبىلىم مەكەمەسى-تۇعىن. ۇشارىن جەل, قونارىن ساي بىلەتىن قاڭ­­باقتاي ەركىندىكتە ءوسىپ, بىرەۋگە با­عىنىشتى بولۋدىڭ نە ەكەنىن بىلمەگەن بەس جاسار بالاعا امالسىزدان وقۋ ور­دا­سىنىڭ تەمىردەي تارتىبىنە توزۋگە تۋ­­را كەلدى. جەكەمەنشىك پانسيوننىڭ قو­­جايىنى روزا حانىم جاساپ قويعان تارتىپسىزدىكتەرى ءۇشىن بالالاردى اياۋسىز جازالايتىن. وقۋ ورنىنداعى كورگەن زورلىق-زومبىلىقتاردان كوڭىلى قۇلازىپ, جانى كۇيزەلگەن رەدياردتىڭ جۇيكەسى توزىپ, تۇندە ۇيىقتاي الماي قالاتىن دەرتكە شالدىعىپ, ءومىر بويى ودان ساۋىعا المادى.

بەتىنە جەل تيگىزبەي, ماپەلەپ وسىرگەن ۇلىنىڭ كەنەتتەن سىرقاتتانىپ قالعانى تۋرالى جاعىمسىز حاباردى قۇلاعى شالىپ قالعان اناسى انگلياعا قۇستاي ۇشىپ جەتىپ, ءبىلىم مەكەمەسىندەگى بالالاردىڭ قانداي اۋىر جاعدايدا تاربيەلەنىپ جاتقانىن كوزىمەن كورىپ, ونى ويلانباس­تان مەكتەپتەن شىعارىپ الىپ كەتتى. ءسويتىپ  بۇعاناسى بەكىپ, قابىرعاسى ءالى قاتا قويماعان, جاسى ون ەكىگە ەندى عانا تولعان رەدياردتى ويلانا كەلىپ اكە-شەشەسى ۆەستۆارد-حوداعى «قارۋلى كۇش­تەر كوللەدجىنە» وقۋعا بەردى. وندا قاتار-قاتار بولىپ قازداي تىزىلگەن شاعىن ۇيلەردە ەكى جۇزگە جۋىق جەتكىنشەك ءبىلىم الاتىن. (كيپلينگتىڭ ءبىر كىتابىندا ول ءبىلىم مەكەمەسىندەگى بولعان وقيعالار جان-جاقتى باياندالادى. سىنىپتاعى تالىمگەرى مەن اۋليە اكەيدەن باسقا كوللەدج­دە جۇمىس ىستەگەن مۇ­عالىم­دەردىڭ ءبارى دە وندا جابايى, دورەكى, نادان ادامدار بولىپ سۋرەتتەلگەن).

اتا-اناسى اسكەري-وتارشىلدىق قىز­مەتتى تاڭداعاننان كەيىن ۇلدارىنىڭ ۇندىستانعا قايتىپ ورالاتىنىنا كامىل سەنىپ, ۇمىتتەرىن ۇكىلەپ, ونى اسىعا كۇتتى. ءبى­­راق امال نەشىك. جالعىز ۇلى ولاردىڭ ەل­گەزەك كوڭىلدەرىن ەلەڭدەتكەن ءۇمىتىن اق­تامادى. كوزى دۇرىس كورمەيتىن جانى نازىك جىگىت دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ءاس­كەري مانسابىمەن ءبىرجولا قوشتاستى.

اسكەري وقۋ ورنىنىڭ قابىرعاسىندا جۇرگەندە رەديارد قاراپ جۇرمەي ءبىلىم مەكەمەسىنىڭ باستىعى, اكەسىنىڭ دوسى كورمەلل پرايسپەن جاقىنىراق تانىسىپ الىپ, ول ءسوز ونەرىنە جان-تانىمەن قۇشتار بالانىڭ بويىنان تالانتتىڭ ۇشقىنىن بايقاپ قالىپ, ونى ادەبيەتكە باۋلىپ, وسى باعىتتا ىزدەنە تۇسۋىنە كو­مەكتەستى. ءتىپتى, وقۋ ورنىندا ارنايى اقىندىق بايقاۋ ۇيىمداستىرىپ, كيپلينگ وپ-وڭاي ونىڭ جەڭىمپازى اتاندى. مۇنىڭ سىرتىندا ەلگەزەك بالا زە­رەكتىگىنىڭ ارقاسىندا فرانتسۋز ءتىلىن دە تەز ۇيرەنىپ الدى.

1882 جىلى ۇندىستانعا ورالىپ, جۋر­ناليستىك قىزمەتپەن اينالىستى. ۋاقىت وتە كەلە اللاحابەدتا شىعىپ تۇر­عان «Pioner» گازەتىنەن وعان شەتەلدەرگە جاساعان ساياحاتى تۋرالى وچەرك­تەر سەرياسىن جازىپ بەرۋىن وتىنگەن ۇسى­نىس ءتۇستى. كوكتەن ىزدەگەنى جەردەن تابىلعانداي بولىپ, باقىتتان باسى اينالعان ول بۇل ۇسىنىستى قۋانا-قۋا­نا قابىلداپ, ازيا مەن امەريكا حالىقتارىنىڭ تۇرمىسىن زەرتتەۋگە جان-ءتانىن سالىپ قۇلشىنا كىرىستى. جەر بەتىندەگى كوپتەگەن حالىقتاردىڭ ءما­دەنيەتتەرىمەن ەتەنە تانىسقاننان كەيىن ەستە قالعان ۇمىتىلماس اسەرلەرىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, ولاردىڭ ءبارى 1888-1889 جىلدارى شىققان كىتاپتارىندا كورىنىس تاپتى. جالپاق جۇرتقا جان سىرىن جا­يىپ­­­­ سالعان شىعارمالاردى ەل سۇيسىنە وقىپ, سىنشىلار كيپلينگتىڭ ەشكىمگە ۇقس­امايتىن دارا قولتاڭباسى مەن جازۋ ءما­نەرىنىڭ ەرەكشەلىگىن جىلىگىن شاعىپ تالداپ, باسپاسوزدە جاريالانىپ جاتقان اڭگىمەلەرىنىڭ اياعىن جەرگە تيگىزبەي كوككە كوتەرە ماقتاي جونەلدى.

ال اتاعى شىعا باستاعان كيپلينگ بولسا, 1889 جىلى اۋەلى قىتايعا بەت الىپ, ودان كەيىن بيرما مەن جاپونياعا ساپار شەگىپ, سوسىن سولتۇستىك امەريكاعا سايا­حات جاساپ كەلگەن سوڭ لوندونىنا قايتىپ ورالىپ, تۇلا بويىن شابىت كەرنەپ, تىڭ تۋىندىلارىن جازۋعا ءبىرجولا دەن قويدى. الايدا, العان اسەرلەرىنىڭ بۋىمەن جازىلىپ قالىپ 1890 جىلى جارىق كورگەن «ساۋلە ءسوندى» رومانىنىڭ قيۋىن كەلىستىرە الماي, ءساتسىز شىققان تۋىندى جۇرتتىڭ سىنىنا ۇشىرادى. «ناۋلاكحا» اتتى ەكىنشى رومانىن باس­تاۋ­عا كىرىسكەن جىلى امەريكادان كەلگەن باسپاگەر ۋولكەت بەيلستيرمەن تانىستى. كەيىن ەكەۋى بىرىگىپ شىعارمالار دا جازدى. دوسى سۇزەكتەن قايتىس بولعاننان كەيىن قارىنداسىنا ۇيلەنىپ, ۆەرمونتقا قونىس اۋداردى. 1894 جىلى «دجۋنگلي كىتابى», 1895 جىلى «ەكىنشى دجۋنگلي كىتابى» اتتى ورنەگى وزگەشە توقىلعان الەم وقىرماندارىن تامساندىرىپ, تاڭ­دايىن قاقتىرعان وقيعالارى قىزىق شى­عار­مالار جيناعى بىرىنەن كەيىن ءبىرى جارىق كورىپ, اتاعى كۇننەن-كۇنگە اسپانداي بەردى. بالالارعا ارنالعان تۋىندىلارى ونى الەمگە تانىمال جازۋشى ەتىپ, داڭقىن بۇرىنعىدان دا بەتەر دۇرىلدەتىپ جىبەردى. سونداي-اق سول جىلدارى جارىق كورگەن كيپلينگتىڭ بىرنەشە ولەڭدەر جيناعى دا جىرسۇيەر قاۋىمنىڭ جۇرەگىنىڭ تورىنەن وزىنە لايىق ورنىن تاۋىپ, ىستىق ىقىلاسى مەن زور سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەندى. 1897 جىلى ادەبيەت ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق بولعان «ەرجۇرەك تەڭىزشىلەر» رومانى وقىرمان قولىنا ءتيدى.

1899 جىلى كيپلينگتەر وتباسى قايعىلى جاعدايعا ۇشىراپ, وكپە قابى­نۋىنان سىرقاتتانىپ قالعان قىزى دجو­­زەفينا كەنەتتەن دۇنيە سالدى. انگلو-بۋرسك سوعىسىنىڭ باستالۋى ونى وڭ­تۇستىك افريكاعا كوشۋگە ءماجبۇر قىلىپ, سول جەردە ول اسكەري گازەتتى شىعارۋعا دەن قويدى.

ەلدىڭ ءبارى دە «ماۋگلي» ەرتەگىسىنىڭ اۆتورىنان قوعامداعى الەۋمەتتىك شىن­­­­­­دىقتاردى جان-جاقتى سۋرەتتەگەن,­ زۇ­لىمدىققا قارسى شىعىپ, گۋ­ما­نيزم­نىڭ ادىلەتتىلىك يدەالدارىن ءدا­رىپ­­تەي­تىن, ماز­مۇنى باي, ماعىناسى تەرەڭ شىعار­مالار­دى اسىعا كۇتتى. بىراق ءبارى كەرىسىنشە بو­لىپ, تىرناقالدى تۋىن­­دىسىمەن-اق اي­­داي الەمدى وزىنە جالت قا­رات­قان سىرشىل سۋرەتكەر ونەر جولى­نان اداسىپ, ءوز ەلىنىڭ يمپەريالىق سايا­ساتىن قولداپ كەتتى. ادەبيەتتەگى گۋ­مانيستىك پرينتسيپتەردى اياقاستى ەتىپ, وتارشىل يمپەريانىڭ شاش­باۋىن­ كوتەرىپ, انگليانى باسقا ەل­دەردىڭ ءبا­رىنەن جوعارى قويىپ, جالعان وتان­­شىل­دىقتىڭ دەرتىنە شالدىقتى. اياۋ­سىز اشكەرەلەۋدىڭ ورنىنا, سولداتتار مەن وفيتسەرلەردىڭ جاۋىزدىعىنا قولداۋ تانىتىپ, قاتىگەزدىك پەن جالعان ۇلت­شىل­دىقتىڭ جالاۋىن جەلبىرەتىپ, زۇ­لىم ساياساتتىڭ جىرشىسىنا اينالدى. وتارلاۋشى انگليانىڭ بوتەن ەلدىڭ جەرىن وپاسىزدىقپەن باسىپ الىپ, رۋحاني جانە ماتەريالدىق بايلىعىن يەلەنىپ, ميل­ليونداعان ادامداردى قۇلاقكەستى قۇلدارىنا اينالدىرىپ جاتقان ساياسا­تىن جاقتاي جونەلدى. زىميان بيلىك تە اتا­عى شىققان قالامگەردىڭ ەڭبەگىن ەلەۋ­سىز قالدىرماي, يمپەرياليس­تەر ونىڭ كە­ڭە­سىنە قۇلاق ءتۇرىپ, ءار ءسوزى ءۇشىن قوماقتى قا­لا­ماقى تولەپ تۇر­دى. «كيپلينگتىڭ ءومى­رى كەز كەلگەن گەني­دىڭ ءوزىن ءوزى قالاي قۇر­تىپ جىبە­­رە الاتىندىعىنىڭ جارقىن مىسالى بولادى» دەگەن ەكەن ورىس جازۋشىسى پاۋستوۆ­­سكي.

اتاقتى قالامگەردىڭ وتارشىلدىق سايا­ساتقا بەرىلگەنى سونشالىق, ءتىپتى, ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعان كەزدە الىپ قالۋدىڭ ورنىنا, كەرىسىنشە بار بەدەلىن سالىپ, دەنساۋلىعى جوق جالعىز ۇلىن قان مايدانعا جىبەردى. وتە ءالجۋاز, كوزى دە ناشار كورەتىن جىگىت سو­عىستا قازا تاپتى. بۇل وقيعا بالاسىن ولىمنەن اراشالاپ, ونى مايدانعا ءجى­بەرۋدەن الىپ قالۋعا تىرىسقان ايەلى ەكەۋىنىڭ اراسىنا سالقىندىق ءتۇسىرىپ, سە­زىمدەرىن سۋىتىپ جىبەردى. جىلاپ ءجۇ­رىپ قۇدايدان سۇراپ العان پەرزەنتىنەن ايى­رىلعان انا سوعىسقا لاعنەت ايتىپ, كۇيەۋىن قارعاپ, ونى ولگەنشە كەشىرگەن جوق.

ءدام-تۇزىنىڭ تاۋسىلارىن سەزگەن ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا عانا كيپ­لينگ سۇيىكتى ۇلىن اعىلشىن وتار­­­­­شىل­دارىنىڭ جالعان ساياساتىنا بولا ولىمگە بايلاپ بەرگەنىن ءتۇسىنىپ, جال­عىزدىقتان جانى كۇيزەلىپ, اۋىرىپ قالدى. قايعىدان ويى ورمانداي تەڭسەلىپ, كوڭىلى قۇلازىعان ايەلى ۇلىنىڭ ولىمىنەن كەيىن كۇيەۋىن جەك كورىپ, ءتىپتى ول باسىن كوتەرە الماي قينالىپ, توسەك تارتىپ جاتىپ قالعاندا جانىنا بارماي قويدى. انگلياداعى دجون ميلتوننان كەيىنگى رومانتيزم ادەبيەتىنىڭ ەڭ سوڭعى ۇلى اقىنى سانالاتىن كيپلينگتىڭ ۇلىنا ارناعان «وسيەت» دەگەن عاجايىپ ولەڭى بار.

ۆلادەي سوبوي سرەدي تولپى سمياتەننوي,

تەبيا كليانۋششەي زا سمياتەنە ۆسەح,

ۆەر سام ۆ سەبيا, ناپەرەكور ۆسەلەننوي,

ي مالوۆەرنىم وتپۋستي يح گرەح;

پۋست چاس نە پروبيل, جدي, نە ۋستاۆايا,

پۋست لگۋت لجەتسى, نە سنيسحودي دو نيح;

ۋمەي پروششات ي نە كاجيس, پروششايا,

ۆەليكودۋشنەي ي مۋدرەي درۋگيح...

 اعىلشىن اقىنىنىڭ تاعدىرلى تۋىندىسىنىڭ العاشقى جولدارى وسىلاي باستالادى. بىراق امال نەشىك؟ ۇلى­نا ارناعان ولەڭى ارقىلى بارشا ادام­زاتقا ۇلى وسيەت قالدىرعان شايىر­دىڭ ءوزى دارالىق قاسيەتىن ساقتاپ قالا الماي, نادان توبىردىڭ سوڭىنان ەرىپ كەتتى. كەيدە ونەردىڭ بيىك اسپانىندا جار­قىراعان تالانتتارىمىزدىڭ ءسوزى مەن ءىسى ءبىر جەردەن شىقپاعاندىقتان جۇل­دىزدارى ەرتە ءسونىپ جاتاتىنىن وكى­نىشپەن ەسكە الۋعا تۋرا كەلەتىن جاع­دايلار بار. ايتپەسە, جالىندى جىرلارىمەن جابىرلەنگەندەر مەن جاپا شەك­كەندەردىڭ مۇددەسىن قورعاعان ۇلى باي­رونداي ادامزاتتىڭ اقىنىنا اينالا الا­تىن كيپلينگتىڭ دە بويىندا ۇلكەن تالانت بولدى عوي. قۇدايىم-اۋ, بولدى عوي, بولدى.

لوردتار پالاتاسىنداعى اعىلشىن ۇكىمەتىنىڭ وتارلىق ساياساتىن اشكەرەلەپ سويلەگەن بايرون حالىقتىڭ ماحابباتىنا بولەنسە, كيپلينگ كەرىسىنشە الىپ يم­پەريانىڭ سويىلىن سوعىپ حالقىنىڭ قارعىسىنا ۇشىرادى. رومانتيزم ادەبيە­تىنىڭ نەگىزىن سالعان بايرون پوەزياعا ازات­تىقتىڭ سامالىن الىپ كەلسە, كيپ­لينگ قۇلدىق مىنەزىمەن ونىڭ رۋحىن قۇ­لازىتىپ جىبەردى.

ءسوز جوق, كيپلينگ ادەبيەت الەمىندەگى ءىرى سۋرەتكەر, بىراق ول ۇلى بايرونداي تە­رەڭ ويشىل بولا العان جوق. سوندىقتان دا ول ءوزىنىڭ ۇلكەن تالانتىن ادامزاتتىق ۇلى مۇراتتار جولىنداعى كۇرەسكە ار­ناۋ­دىڭ ورنىنا, يمپەريانىڭ يدەياسىنا باعىندىرىپ, بىرتە-بىرتە شىعار­ماشىلىعىن ءولتىردى. بار-جوعى قىرىق ەكى جاسىندا نوبەل سىيلىعىن العان سۋرەتكەر ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە دە, ودان كەيىن دە جازۋىن توقتاتقان جوق. بىراق ماڭىزدى ەشتەڭە دە تۋعىزا المادى.

كەز كەلگەن ۇلى سۋرەتكەرلەردەي ول ءوز ءداۋىرىنىڭ قايشىلىقتى تۇلعاسى بولدى. زامانداستارى ءومىرىنىڭ سوڭىندا ونى سىرتىنان «يمپەرياليست» دەپ تە ما­زاقتادى. 1927 جىلى ورىستىڭ تالانتتى اقىنى وسيپ ماندەلشتام «يم­پەرياليستىك انگليانىڭ جازۋشىسى كيپلينگتىڭ جانۋارلار تۋرالى اڭگىمەلەرىنەن دە بيلەۋشى تاپتىڭ ءۇنى بايقالادى» دەپ جازۋعا دەيىن باردى.

بىرنەشە جىلعا سوزىلعان ۇنسىزدىكتى امەريكادان كەلگەن توماس ەليوت ەسىمدى اقىن بۇزدى. ول بار كۇش-قايراتىن سالىپ كيپلينگتىڭ ۇمىتىلا باستاعان شى­عارماشىلىق تالانتىن ەسكە ءتۇسىرىپ, ادە­­­بيەتتەگى لايىقتى باعاسىن بەرۋگە­­ قات­­­­­­­­­تى دەن قويدى. ءبىر قىزىعى, باسقا ەمەس,­ تاپ وسى ەليوت قىرىق ەكى جاسىن­دا­­ نوبەل سىيلىعىن الىپ ايداي الەم­دى تاڭ­­عالدىرعان قالامگەردى سىرتىنان ما­­زاقتاپ, «گۇلتاجى جوق لاۋرەات» دەپ تا­­لاي مارتە ونى كەلەمەجدەگەن بو­لاتىن. اقىن ولگەننەن كەيىن التى جىل­دان سوڭ ول ءوز تالعامىنا سۇيە­نىپ, كيپ­لينگتىڭ تاڭ­دامالى ولەڭدەر جي­نا­عىن قۇ­راستىرىپ, سايا­­سي كوزقاراسىنا كەشى­رىممەن قاراپ, تالانتىنا زور قۇرمەت كورسەتىپ ما­قالا جازدى.

وزگە ەلدىڭ توپىراعىندا تۋعان اقىن-جازۋشىلاردىڭ الەمدىك ادەبيەتكە ىق­پال ەتكەنى تۋرالى مىسالدار تاريحتا از ەمەس. كيپلينگتى دە ءبىز ءدال وسىنداي ءىرى سۋ­رەتكەرلەردىڭ قاتارىنا قوسا الا­­­مىز. ءايت­كەنمەن, وتارشىل ەلدىڭ ارام پيعىلىن قولداعانى ءۇشىن كەڭەس وداعىندا ونىڭ ەرتەگىلەرىنەن باسقا دۇنيەلەرى تۋرالى جارىتىپ ەشتەڭە ايتىلمادى. پرولەتاريات جازۋشىسى ماكسيم گوركي ءبىر سوزىندە كيپلينگ تالانتتى جازۋشى بولعانىمەن, ونىڭ يمپەرياليستىك ويلارىنىڭ زياندى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. دەگەنمەن, كەڭەستىك يدەو­لوگيانىڭ ۇگىت-ناسيحاتىن ىسىرىپ تاستاپ, بۇل ماسەلەگە تەرەڭىرەك ءۇڭى­لىپ, كەڭىرەك قاراساق كيپلينگتىڭ الەم ادە­بيەتىندەگى ەڭ ۇزدىك اڭگىمەشىلەردىڭ ون­دىعىنا كىرەتىن سۋرەتكەر ەكەنىنە كوزىمىز انىق جەتە تۇسەدى. تالعامى بيىك جازۋشى سوممەرسەت موەم ءبىر ماقالاسىندا ونىڭ تۆورچەستۆوسىن موپپاسان مەن چەحوۆ­تارمەن ءبىر قاتارعا قويىپ, اڭگىمە جازۋدىڭ ۇلى شەبەرى رەتىندە جوعارى باعالايدى. ول تەك ۇلى نوۆەلليست قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ۇلى اقىن دا بولدى. كيپلينگتىڭ مىقتى رومانيست ەكەنىن دە مويىنداعان ءلازىم.

 باسقا ەشتەڭە جازباعان كۇندە دە الەم مويىنداعان بالالار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى رەتىندە ونىڭ ەسىمى تاريحتا التىن ارىپپەن جازىلىپ قالار ەدى. كەيدە با­لا كۇنىمدە قىزىعا تاماشالاعان «ماۋگلي» ءمۋلتفيلمىن تەلەديداردان كور­سەتكەندە, جىرتقىش ورتاعا ءتۇسىپ قالىپ ادامدىق جولدان اداسقان ۇلى جازۋشى كيپلينگتىڭ ايانىشتى تاعدىرى كوز الدىما ەلەستەي بەرەتىنىن نەسىنە جا­سىرايىن. دەگەنمەن, ۇلى مارتەبەلى ۋاقىتتان اسقان سىنشى جوق. الەمگە ۇستەمدىگىن جۇرگىزۋگە ۇمتىلعان بريتان يمپەرياسى قۇلادى, ال كيپلينگتىڭ ونەر جولىنان اداسپاي تۇرعان كەزدەگى جازعان شىعارمالارى ءالى كۇنگە دەيىن وقىرمانمەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى.

امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى