ەلدىڭ باس گازەتى “ەگەمەن قازاقستانعا” ماقالا جازۋعا مەنى ماجبۇرلەگەن نەندەي ءجايت؟ ول قازىر شەتەلدە جاتىپ, ءوزى سۋدان تازا, سۇتتەن اق ادام سەكىلدى ادىلدىك ىزدەگەن بولىپ جۇرگەن مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ قىلىعى مەن بىلىعى. بيزنەستە جولىمىز توعىسىپ, تالاي جوبالاردى بىرگە باياندى ەتپەك بولعانبىز. جەمە-جەمگە كەلگەندە ءبارى باسقاشا شىقتى دا, نەگە بۇلاي بولدى ەكەن دەپ, قاپى قالىپ وتىرعان ءجاي بار. مەنىڭ الدانۋىمنان باسقالار ساباق السىن دەپ تىلەيمىن.
مەن كەزىندە تۇرانالەم بانكتىڭ ساياساتىنا اسىعىستىقپەن سەنىپ, الدانعان ىسكەر ادامداردىڭ ءبىرىمىن. بۇل قارجىلىق قۇرىلىممەن بايلانىسىم 1998 جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى داعدارىسقا ۇشىراعان باستاپقى شاراپ جاساۋ زاۋىتىنان باستاۋ الادى.
بتا بۇل جوباعا تىكەلەي ارالاسىپ, قارجىلاندىرعان بولاتىن. وسىدان كەيىن دە بىزدەر كۇشىمىزدى بىرىكتىرىپ, تاعى دا ءتورت جوبانى جۇزەگە اسىردىق. قىسقاشا ايتقاندا, كريزيس-مەنەدجەر رەتىندە ءوزىم جاساقتاعان كوماندا جابىلۋ الدىندا (نەمەسە داعدارىستا) تۇرعان كاسىپورىنداردى قايتا جاڭعىرتتى. بانك باسشىلارى ءاربىر جوباعا شاقىرعاندا, كەتەۋى كەتكەن بيزنەستى جولعا قويعانعا دەيىن ءۋادەنى ءۇيىپ-توكتى. ءتىپتى تەڭ ارىپتەس رەتىندە ۇلەس يەسى بولاسىڭ دەدى.
وسىنداي وپىنىستى ءسوز جازۋىما ءماجبۇر بولعانىما قاراپ “بتابانك” اق باسشىلارىمەن جاسالعان مامىلەنىڭ ءبىرى دە ورىندالماعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس شىعار. نەگە قايتا-قايتا سان سوعىپ قالا بەردىم دەگەن ساۋالعا دا جاۋاپ بەرە كەتەيىن. بۇل مەنىڭ سەنگىشتىگىم دە ەمەس, مەن ءۇشىن كوپ ادامداردىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن ءىستى ءدوڭگەلەتىپ اكەتۋ دە وزىندىك ءبىر قۇشتارلىق قايتارىمىن ىزدەۋ, بىلايشا ايتقاندا – ازارت. كاسىپورىن بولسىن, باسقا بولسىن, ءوزگەلەر قولىن ءبىر سىلتەگەن جەردە ءوندىرىستىڭ قايتا گۇلدەگەنىن كورۋ – ەشتەڭەمەن دە سالىستىرۋعا كەلمەيتىن راحات سەزىم.
الايدا, بارلىق نارسەنىڭ ءوز شەگى بار. ءاربىر قولعا الىنعان جوبا بىرىنەن ءبىرى اۋىر بولدى. ونىڭ ءبارى دە وڭتۇستىك قازاقستان, اقمولا, الماتى وبلىستارىنىڭ ۇمىت قالا باستاعان شالعاي جەرلەرىندە قونىستانعان ەدى. سوندىقتان دا, بەسىنشى جانە ەڭ كۇردەلى جوبا – اقمولا وبلىسىنداعى سۋ باسقان شاحتانى ىسكە قوسسام بۇل مەنىڭ ىسكەرلىك جەڭىستەرىمنىڭ جالاۋى بولادى دا, ودان ءارى قاراي جولعا قويىلعان بيزنەسپەن اينالىسامىن دەپ ويلاعانمىن. ايتقانداي, شاحتا جۇمىسىنا مەن ءوز ەركىممەن جەگىلگەن جوقپىن. ءارىپتەسىمنەن (تۇرانالەم بانك) جۇمىس ىستەپ تۇرعان جوبالاردى – الماتى وبلىسى تالعار اۋدانىنداعى شاراپ زاۋىتى مەن قالا ىشىندەگى ءدامحانانى اينالاسىنداعى 0,8 گەكتار جەرىمەن قاڭىراپ تۇرعان شاحتاعا ايىرباستاۋ تۋرالى ۇسىنىس تۇسكەن-ءدى.
مەندە باسقا امال قالعان جوق – جۇمىس ىستەپ تۇرعان جوبالار قوسىمشا قاراجات سالۋدى تالاپ ەتىپ تۇرعان, بانك ونى قارجىلاندىرۋدان باس تارتتى. ولار ماعان نە شاحتانى الۋ كەرەكتىگىن, نە قۇرالاقان قالاتىنىمدى تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزدى.
وسىلايشا مەن دە-فاكتو, بانككە كەپىلدىككە سالىنعان م ۇلىكتىڭ تولىق قوجايىنى بولىپ شىقتىم. بۇل ءوزى جەكە جىر بولسا دا, ماسەلە الدانعان سەنىمدە. ءۇش جىلدان استام ۋاقىتتا مەن شاراسىز حالدە تۇرعان شاحتانى ىسكە قوستىم. شاحتانى سۋدان ارىلتىپ, شەتەلدەن كۇرال-سايماندار, ءوندىرىس جابدىقتارى الىنىپ, التىن قۇرامدى رۋدانى ءوندىرۋ بويىنشا تەحنولوگيالىق تىزبەك تولىعىمەن قالپىنا كەلتىرىلدى. تەحنيكالىق ساراپتامادان ءوتىپ, مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قابىلداۋىمەن پايدالى قازبا جۇمىسى بويىنشا ءوندىرىس ىسكە قوسىلدى. ەڭ باستىسى, قازبا جۇمىستاردى ءجۇرگىزۋدىڭ بارلىق رۇقسات قاعازدارى دا الىندى.
ناتيجەسىندە, قاڭىراعان ەن دالادا 92 جۇمىس ورنى جاساقتالدى. كەلەشەكتە شاحتادا 157 ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بىراق, ءدال قازىرگى ۋاقىتتا “بايليۋستى-التىن تاۋ-كەن كاسىپورنى” جشس-ءنىڭ نەگىزگى قىزمەتى پايدالى قازبانى ءوندىرۋ قارجىلاندىرۋ توقتالعاندىقتان, توقىراپ تۇر. 92 ادامنىڭ ورنىنا 32 ادام جۇمىس ىستەۋدە. بانك ءبىزدى وسىلايشا تالكەككە قالدىردى.
قازىر بتا-نىڭ بۇرىنعى جەتەكشىسى ءابىلازوۆتىڭ الىستاعى اسەم جەرلەردە وتىرىپ, قازاقستان باسشىلارىن ادىلدىككە شاقىرعانىن ەستۋ ءارى كۇلكىلى, ءارى وزەكتى ورتەيدى.
مۇنىڭ ءبارى نە ءۇشىن؟ ءابىلازوۆتىڭ كىمنەن قورعانعىسى كەلەدى جانە كىمنەن قايىرىم كۇتەدى؟ وسىنداي كەزدەردە ول ءوزىن بانك الداعان ادامداردىڭ ورنىنا قويىپ كوردى مە ەكەن؟ قولايلى راحات جاعدايعا ول مەن سياقتى بانك تولەمشىلەرىنىڭ ارقاسىندا جەتتى عوي. الايدا, ءبىز بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى قوقان-لوقىعا بارىپ جانە كۇماندى ساياسي تۇرعىداعى ايتىس-تارتىستار جاساپ جاتقان جوقپىز.
مەن ءوزىم ءۇشىن عانا ەمەس, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋدە دەنساۋلىقتارىنا دەيىن قۇرباندىق ەتكەن ادامدار ءۇشىن دە وكپەلىمىن. وسىنداي كەزدە بتا-نىڭ ادال ءارىپتەستەرىنىڭ ارقاسىندا شەتەلدە شالقىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءابىلازوۆ سياقتىلار بەلشەدەن بەينەتكە باتىپ جۇرگەن قازاقستاننىڭ بولاشاعىنان ءۇمىتىن ءۇزبەيتىن قاراپايىم كاسىپكەرلەردى وزەكتەن تەپكەنىن سەزىنەمىز.
“تسەل وپراۆدىۆاەت سرەدستۆا” دەيتىن قاعيدا بويىنشا, ءابىلازوۆ ءوزىنىڭ امبيتسيالارىن قاناعاتتاندىرا وتىرىپ, وعان سەنگەن ءاربىر كاسىپكەردىڭ ەرتەڭگە دەگەن ءۇمىتىن ءوشىردى. ال, ءبىزدىڭ ارتىمىزدا جالعىز كاسىپورىن عانا ەمەس, ءتىرى ادامداردىڭ تاعدىرى تۇر. جوعارىدا ايتىلعانداي, تەك مەنىڭ كاسىپورنىمدا 92 ادام بار.
قازىر مەن وسىنى مويىنداۋعا قىسىلامىن, الايدا, ءبىر كەزدەرى ءابىلازوۆتىڭ العىرلىعىنا ءتانتى بولىپ, “قارجى دانىشپانى” دەپ اتاعانىم دا بار. بىراق, ءبارى باسقاشا بولىپ شىقتى, ءۋادەلەر... ءۋادەلەر جانە انشەيىن پاسىق ءسوزدەر. جەمە-جەمگە كەلگەندە, مۇحتار ءابىلازوۆ ومىردە كوشباسشى بولۋدان دامەلى بولسا, وندا ءوزى قۇرتقان ءاربىر جوباعا جانە ءۇمىتى الدانعان ءاربىر كاسىپكەر ءۇشىن جاۋاپ بەرۋى ءتيىس.
اشىنعان ءسوزىمدى اياقتاي وتىرىپ مەن بوگدەلەردىڭ شايقاسىندا ءبىزدىڭ جەڭىسىمىزدىڭ جوقتىعىن ايتقىم كەلەدى. بىراق, اركىمنىڭ ومىردە ءجۇز مەترلىك مارەسى بار. بىرەۋلەر 33 قادامدى ارتقا تاستاپ يسا پايعامباردىڭ تاعدىرىن قايتالايدى, ەندى بىرەۋلەر 41-ءشى مەترگە جەتكەندە مەملەكەتتىك قىلمىسكەرگە اينالىپ شىعا كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى تۇبىندە نەگە بارىپ تىرەلەتىنى تەك ءبىر جاراتقانعا ايان.
مەنىڭشە, ەلدەگى, بيزنەستەگى, ءتىپتى ءوز ۇيىڭدەگى بىلىق قورقىنىشتى ەمەس, قارا باسىڭنىڭ ىشىندەگى ءتارتىپسىز تىرلىك قورقىنىشتى. ەندەشە, مۇحتار ءابىلازوۆ الدىمەن ءوزىنىڭ باسىنداعى بىلىعىن تازارتۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ءبارىمىز قارىزدار وتان-انانى اشىق بالاعاتتاپ, كەمسىتۋ ەشكىمگە ابىروي اپەرمەيتىنىن ۇعۋى كەرەك. ازعانتاي قازاققا ءبىر بورات تا جەتىپ جاتىر ەمەس پە؟!
ايجان مارالوۆا, “بايليۋستى-التىن” تاۋ-كەن كاسىپورنى” جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى.