بىراق قاداعالاۋ ءىسى جالعاسادى
“ەگەمەن قازاقستاننىڭ” قوستاناي وبلىسىنداعى ءتىلشىسى ءنازيرا جارىمبەتوۆا “توبىل-تورعاي ەكولوگيا دەپارتامەنتى” مەملەكەتتىك مەكەمەسى قوستاناي وبلىستىق فيليالىنىڭ باستىعى ايداربەك كارىموۆكە:
– ءسىز بۇعان نە دەيسىز؟
قوستاناي وبلىسىنىڭ قارابالىق اۋدانى رەسەيدىڭ چەليابى وبلىسىنداعى ترويتسك قالاسىمەن شەكتەسەدى. شەكارادان قول سوزىم جەردە جاتقان شۇباركول كولى كەڭەس وداعى جىلدارىنان بەرى ترويتسك گرەس-ءىنىڭ كۇل تاستايتىن پوليگونى بولاتىن. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن الىپ, ورتاق قازان بولىنگەننەن كەيىن دە ەكى مەملەكەتتىڭ كەلىسىمىمەن بۇل ورىن وزگەرمەي قالا بەردى. بىراق سوڭعى جىلدارى رەسەي جاعى كەلىسىمدەگى شارتتى جەتكىلىكتى ورىنداماۋى سالدارىنان شۇباركول كولىنەن ۇشقان كۇل سول ءوڭىردىڭ توپىراعىن ازدىرىپ, ەكولوگياسىنا كەرى اسەر ەتە باستادى. وتكەن جىلى وسى پوليگوننىڭ جاعدايىنا بايلانىستى قازاقستان تاراپىنان بەس رەت تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. ءبىر كەزدەگى شالقىعان كولدىڭ كۇلگە تولىپ جوعالۋى ءوز الدىنا, بۇل سول وڭىردە وتىرعان اعايىننىڭ مال جايىلىمىن دا سورعا اينالدىرماي ما؟
– شۇباركول پوليگونىنان ۇشقان كۇلدىڭ سوڭعى جىلدارى بۇرىنعى كول ايماعىنىڭ توپىراعىن ازدىرىپ, جايىلىمدى ءبۇلدىرە باستاعانى راس. كەڭەس جىلدارىندا وسىعان قارسى جۇمىستار ۋاقتىلى جۇرگىزىلىپ وتىرعان عوي. كەيىننەن, 90-شى جىلدارى زالالسىزداندىرۋ جۇمىستارىنىڭ تىم شەكتەلىپ كەتكەندىگىنەن, تۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن قارا توپىراقتى قارابالىق جەرى ازا باستادى. بۇل ماسەلە مينيسترلىك دەڭگەيىندە كوتەرىلىپ, رەسەيلىكتەرگە تالاپ قويىلدى.
بۇرىنعى جىلى رەسەيلىكتەرگە شۇباركولدىڭ ماڭايىنداعى 350 گەكتار جەرگە تابيعات قورعاۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ, كۋلتيۆاتسيالاۋ كەرەكتىگى تۋرالى تالاپ قويىلعان ەدى. ترويتسك گرەس-ءى باسشىلارى مۇنى قابىل الىپ, ۋادەسىن بەرگەن. الايدا كورشىلەر ۋادەنى ورىندامادى, جىل سايىن وڭدەگەن توپىراقتىڭ كولەمى 50 گەكتاردان اسپادى. ونىڭ ۇستىنە سوڭعى جىلدارى وسى وڭىردە قۇرعاقشىلىق بولعاندىقتان, پوليگوننىڭ نىعارلاپ تولتىرىلعان ەكىنشى سەكتسياسىنداعى كۇل جەلمەن كوتەرىلىپ, ءبىراز جەردى ءبۇلدىردى.
بىراق قازاقستان تاراپىنان بۇعان جەدەل نازار اۋدارىلىپ, رەسەي جاعىن كەلىسسوزگە شاقىردى. شۇباركول كولى ماڭايىنداعى ب ۇلىنگەن جەردىڭ كولەمى قايتا تەكسەرىلىپ, انىقتالدى. دەگەنمەن, ماسكەۋ جاعىنىڭ ۇسىنىسىمەن كۇلدەن زالالسىزداندىراتىن جەردىڭ كولەمىن قايتا قاراپ, ەلىمىزدىڭ ءتيىستى مينيسترلىكتەرى انىق وڭدەلەتىن جەردى 350 گەكتاردىڭ ورنىنا 177 گەكتار دەگەن ورتاق شەشىمگە كەلدى. كورشىلەردىڭ مامىلەگە كەلۋىمەن قارجىنىڭ بارلىعىن رەسەي ءوزى ءبولىپ, توپىراقتى كۋلتيۆاتسيا جاسايتىن مەردىگەر كاسىپورىندى قازاقستاننان الدى. وتكەن جىلى “اگروپرومستروي” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى شۇباركول اينالاسىنداعى كۇل باسقان جەردى وڭدەپ, قايتا ءشوپ ەكتى. بىلتىرعى شىلدە ايىنان باستاپ, جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بەس رەت تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, كەلىسىمدەگى شارتتاردى ۋاقتىلى ورىنداماعان ترويتسك گرەس-ىنە قازاقستان تاراپىنان 4 رەت ايىپپۇل سالىندى. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى 2012 جىلعا دەيىن جاسالعان كەلىسىم اياقتالعانشا ترويتسك گرەس-ءىنىڭ شارتتى ورىنداۋى ءبىزدىڭ ەكولوگتار تاراپىنان قاداعالانىپ وتىراتىن بولادى. رەسەيدىڭ وسى كەلىسىم-شارتتى 2014 جىلعا دەيىن سوزۋ تۋرالى ءوتىنىشى دە ولاردىڭ كۇلمەن لاستانعان اۋماقتى تازارتۋ, توپىراقتى ءوڭدەۋ تۋرالى قازاقستان جاعىنىڭ قويعان تالاپتارىن قالاي ورىنداعانىنا بايلانىستى قاناعاتتاندىرىلماق. ەگەر تالاپ ورىندالماسا, شارت تا توقتاتىلادى.
قوستاناي.