وي مەن ءسوز زەرگەرىنىڭ:
حالىق ەك بىلىكتى دە تۇسىنىكتى,
ءپىر تۇتقان تەكتىلىكتى, كىسىلىكتى.
ەس جيىپ, ەڭسە تىكتەپ, دەگىزەيىك:
«قازاقتىڭ ءسوزى ءماندى, ءىسى مىقتى», – دەگەنىنەن ۇلتىنىڭ ۇلىلىعىن, دانالىعىن, مۇباراك كەمەل جاراتىلىسىن تانۋعا مەڭزەيدى. تامىرى تەرەڭگە بويلاعان ءتالىم-ءداستۇرىمىزدى, سارامان جولىمىزدى, وبال, ساۋاپ, بورىشتى ءتۇسىنەتىنىمىزدى كوڭىل كوزىمەن, وي بەزبەنىمەن زاتىمىزدىڭ اسىلدىعىن شامىرقانا تولعاپ ءتۇسىندىرەدى.
تاريح تۇڭعيىعىنا بارلاۋ جاساعان, تۇرلاۋلى تۇجىرىمدار ءتۇيگەن دەرەكتانۋشى اۆتور:
ءتىلدىڭ-داعى قاراما بولەگىنە
دىنىڭمەن دە جاسقاما, كەرەگى نە؟
تەگىڭ بىرگە جارالعان, تۋىسسىڭدار,
زەيىن قويساڭ تاريح دەرەگىنە, – دەيدى «ادامزاتقا حات» جىرىندا. نەگىزىندە, ۇلى دالا پەرزەنتى – قازاق بالاسى تۋمىسىنان وي باعىپ, زەرەك اتانىپ, اياتتار مەن حاديستەردەگى «وي ءجۇگىرتپەيسىڭدەر مە؟», «زەر سالمايسىڭدار ما؟», «اقىلدى قولدانبايسىڭدار ما؟» دەيتىن ۇستانىمداردى تۇعىرناما ەتكەندەي.
قارا ءسوزدىڭ قۇلجاسى, ولەڭ ءسوزدىڭ ۇستاسىنداي قۇيقىلجىتىپ تامىلجىتادى:
ارمانداساڭ, بيىكتى ارماندا,
ءجونى بولەك بيىكتىكتىڭ جالعاندا.
ايالاي بەر ارمانىڭدى ارداقتاپ,
اسقارلار دا الاسارىپ قالعاندا.
الاسالار اسقاق بولىپ كورىنىپ,
زاڭعارلارعا زامان قۇرىق سالعاندا,
جىگەر تانىت ارمان-قانات العاندا!
بۇل – قازاقتىڭ «الاسا تاۋ باسىندا دا الاسا, الپامسا اپاندا دا الپامسا» دەگەن نۇسقالى ناقىلىن ويعا تۇسىرەدى.
ۇلتتىڭ رۋح جىرشىسى, تارلان تاريح تامىرشىسى «ۇلتتى ءسۇيۋ – تەكتىلىك» دەگەن اقىندىق سىر-لەبىزىندە:
ۇلتتى ءسۇيۋ,
ۇلتشىل بولۋ – تۇلعالىق!
(تۇلعا بولۋ بۇيىرماعان قۇلعا انىق).
باعى جانىپ, كوركەيەدى قاي ەل دە,
تۇتاسىمەن ۇلتشىل بولسا ءبىر حالىق.
تۇتاس بولۋ – ەلگە قونار ىرىس-باق,
ءمانىن ونىڭ ۇعا بىلسەك دۇرىستاپ.
كۇن كەشەدى جىككە, توپقا بولىنبەي,
ءبىر مۇددەمەن ءبىر ماقساتتا تىنىستاپ.
اتا جولى – اينىمايتىن وسيەت,
ۇلتتى ءسۇيۋ, ۇلتشىل بولۋ – قاسيەت.
ۇلت پەرزەنتى بولا بىلگەن ادامعا
وزگەلەر دە قادىر تۇتىپ باس يەد.
اقىندىق تۇلعاسى ايقىندالعان قويشىعارا سالعارا ۇلىنىڭ ازاماتتىق تۇلعاسى اسقاق, سۋرەتكەرلىك ۇستانىمى ايقىن ساليقالىلىقپەن ورىلگەن, «ءىنجۋ ويلار», «ۋىز سوزدەر» توگىلگەن جىر شۋماقتارىندا جاھاندانۋ جاعدايىنداعى «قوماعاي قوعام», «ونەگەسىز وركەنيەت», تۇرمىس-ءتىرشىلىك قايشىلىقتارى مەن ءتارتىپسىزدىكتەر اقىننىڭ ويىن شىرماۋىقشا شىرماپ, جانىن جەگىدەي جەپ, سۇيەگىن سىرقىراتادى.
«ءبىلىمدىنىڭ ويى – ءنار, ءسوزى – جۇپار» دەپ ءوزى ايتقانداي, وي جۇيەسىن, ءسوز كيەسىن قالايشا قابىلداپ, بەينەلەپ, سۋرەتتەپ, ويۋلاپ, ناقىشتاپ تولىق تولعاپ سيپاتتايتىنىن تۇپ-تۋرا ءتورت ءجۇز تورتتاعاندارىندا دالەلدەپ كورسەتكەن. ايتالىق:
1. ءار ادام – پاتشا, سەزىنسە سونى بولعانى,
اقىلى – ءۋازىرى, سابىرى – بەرىك قورعانى.
ءبىلىم مەن بىلىگى – جينالعان قازىنا.
كوكىرەك – سارايدىڭ كەمەل تولعانى,
سەزىنسە سونى بولعانى.
2. قارا جەر – قايتقاندارعا قالىڭ قۇنداق,
سول قۇنداقتا ءتان ەرىپ, جانىڭ تىنباق.
كەلگەندەرگە كەرەمەت كورىنەتىن
بۇل ءومىر – شەشىلمەيتىنمالىم جۇمباق.
3. كىسىلىكتى قاسيەتتەن ارىلتىپ,
قۇندىلىقتىڭ قۇلدىراۋىنىڭ جامانى-اي.
ادامداردىڭ اراسىنان سارىلتىپ,
ادام ىزدەتىپ قويعان زامانى-اي.
تەگىندە, وسىناۋ پالساپالىق ويعا, كوركەمدىك تاجىريبەلەرگە, ءمانگە نەگىزدەلگەن تورتتاعاندار (رۋبايلار) ادامنىڭ رۋحاني جەتىلۋىنە, ءوزىن-ءوزى تانۋىنا كەڭەس, ءتالىم بەرەتىن, ونەگەلى قاعيداتتار, اقىلشىلار, دانالىق ءدارىستەر.
سونىمەن قاتار:
شىقساڭ دا شىڭعا ۇمىتپا,
ەتەكتە ەل بار ەكەنىن.
جاقسى دەپ بيىك قۇنىقپا,
قارا جەر قايىر مەكەنىڭ, –
دەيتىن ناقىلدار ومىرگە كوزقاراسىڭدى قالىپتاستىرادى, تانىمىڭدى, پايىمىڭدى تەرەڭدەتەدى, كوكىرەك-سارايىڭدى ساۋلەلەندىرەدى.
زادىندا, ءسوز زەرگەرىنىڭ «ۇيقاسقا تۇسكەن ويلارىندا» قوعام تانىمىن قالىپتاستىراتىن تاريحي سانا, حالىقتى ورتاق ءمۇددەگە تابىستىراتىن ۇلتتىق سانا, ادامدى پەندەلىكتەردەن تازارتاتىن ازاماتتىق سانا جانە رۋح, ءتىل, سەزىم, كوڭىل بايلىعىن جاسايتىن كوركەمدىك سانا بار.
كەۋدەسى جاقسىلاردىڭ التىن ساندىق, سۋرەتحانا دەگەندەي, ابانى جالپاق تارلان بوز قويشەكەڭ ىشكى سىرلارىمەن, تولقىندى ويلارىمەن ءبولىسىپ ورتاقتاستىرادى, «ادالدىقتىڭ جارىسىن» ۇيىمداستىرادى, «ءبىلىم مەن بىلىكتىلىك ءبىرلەستىگىن» قۋاتتايدى, «ءتول تاريحتىڭ قالدىرماي جالعىز شەگەسىن», «قازىپ باق تاريحتى ارعى, بەرگى» دەپ ماقساتكەرلىگىن ءمالىمدەيدى.
سەرىك نەگيموۆ,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور