مەملەكەت باسشىسى ۇستىمىزدەگى جىلعى جولداۋىندا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى رەفورمالاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. اسىرەسە, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى قىزمەتىندەگى مولدىرلىك پەن باقىلاۋدىڭ جوقتىعىنان تۋىنداعان پروبلەمالار بار ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا جاڭا ونجىلدىقتاعى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە تالداۋ جاسالعانى بەلگىلى. مىنە, وسى جانە باسقا دا ماسەلەلەر توڭىرەگىندە بىزگە باس اسكەري پروكۋروردىڭ ورىنباسارى ادىلەت پولكوۆنيگى ق. يگەمباەۆ ايتىپ بەرگەن ەدى.
– قۇسايىن ابزالبەك ۇلى, 2009 جىلى پروكۋراتۋرا ورگاندارى وكىلەتتىكتەرىنىڭ كەڭەيۋىنە بايلانىستى پروكۋرورلىق قىزمەتتىڭ الەۋەتىن تولىقتاي قولدانىپ, قاداعالاۋدىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ءبىرى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ەكەندىگى بەلگىلى. وسى تاقىرىپقا بايلانىستى ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىندەگى ورىن العان جەمقورلىققا قارسى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالىپ وتسەڭىز.
– سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىندە, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردا ورىن الۋى ەلىمىزدىڭ ءبۇگىنى مەن ەرتەڭىنە, جالپى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە ۇلكەن زيان كەلتىرەتىنى ايدان انىق. اتالعان كەسەلمەن كۇرەس جولىندا اسكەري پروكۋراتۋرا ورگاندارى بار كۇش-جىگەرلەرىن جۇمساپ, ونىڭ تامىر جايۋىنا توسقاۋىل قويۋدا. اسكەري پروكۋراتۋرانىڭ وسى سالاداعى تەكسەرىستەرىنىڭ ناتيجەسىندە لاۋازىمدى تۇلعانىڭ 186-سى تارتىپتىك جانە ماتەريالدىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان بولاتىن, ولارعا قاتىستى 5 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, 6,04 ملن. تەڭگە شىعىن مەملەكەتكە قايتارىلعان. بيىل دا سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنە قارسى كۇرەس ءوز جالعاسىن تاۋىپ, اسكەري پروكۋرورلار وسى باعىتتا ءتيىستى جۇمىستاردى اتقارۋدا.
– “جەل تۇرماسا, ءشوپ باسى قيمىلدامايدى” دەگەندەي, دەڭدەگەن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كورىنىس الۋىنا نە سەبەپ؟
– سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرى ءدال اسكەر قاتارىندا كەڭ ەتەك جايدى دەپ ايتۋعا بولماس. دەگەنمەن مەملەكەتتىڭ قارجىسىن جۇمساۋ, سىياقىلار بەرۋ, كەلىسىم-شارتتىق قارىم-قاتىناستار, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىندە سىبايلاس جەمقورلىققا جاعداي تۋعىزاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جىلدان جىلعا قايتالاناتىندىعى جاسىرىن ەمەس. كوپ جاعدايدا وسىعان مەكەمە باسشىلارىنىڭ ءوز قىزمەتتىك مىندەتتەرىنە نەمقۇرايلى قاراۋى, قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى ءتيىستى قاداعالاۋ جاساماۋى جانە كادرلار مەن قارجىلىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن قىزمەتتىڭ تومەندىگى سەبەپ بولۋدا. باس اسكەري پروكۋراتۋرا باسشىلىعى ۇستىمىزدەگى جىلى جوعارىدا كەلتىرىلگەن سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنە توسقاۋىل قويۋدى باستى ماقساتتىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەگەن بولاتىن.
– مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىن جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ مۇددەسىنە پايدا كەلتىرۋ, قىزمەتتىك جاعدايدى پايدالانىپ ولاردى جەڭىمپاز ەتۋ سەكىلدى جايتتەر كەزدەسەدى. وعان نە دەيسىز؟
– ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورىنىڭ نۇسقاۋى بويىنشا وسى سالاداعى جۇمىس قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ سەبەپ-سالدارى زەردەلەنبەك. وسى ورايدا ايتا كەتەيىن, مەملەكەت قاراجاتىن ماقساتسىز جۇمساۋ دەرەكتەرى اسكەري پروكۋراتۋرا نازارىنان تىس قالعان ەمەس. ءيا, سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىسى بار ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتتى تۇردە جازاعا تارتىلاتىندىعىن كوپشىلىك ءبىلىپ جۇرسە ەكەن دەيمىز. ماسەلەن, اسكەري پروكۋرورلاردىڭ نارازىلىق ەنگىزۋى ناتيجەسىندە جالپى سوماسى 2,5 ملرد.-تان استام تەڭگەنى قۇرايتىن “قازينفورمتەلەكوم” اق جوباسىن باسقارۋ وپەراتورىن تاڭداۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتۋدى جانە سەمەي, اقتوبە, قاراعاندى قالالارى جانە جەتىگەن كەنتىندە تۇرعىن ۇيلەردىڭ كۇردەلى قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جۇمىستارىنا جاريالانعان كونكۋرستاردىڭ قورىتىندىلارى جويىلعان. ال سەمەي قالاسىندا جانە نوۆو-احميروۆو كەنتىندە اسكەري پروكۋرورلار كۇردەلى قۇرىلىسقا مەردىگەرلەرمەن جاساسقان شارت بويىنشا 1 ملرد. تەڭگە كولەمىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماۋ دەرەگى انىقتالىپ, وسى بويىنشا تەكسەرۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلۋدە. سول سياقتى اسكەري پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ارالاسۋىمەن قارۋلى كۇشتەردە 1 ملرد. 200 ملن. تەڭگە سوماسىنا ەلىمىزدە ءتىركەلمەگەن ءدارى-دارمەكتىڭ تاراتىلۋى مەن پايدالانۋ دەرەكتەرى توقتاتىلىپ, باعاسى بىرنەشە ەسە ارتىق كورسەتىلگەن تاڭعىش ماتەريالدارىن ساتىپ الۋ فاكتىلەرى اشىلدى.
– اسكەري قىزمەتشىلەردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءماسەلەسىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتار قانشالىقتى دارەجەدە ورىن الىپ وتىر؟
– ءبىزدىڭ تەكسەرۋلەرىمىزدىڭ بارىسىندا بۇل سالادا تۇرعىن ءۇي ەسەبىنىڭ جۇرگىزىلمەۋى, قۇقىق بەلگىلەيتىن قۇجاتتاردىڭ ۋاقىتىلى تىركەلمەۋى, قىزمەتتىك پاتەرلەردىڭ زاڭسىز ءبولىنۋى, بولىنگەن پاتەرلەردە اسكەري قىزمەتكە قاتىسى جوق ادامداردىڭ تۇرۋ جاعدايلارى ورىن العانى دا بەلگىلى بولدى. باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ءمىندەتى جۇكتەلگەن لاۋازىم يەلەرى, كەي جاعدايلاردا, شەشىم قابىلداعان كەزدە بەلگىلى ءبىر ازاماتتارعا زاڭسىز ارتىقشىلىق كورسەتۋدەن, تۇرعىن ءۇي الۋعا دەگەن اسكەريلەردىڭ قۇقىقتارىن جۇزەگە اسىرۋعا كەدەرگى جاساۋدان تايىنباعان.
ماسەلەن, اسكەري بولىمدەردىڭ ءبىرىندە لاۋازىمدى تۇلعالارمەن زاڭ تالاپتارى ساقتالماي, تۇرعىن ءۇي الۋعا مۇقتاج ازاماتتاردىڭ ەسەبىندە تىركەلمەگەنىنە جانە مۇقتاجدىقتارىن دالەلدەيتىن ءتيىستى قۇجاتتاردىڭ جوقتىعىنا قاراماستان, اسكەريلەردىڭ كەيبىرىنە كەزەكتەن تىس پاتەرلەر بەرىلىپ, ولارعا قاتىستى اشىقتان-اشىق ارتىقشىلىق كورسەتىلگەن. اتالعان دەرەك بويىنشا تۇرعىن ءۇي كوميسسياسىنىڭ 5 مۇشەسى سىبايلاس جەمقورلىققا جاعداي تۋعىزاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, زاڭسىز بەرىلگەن 4 قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي اسكەري پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن سوتقا تالاپ ارىز بەرۋ ارقىلى مەملەكەتكە قايتارىلدى. وكىنىشكە قاراي, وسىنداي جاعدايلار تەك ءبىر عانا اسكەري بولىمدە ورىن الىپ وتىرعان جوق. جالپى, جوعارىداعىداي زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جاساعان 118 اسكەري قىزمەتكەر جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, سوتقا 100-دەن استام تالاپ-ارىز بەرىلىپ, وسى كۇندە 45 پاتەر مەملەكەتكە قايتارىلدى.
– سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستە پروكۋرورلىق قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ جانە اسكەري قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ بويىنشا قانداي جۇمىستار اتقارىلادى؟
– باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, پروكۋرورلىق قاداعالاۋدىڭ وسى تۇرىنە, اسىرەسە زاڭ تالابىن ءتۇسىندىرۋ شارالارىنا اسا كوڭىل بولىنەدى. اسكەري قۇقىق قورعاۋ جانە قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن باس اسكەري پروكۋراتۋرانىڭ قارۋلى كۇشتەردەگى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۆەدومستۆوارالىق باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تۋرالى باستاماسى قولداۋ تاپتى. باس ءاسكەري پروكۋرور ەرعالي مەرزادينوۆتىڭ اسكەردەگى سىبايلاس جەمقورلىق ءماسەلەسىنە ارنالعان ون-لاين كونفەرەنتسياسى بارىسىندا تاقىرىپ بويىنشا كەلىپ تۇسكەن بىرنەشە ساۋالدارعا تولىققاندى جاۋاپ قايتارىلعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا باس اسكەري پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي ۆەب-سايتىندا “سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس” اتتى ارنايى ءبولىم اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وندا كەز كەلگەن ازاماتتىڭ وزىنە بەلگىلى بولعان جەمقورلىق دەرەكتەرى بويىنشا اقپارات قالدىرۋعا مۇمكىندىگى بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.