ءماجىلىس توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ سارسەنبى كۇنگى پلەنارلىق وتىرىسىنا ۇكىمەت باسشىسى قاتىستى. ويتكەنى, بۇل كۇنى دەپۋتاتتار نازارىنا 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ءتيىستى وزگەرتۋلەردى قاراستىراتىن جانە ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى بولۋگە قاتىستى زاڭ جوبالارى ۇسىنىلدى.
ءبىرىنشى كەزەكتە “2010-2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى” زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭ جوباسى تالقىعا سالىندى. بۇل ماڭىزدى قۇجات تۋرالى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بيسەنعالي تاجياقوۆ بايانداما جاسادى. ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى نۇرتاي سابيليانوۆ قوسىمشا تۇسىنىك بەردى.
“2010-2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى” زاڭعا ەنگىزىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىن ناقتىلاۋمەن بايلانىستى جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەرىلگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان.
2010 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرى الەمدىك تاۋار رىنوكتارىنداعى اعىمداعى ۇردىستەر مەن قازاقستان ەكونوميكاسى سالالارىنىڭ 2009 جىلعى قاڭتار- جەلتوقسانداعى دامۋ ۇردىستەرى نەگىزىندە ناقتىلاندى. ناتيجەسىندە 2010 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ (ترانسفەرتتەر تۇسىمدەرىن ەسەپكە الماعاندا) ناقتىلانعان بولجامى 1 837,5 ملرد. تەڭگە سوماسىندا ايقىندالدى, بەكىتىلگەن جوسپارعا قاراعاندا 103,0 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ۇلعايدى, ونىڭ ىشىندە: 2010 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كەدەن وداعى اۋماعىندا قولدانىلاتىن ءبىرىڭعاي كەدەندىك ءتاريفتىڭ ەنگىزىلۋىنە جانە يمپورت كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى 61,3 ملرد. تەڭگەگە;
اعىمداعى جىلى بىرجولعى ءتولەمدەردىڭ (“قازاقمىس” كورپوراتسياسى” جشس بەرەسىسىن وتەۋ, “قاراتاۋ” جشس-ءنىڭ م ۇلىكتى وتكىزۋ كەزىندەگى قۇن ءوسىمىنىڭ تولەم كوزىنەن ۇستالاتىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن تولەۋ, KMG EPU.A. كورپوراتسياسىنان قايتا ايىرباستاۋ كەزىندەگى كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن ەسەپتەۋ) تۇسۋىنە بايلانىستى كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى بويىنشا 19,6 ملرد. تەڭگەگە;
نەگىزگى مينەرالدىق شيكىزاتقا الەمدىك باعانىڭ جوسپارلانعان 7%-عا قاراعاندا ورتاشا العاندا 20%-عا ۇلعايۋى ەسەبىنەن تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانعانى ءۇشىن تۇسەتىن تۇسىمدەر بويىنشا 22,0 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايدى.
2010 جىلعا ترانسفەرتتەر ءتۇسىمدەرى بەكىتىلگەن بيۋدجەتكە قاراعاندا 100,1 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايىپ, 1 440,9 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە:
وبلىستىق بيۋدجەتتەردەن, استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ بيۋدجەتتەرىنەن كەرى ترانسفەرتتەر تۇسىمدەرىنىڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن اعىمداعى جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ, ياعني وسىعان دەيىنگى كوزدەلگەن مەرزىمنەن ءۇش اي ەرتە 25%-عا ارتتىرۋ ءۇشىن, 24,2 ملرد. تەڭگەگە ازايتۋ ەسەبىنەن;
مەملەكەت باسشىسىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىنا ءسايكەس ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتىڭ مولشەرىن 1 200,0 ملرد. تەڭگەگە جەتكىزۋگە بايلانىستى 124,3 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايتۋ ەسەبىنەن.
ۇلتتىق قورعا مۇناي سەكتورى كاسىپورىندارىنان تۇسەتىن ءتۇسىمدەردىڭ 2010 جىلعا ارنالعان بولجامى 80 ملن. توننا مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن جانە مۇنايدىڭ 65 دوللار/باررەل الەمدىك باعاسىن نەگىزگە العاندا, 1 737,0 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 9,9%-ىن قۇرايدى. تىكەلەي سالىقتار مەن مۇناي سەكتورى بويىنشا تۇسەتىن باسقا دا تۇسىمدەردىڭ كولەمى 1 736,0 ملرد. تەڭگە سوماسىندا بولجانىپ وتىر نەمەسە مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى 50-دەن 65 دوللار/باررەلگە دەيىن ءوزگەرۋى ەسەبىنەن بەكىتىلگەن جوسپارعا قاراعاندا 367,2 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايادى.
بيۋدجەتتىك كرەديتتەردى وتەۋ بويىنشا 2010 جىلعا ارنالعان بولجام 99,4 ملرد.تەڭگەنى قۇرايدى نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ 2005-2007 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تۇرعىن ءۇي سالۋعا بەرىلگەن بيۋدجەتتىك كرەديتتەردى قايتا قۇرىلىمداۋعا بايلانىستى 13,7 ملرد. تەڭگەگە ازايعان.
2010 جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى تۇزەتىلگەن بيۋدجەتپەن سالىستىرعاندا 240,0 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايىپ, 4 182,0 ملرد. تەڭگە سوماسىندا كوزدەلىپ وتىر.
تۇتاستاي العاندا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ قوسىمشا تۇسىمدەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا, ونىڭ ىشىندە 25%-عا ارتتىرۋ مەرزىمىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى 1 ءشىلدەدەن 1 ساۋىرگە اۋىسۋىنا بايلانىستى بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى مەن مەملەكەتتىك ستيپەنديالاردى كوبەيتۋگە, سونداي-اق ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندەگى شارالاردى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالعان. دەپۋتاتتار اتالعان زاڭعا ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەردى قولداپ, داۋىس بەردى. بيۋدجەتكە ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار ماقۇلداندى.
سونىمەن قاتار, وسى كۇنى “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2010 – 2012 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى” زاڭ جوباسى دا تالقىعا ءتۇسىپ, تولىقتاي ماقۇلداندى.
كەلەسى كەزەكتە “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭنىڭ جوباسى بويىنشا پارلامەنت ءماجىلىسى مەن سەناتى اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتەردى ەڭسەرۋ جونىندەگى كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ ۇسىنىستارى تۋرالى ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ەرجان يساقۇلوۆتىڭ مالىمەتى تىڭدالدى.
“رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى تۋرالى” جانە وسىعان وراي كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوبالارى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. بۇل زاڭ جوباسى جونىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ومارحان وكسىكباەۆ بايانداما جاسادى, ال ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى تولەبەك قوسمامبەتوۆ قوسىمشا تۇسىنىك بەردى.
اتالعان زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پارلامەنتتىڭ ءتورتىنشى شاقىرىلىمىنىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن.
زاڭ جوباسى ەسەپ كوميتەتىنىڭ مىندەتتەرى مەن مارتەبەسىن ناقتىلاي تۇسەدى. سونداي-اق ەسەپ كوميتەتىنىڭ وتىرىسىن ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ نەگىزدەرىن, ەسەپ كوميتەتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن, باقىلاۋ ءىس-شارالارىن جوسپارلاۋ مەن جۇرگىزۋ, باقىلاۋ ءىس-شارالارى ناتيجەلەرىن تالداۋ, باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ نەگىزدەرىن جانە ەسەپ كوميتەتىنىڭ قولدانىستاعى زاڭنامالىق اكتىلەردە بەكىتىلمەگەن وزگە دە فۋنكتسيونالدىق جۇمىس باعىتتارىن زاڭ جۇزىندە بەكىتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار, وسى كۇنى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى “ترانسفەرتتىك باعا بەلگىلەۋ تۋرالى” زاڭعا ءوزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى قاراستىرعان زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا تالقىعا سالىپ, ماقۇلداۋ جونىندە ورتاق شەشىمگە كەلدى. زاڭعا ۇسىنىلعان جاڭا تولىقتىرۋلار تۋرالى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ بايانداپ بەردى. قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى امانجان جامالوۆ جۇمىس توبىنىڭ اتقارعان قىزمەتى جايلى ايتىپ ءوتتى. وسى زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزى ماقساتى – ترانسفەرتتىك باعا بەلگىلەۋدى باقىلاۋ تەتىگىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ.
اتالعان زاڭ جوباسىن قاراۋ بارىسىندا ۇزاق مەرزىمدى ءمامىلەلەر بويىنشا بەلگىلەنىم كەزەڭىنىڭ مەرزىمدەرىن وزگەرتۋگە, سالىق سالۋ نىساندارىنا جانە سالىق سالۋعا بايلانىستى سالىق سالۋ نىساندارىنا تۇزەتۋلەردى ەنگىزۋگە قاتىستى, سونداي-اق رەداكتسيالىق سيپاتتاعى تۇزەتۋلەر قاراستىرىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار, م ۇلىكتى قايتالاما ليزينگكە بەرۋ مەرزىمدەرىن ناقتىلاۋ بولىگىندە سالىق كودەكسىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
جالپى وتىرىستا ء“ورت قاۋىپسىزدىگى تۋرالى” قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءورت قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى قاتەرلەردى تاۋەلسىز باعالاۋ جۇيەسىن قۇرۋ بويىنشا ءوزگەرىس پەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا دەپۋتاتتار تالقىسىنا ۇسىنىلدى. ول ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
ەل بيۋدجەتىنە ۇسىنىلعان تولىقتىرۋلار تۋرالى ۇكىمەت باسشىسى ك.ءماسىموۆ ءسوز سويلەپ, دەپۋتاتتاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
اسقار تۇراپباي ۇلى.