ەكولوگيا جاقسى بولسىن دەسەك...

ايدار ماحامبەت, “Kazakhstan Rubber ءRecyclىng” جشس ديرەكتورى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن بەرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تابيعي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدا­لانۋ مەن وندىرىسكە ەكولوگيالىق تازا تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ ماسە­لەسىنە نازار اۋدارىپ كەلەدى. ەل ەكو­نوميكاسىنىڭ داعدارىسقا قارا­ماس­تان تۇراقتانىپ, ءوندىرىس ورىن­دا­­رىنىڭ سىن ساعاتتا سىر بەرمەي جاتقانىن كوپ رەتتە وسى جاعدايمەن دە بايلانىستىرۋعا بولادى. سوڭعى كەزدەرى ەلىمىزدە ءوندىرىس­كە ەكولوگيالىق تازا تەحنولوگيا­لار­دى ەندىرۋ ماقساتىندا حالىق­ارا­لىق تالاپتارعا ساي ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك تۇجىرىمداماسى, قور­شا­عان ورتانى قورعاۋ مەن قۇرعاق­شى­لىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى باعدارلامالار, ەكولوگيالىق كو­دەكس سياقتى قۇجاتتاردىڭ قابىل­دان­عانى ءمالىم. الايدا ءبىز ءالى دە كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تا­باتىن شارالاردى ىسكە اسىرۋىمىز كەرەك دەپ سانايمىز. وسى ورايدا قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى نۇرعالي ءاشىموۆتىڭ ءوندىرىس ورىن­دارىنىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جاڭا كوزقاراس قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ۇسىنىسى دەر كەزىندە جاسالعانىن اتاپ ءوتۋ ءجون. مۇندا مينيسترلىك “2010-2020 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان ەكولوگياسى” باعدارلاما­سىنىڭ اياسىندا “جاسىل دامۋ ورتالىعى” اتتى ءوندىرىس قال­دىقتارىن كەشەندى قايتا وڭدەۋ جانە كەشەندى باسقارۋ جونىندە ۇلت­تىق ورتالىق قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس بىلدىرگەن بولاتىن. ءمينيستردىڭ اي­تۋىنشا, ورتالىق قۇرىلعان جاعداي­دا ول قوقىستى وڭدەۋ زاۋىتىن قۇرۋ مەن تەحنولوگيالاردى جاساۋمەن اينالىسىپ, ولاردى ۋاقىت وتە كەلە بيۋدجەتتەن عانا ەمەس, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن جەكە ينۆەستورلار تاراپىنان دا قارجىلان­دىرۋعا بولار ەدى. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, ەگەر وسى ماسەلە شەشىمىن تاپپاسا, ەر­تەڭ­گى كۇنى ءوندىرىس قالدىقتارى كو­بەيىپ, قورشاعان ورتاعا ەداۋىر قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءبىزدىڭ كاسىپورىن اتالمىش ۆەدومستۆونىڭ بۇل ۇسىنىسىن تولىعىمەن قولداپ وتىر. قولدا بار مالىمەتتەرگە قاراعاندا, قازىردىڭ وزىندە وتاندىق وندىرىستە 6 ملرد. تونناداي قالدىق­تار جينالىپ جاتقان كورىنەدى. جىل سايىن ولار 700 ملن. تونناعا كو­بەيەدى ەكەن. مىنە, سول سەبەپتى ەلىمىزگە قالدىقتاردى قايتا وڭدەپ, قوقىس­تاردى ازايتۋ ءۇشىن ۇلتتىق ورتالىق سياقتى وزىنە جاۋاپكەر­شىلىك الاتىن ءبىر مەكەمە قاجەت دەپ بىلەمىز. ال ءبىزدىڭ “Kazakhstan Rubber ءRecyclىng” جشس-ءنىڭ وسى سالادا ىستەپ جاتقا­نىنا كوپ ۋاقىت بولا قويعان جوق. كاسىپورنى­مىز­دىڭ قۇرىلعانىنا نەبارى ەكى جىل عانا بولدى. دەگەنمەن, بىزگە وسى ۋا­قىت ارالىعىندا وندىرىسكە ەكولو­گيالىق تازا تەحنولوگيالاردى ەندى­رۋ ماقساتىندا كوپ جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. وتكەن جىلدىڭ جازىندا كاسىپورىنعا “قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى” اق-تىڭ قولداۋىمەن ەۋ­روپا, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا, سول­تۇستىك جانە وڭتۇستىك امەريكا ەل­دەرىنىڭ ىسكەرلىك ورتاسىنا بەلگىلى نەمىستىڭ “MeWa” فيرماسىنىڭ زامان تالابى­نا ساي جاساعان قۇرال-جابدىقتارى­نىڭ نەگىزىندە جارامسىز دوڭعالاق­تار مەن رەزي­نالىق-تەحنيكالىق بۇيىمداردى قايتا وڭدەۋگە ارنالعان زاۋىتتى ىسكە قوسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. وسى جەردە “قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى” اق-تىڭ ۇكىمەتتىڭ قاۋلى­سى­نا سايكەس, ءوندىرىس سالاسى ءۇشىن نەسيەلەۋ مولشەرىن تومەندەتۋ جونىندە ۇستانعان ساياساتى كاسىپ­ورنىمىزعا ۇلكەن قولداۋ بولىپ وتىرعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازىر اتالمىش بانكتىڭ كورسەتكەن قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ زاۋىت جول قۇرىلىسىنا پايدالا­نىلاتىن رەزينالىق-تەحنيكالىق بۇيىمداردىڭ رەزينالىق ۇگىندىلە­رىن جاساۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ وتىر. وسى كۇندەرى زاۋىت جى­لىنا 11 000 توننا ۇگىندى شى­عارا الادى. مۇنداي ۇگىندى­لەر, رەزينالىق قوسىندى­لار مەن ۇنتاقتار جول قۇ­رىلىسىنا ءجيى پايدا­لا­نى­لاتىنى بەلگىلى. ويتكەنى, ولار كا­نادا, اقش, ەۋ­روپا, رەسەي ەل­دەرىندەگى ءتا­جىريبە كورسە­تىپ وتىرعانداي, قازىرگى قولدانىستاعى جولداردان ەكى ەسە شىدامدى ءارى ەكولوگيالىق جاعىنان تازا بولىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدە مۇنداي جولدار ازىرشە تاجىريبە رەتىندە پاي­دالانىلۋدا. وتكەن جىلى ءبىز­دىڭ كاسىپورىن جول قۇرى­لىسشى­لار­ىمەن بىرگە رەسەي تەحنو­لو­­گياسىمەن جاسالعان رەزينالىق ۇن­تاقتىڭ نەگىزىندە الماتى, اس­تانا, شىعىس قازاقستان وبلىسى­نىڭ اۆتوجول ۋچاسكەلەرىنىڭ قۇرى­لىسىنا قاتىستى. مۇنىڭ ءبارى, ارينە, تاجىريبە رەتىندە سالىنىپ جاتقان جولدار بولىپ سانالادى. دەگەنمەن, الداعى كەزدە ونىڭ ساپاسىنا تولىعىمەن كوزىمىز جەتكەننەن كەيىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنە رەزينالىق ۇنتاق, قو­سىندىلار مەن ۇگىندىلەر پايدالا­نىلعان جولدار سالۋدى ويلاستى­رۋىمىز كەرەك دەپ بىلەمىز. بىراق, بۇل جۇمىسقا ءبىزدىڭ زاۋىتتىڭ عانا شاماسى جەتەدى دەپ ايتا الماي­مىن, ول ءۇشىن باتىس جانە ءوڭتۇس­تىك ءوڭىر­لەردىڭ جولدارىنىڭ قۇرىلىسىنا تاعى ەكى زاۋىت سالۋ قاجەت بولادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – اقتوبەدە بولسا, ەكىنشىسى الما­تىدا سالىنۋى كەرەك. جالپى, ەكولوگيا ءومىردىڭ بار­لىق سالاسىمەن تىعىز بايلانىس­تاعى سالا ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ءون­دىرىس ورىندارىنا دا, جول قۇرىلى­سىنا دا قاتىسى وتە كوپ. قازىر ەلى­مىزدە قوقىستاردىڭ كوپتەگەن ءتۇر­لەرىن قايتا وڭدەۋمەن اينالى­ساتىن مەكەمەلەر بارشىلىق. ءبىزدىڭ كاسىپورىن ولارمەن تىعىز بايلانىس جاساۋدا. ولار ءبىزدىڭ پروبلەما­مىزدى, ءبىز ولاردىڭ پروبلەماسىن جاقسى بىلەمىز. سونىمەن بىرگە ءبىزدىڭ ەكى جاققا ورتاق, ءالى كۇنگە شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان پروبلەمالارى­مىز دا جەتەرلىك. ەڭ باستى پروب­لەمامىز, ول – ەلىمىزدە قوقىستاردى قايتا وڭدەۋدىڭ جۇيەسىز جۇرگىزىلىپ جات­قاندىعى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتە­رىنە قاراعاندا, جىل سايىن ەلى­مىزدە 70 ملرد. تەڭگەدەن 80 ملرد. تەڭ­گەگە دەيىن ەكولوگيالىق تولەم­دەر جي­نا­لادى ەكەن. ال ءبىزدىڭ ەل قول قويعان كيوتو پروتوكولى بويىنشا مۇنداي سوما­نى تابيعات­تى قورعاۋ شارال­ا­رى­نان باسقا جۇمىستارعا جۇمساۋعا تىيىم سالىنعان. وسى ورايدا كا­سىپ­ورىن جەتەكشىسى رەتىندە مينيستر نۇرعالي ءاشىموۆتىڭ باستاماسىن تولىعىمەن قولداي وتىرىپ, ءارىپ­تەستەرىمىزدى ءوندىرىس قالدىقتارىن كەشەندى قايتا وڭدەۋ جانە كەشەندى باسقارۋ ءجو­نىندە ۇلتتىق ورتالىق قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستى قولداۋعا شاقىرامىن جانە ءبىزدىڭ كاسىپ­ورىن­نىڭ ء“Weىser Group” كوم­پا­نيا­سى­مەن بىرىگىپ رەسپۋبليكالىق قو­قىس­تاردى باسقارۋ كاسىپ­ورىندارىنىڭ اسسوتسياتسياسىن قۇرۋ تۋرالى جۇ­مىس­تاردىڭ جۇرگى­زىلىپ جاتقاندىعىنان حاباردار ەتكىم كەلەدى.