اقسۋدىڭ ءوندىرىسى توقتاۋسىز, اۋىلدارى اۋقاتتى

قالا اكىمى ورازكەلدى قايىرگەلدينوۆپەن اڭگىمە –ورازكەلدى اليعازى ۇلى, ءوزىڭىز ايتقانداي, ءوندىرىسى توقتاۋسىز, اۋىل­دارى اۋقاتتى قالا وتكەن جىلدى قانداي كوڭىل-كۇيدە شى­عارىپ سالدى؟ –ەڭ الدىمەن ايتارىمىز, جۋىردا قالادا “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىنا وراي اۋىسىمىنا 500 ادام قابىل­داي­تىن جاڭا ەمحانا, 1200 وقۋشىعا ار­نالعان قازاق تىلىندە ءبىلىم بە­رەتىن جاڭا مەكتەپ جانە 175 ءبۇل­دىر­شىندى انا تىلىمىزدە ءتار­بيە­لەيتىن “بالاپان” اتتى جاڭا بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل كۇندەرى ەلباسىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قا­زاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جاڭا جولداۋىن باعىت-باعدارعا الىپ, الداعى جىلدارعا اتقارىلاتىن جۇمىستار جۇيەسىن جاساۋدامىز. ءبىزدىڭ اقسۋ قالا­سىندا 60 مىڭداي حالىق تۇرادى. ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا, اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى سياقتى ۇلكەندى-كىشىلى ءوندىرىس ورىندارى بار قالا بولىپ سانالادى. ءوندىرىس ورىندارى اۋىلداردى ءوز قامقور­لىقتارىنا الىپ, قىس كەلسە وتىن-سۋلارىن ءتۇسىرىپ بەرىپ دەمەۋشىلىك جاسايدى. قالادا تۇراتىن جۇ­مىس­شىلار ءوندىرىس قارقىنىن ەسەلەسە, ىرگە­سىندە تۇرعان اۋىلدىق اۋ­ماقتار مال, ەت جانە ءسۇت, اۋىل­شارۋا­شىلىق ونىمدەرىن وندىرەدى. ءوندىرىسى توقتاۋسىز, اۋىلدارى اۋقاتتى, مال-جانى امان تىنىس-تىرشىلىگى بار. ءوندىرىستى قالامىزعا 14 اۋىلدىق اۋماق قارايدى. وتكەن جىلى ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 95 پايىزدى قۇراسا, 178,5 ملرد. تەڭگەگە ونەركاسىپ ونىمدەرى شىعارىلدى. ەنەرگەتيكتەر 13,4 ملرد. كۆت. ەلەكتر قۋاتىن وندىرسە, “شىعىس” كومىر كەنىشىندە كومىر شىعارۋ كولەمى 20 ميلليون تونناعا جەتىپ, فەرروقورىتپا زاۋىتى 1,0 ميلليون توننادان اسا فەرروقورىتپا ءوندىردى. — بىلتىر مامىر ايىندا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسى­موۆتىڭ قاتىسۋىمەن وسى زاۋىتتاعى №61 بالقىتۋ پەشى ىسكە قوسىلىپ ەدى. ء–يا. داعدارىس ۋاقىتىندا اقسۋلىق زاۋىتتار جۇمىسشىلارىن قىسقارتقان جوق, ولار ءوز ورىندا­رىندا ەڭبەك ەتۋدە. قايتا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن № 62, 41 جانە 25-ءشى بالقىتۋ پەشتەرى قوسىمشا جۇمىس جاساي باستادى. سونىمەن قاتار, فەرروقورىتپا زاۋىتىندا 2012 جىلعا دەيىن 22,5 ميلليارد تەڭگەگە 14 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلاتىنىنان حاباردار ەتتى. تاعى ءبىر جاڭالىق, وسى كاسىپورىندا قالدىقتاردى ءتيىمدى پايدالانۋ, ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بيىلعى مامىر ايىندا قۋاتتىلىعى 350 مىڭ توننا اگلومەرات شىعاراتىن تسەح ىسكە قوسىلادى. جىلىنا قۋاتتى­لىعى 40 مىڭ توننا كومىرتەكتى فەرروحروم شىعاراتىن № 4 تسەح جاڭعىرتىلادى, جىلۋ قۋاتتى جابدىقتار مەن بالقىتۋ پەشتەر كۇردەلى جوندەۋدەن وتەدى. اگلو­مەرات شىعاراتىن تسەح ىسكە قوسىل­عاندا 120 مامان تۇراقتى جۇمىس­پەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. قازىر زاۋىت ۇجىمى وزدەرىنىڭ جۇ­مىسشى-قىزمەتكەرلەرىنە ارنال­عان ەكىنشى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرى­لىسىن باستادى. وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىندا فەرروقورىتپا زاۋىتى قالانىڭ 4-شاعىن اۋدا­نىندا زاۋىت جۇمىسكەرلەرى ءۇشىن 60 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى تاپسىرعان بولاتىن. ال, “ەۋرازيالىق ەنەرگە­تيكالىق كورپوراتسيا” اق الداعى جىلدارى №2 ەنەرگو- بلوكتى ىسكە قوسۋ مەن قايتا قال­پىنا كەلتىرۋ ناتيجەسىندە قۋاتتى­لىقتى 325 مۆت-عا ارتتىرا وتىرىپ قوسىمشا ەلەكتر قۋاتىن وندىرە الادى. بولاشاقتا ارقاي-سىسىنىڭ قۋاتتىلىعى 600 مۆت-عا جەتەتىن جاڭا ەنەرگوبلوكتار سالۋ كوزدەلىپ وتىر. اقسۋ قالاسىنداعى كوللەكتوردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى 380 ميلليون تەڭگەنى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن نەمەسە ۇكىمەتتىڭ قورىنان ءبولىپ بەرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. – وسىنداي الىپ كاسىپ­ورىندارى بار قالاعا قارايتىن اۋىلداردىڭ جولدارى, اۋىز سۋ جاعدايى قالاي؟ – قالا اۋماعىنا قاراستى ۇلكەندى-كىشىلى 33 اۋىل بار. وتكەن جىلى اۋىلداردىڭ جولدارى, حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى باعىتتىندا ءبىرشا­ما ىستەر اتقارىلدى. “جول كارتا­سى” باعدارلاماسى اياسىندا اينا­كول, ءمامايىت وماروۆ اتىنداعى اۋىلدا, قالقامان, ۇشتەرەك جانە پارامونوۆ اۋىلدارىنداعى كىرەبەرىس جولدارى جانە “سول­ۆەتكا-پوگرانيچنيك” اۋىلدارى ارالىعىنداعى جولدار جوندەلدى. ەلدى مەكەندەردى كورىكتەندىرۋ جۇمىسىندا 40,3 ميلليون تەڭگە يگەرىلدى. بۇگىنگى كۇندەرى 13 اۋىلدا حالىقتى سۋمەن جابدىقتايتىن كەشەندى بلوك-مودۋلدەرى ورنا­تىل­عان. ال, 8 اۋىلدا سۋ قۇبىرى بار. ال العاباس اۋىلىنىڭ تۇر­عىندارى ەكى كەشەندى بلوك-مودۋل ارقىلى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. اۋىلدارىمىز ازىق-ت ۇلىك ساياساتىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا وتكەن جىلى 7,4 ميلليارد تەڭگەگە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىردى. ءىرى قارا مالدىڭ باسى 31 مىڭعا جەتتى, قوي – 27 مىڭ, جىلقى – 4,8 مىڭ, قۇستىڭ سانى 345 مىڭدى قۇراپ وتىر. كۇز ايلارىنداعى جيىن-تەرىن كەزىندە 48 مىڭ توننا كارتوپ, كوكونىستەر جيناپ الىندى. بيىل وبلىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ باستا­ماسىمەن قولعا الىنعان “جاي­لاۋ” باعدارلاماسى ارقىلى اۋىل­دىقتار 100 باستان قوي الىپ, قازىر باعىپ-قاعۋدا. مىسالى, ەڭبەك اۋىلدىق اۋماعىندا 348 اۋلا بار, 1380 ادام تۇرادى. “ەرتىس-اقمول” جشس, 5 شارۋا قوجالىعى, 1 اۋىل كووپەراتيۆى, 5 جەكە كاسىپكەر جۇمىس ىستەيدى. بۇگىنگى كۇنى اۋىلدا 1662 ءىرى قارا مال, 2181 قوي, 191 جىلقى بار. 348 اۋلانىڭ 234 وتباسىندا قوسالقى شارۋاشىلىق بار, بۇل ءال-اۋقاتتىڭ جاقسارۋى ەمەس پە؟ جالپى, قالا اۋماعى بويىنشا بۇل كۇندەرى اۋىل­شارۋاشىلىق ونىمدەرىن دايىن­دايتىن 31 پۋنكت جانە قايتا وڭدەيتىن 21 كەشەن جۇمىس ىستەۋدە. – ورالمان اعايىندار ءوندىرىستى اقسۋ قالاسىنىڭ اۋىلدارىندا كوپتەپ تۇراقتاپ قالدى. ولارعا قانداي جاعداي جاسالۋدا؟ – ءيا, اقسۋ قا­لاسىنىڭ اۋىل­دارىندا اعايىن­داردىڭ سانى جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلە جاتىر. قول­دان كەلگەنشە جان-جاقتى جاع­داي جاسايمىز. ءبىزدىڭ اۋىلدارى­مىزدا 1186 ورال­ماندار وتباسى تۇرادى. بىلتىر 162 وتباسىنا مەملەكەتتىك اتاۋلى كومەك جانە 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا ارنالعان جاردەماقى تولەندى. سونىمەن قاتار تۇرمىسى تومەن ورالماندار وتباسىلارىنداعى 30 بالا قالا اكىمىنىڭ گرانتى بو­يىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىپ ءجۇر. اقسۋ وڭىرىنە جۇمىسقا ورنالاسۋعا جىبەرىلگەن جاس ماماندارعا, ياعني ءبىر دارىگەرگە, 13 مۇعالىمگە, ءبىر ستۋدەنتكە كومەك كورسەتىلدى. ەڭبەكپەن قامتۋ ءبولى­مىندە تىركەلگەن 121 ادام جۇمىس­قا ورنالاستى. دەنساۋلىقتارىنا بايلانىستى ەمدەلۋگە ءوتىنىش ءبىل­دىرگەن 10 ورالمان شيپاجايدا ساۋىعىپ شىقتى. جەكە كاسىپكەر­لىكپەن اينالىساتىن اعايىندار دا بار. اۋىلدىق وكرۋگتەردە, قالا­داعى كاسىپورىندارعا, جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدار­لامالار بولىمدەرىمەن بايلانىس جاساپ, ولارعا جۇمىس بەرىلۋىن, كەرەك جاعدايدا كاسىپتىك قايتا دايارلىقتان وتۋگە بايلانىستى ءىستى دە قاداعالايمىز. بۇلاردىڭ ءبارى اعايىنداردىڭ اتاجۇرتقا ءسىڭىپ, كوپتەگەن قيىندىقتاردى جەڭۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. – ءوندىرىس ورىندارىنىڭ جالپى قالا مەن اۋىلدارعا قانداي كومەكتەرى بار؟ – قالاداعى ەكى ءىرى كاسىپورىن – اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى جانە ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا قانداي ماسەلە بول­ماسىن قول ۇشىن بەرۋگە دايىن تۇرادى. بىلتىر 500 ادامعا ارنالعان مەشىت جانىنان اسحانا قۇرىلىسىن سالۋعا قارجى ءبولىپ, اتسالىستى. ەۋرازيالىق ەنەرگەتي­كالىق كورپوراتسيا تۇرمىسى ءتو­مەن وتباسىلارىنا, مۇگەدەكتەرگە جىلدا قىستا جاعاتىن وتىن-سۋلا­رىنا كومەك جاسايدى. سونداي-اق, قالقامان اۋىلىنداعى بالالار ءۇيى جانە اقسۋ قالاسىنداعى بالالار پانالاۋ ۇيىنە ءوندىرىس ورىندارى ءاردايىم قول ۇشىن بەرىپ تۇرادى. قالا كوشەلەرىن, اۋلالاردى, بالالار الاڭدارىن كورىكتەندىرۋگە اتالمىش ەكى كاسىپ­ورىن ۇنەمى اتسالىسىپ جۇرەدى. – “جول كارتاسى” باعدارلاما­سى بويىنشا نە ىستەلىندى؟ –اقسۋلىقتار “جول كارتاسى” باعدارلاماسىنا ريزا دەپ ويلاي­مىن. الداعى ۋاقىتتا تاعى دا قول­عا الاتىن باستى شارۋامىز “جول كارتاسى” باعدارلاماسىن ءارى قاراي جالعاستىرۋ بولىپ تابىلا­دى. بۇل باعدارلاما الەمدىك قارجىلىق قيىنشىلىق كەزەڭىندە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا, وتباسى كىرىسىنىڭ تۇراقتى بولۋىنا, قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, داعدارىستان كەيىنگى تۇراقتى دامۋعا جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى. وسى ماقساتقا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا قالا مەن اۋىلدا 1225 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى, 223 ادام جاڭا كاسىپكە وقىتىلدى. جاستاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا قالانىڭ كاسىپورىندارى مەن مەكەمەلەرىنە جاستار پراك­تيكاسى بويىنشا 238 ادام جىبە­رىلدى. جاڭا باعدارلاما بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋگە 560,0 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. بۇل قالا مەن اۋىل ءوڭىرىن ايتارلىقتاي كورىكتەن­دىرۋگە, الەۋمەتتىك نىسانداردى, جولداردى سالۋ مەن جوندەۋگە, جىل­دار بويى جينالعان پروبلە­ما­لاردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى. اتاپ وتەتىن بولسام, قۇركول اۋىلىندا مادەنيەت ءۇيى ىسكە قوسىلدى, قالامىزداعى مادەنيەت سارايى, №12 بالاباقشا, ورتالىق اۋرۋحانا, قارتتار مەن مۇگەدەكتەر ءۇيى, جاياۋ مۇسا اتىنداعى اقسۋ كوللەدجى جانە ك. شۇلەمباەۆ اتىنداعى مەكتەپتەر تولىقتاي كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. باعدارلا­مانىڭ اياسىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاقسى ىستەر قولعا الىن­دى, اتاپ ايتقاندا, 100,0 ميلليون تەڭگە سوماعا ۇزىندىعى 6,5 شاقى­رىم قالانىڭ جىلۋ تراسسالارىنا جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, 140,0 ميلليون تەڭگەگە سۋ قۇبىرى قايتا جاڭار­تىلدى. 130,0 ميلليون تەڭگەگە 81600 شارشى مەتر اسفالت توسەلدى. – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى, سپورت, دەنە شىنىقتىرۋ قالاي دامىعان؟ – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كەلەتىن بولساق, “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى بويىنشا قالادا جاڭا ەمحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل حالىققا مەديتسينا­لىق قىزمەت ساپاسى جاقسارادى دەگەن ءسوز. شەتى مەن شەگى جوق كە­زەكتە تۇرىپ, شارشايتىن ناۋ­قاس­­تاردىڭ سانى ازايدى. ءتۇرلى سپورت سايىستارىن وتكىزۋ بۇرىن­نان بەرى قالامىزدا جاقسى ءداس­تۇر­گە اينالعان. مىسالى, “قازاقستان-2030” ستراتەگياسىنا ارنالعان دەنساۋلىق فەستيۆالى ۇلكەن ۇيىم­شىلدىقپەن وتكەنىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. وتكەن جىلى “بۇلاق” مادەني باعدارلاماسى اياسىندا قالقامان اۋىلىندا دەنە­ شى­نىق­­تىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى پاي­دا­­لانۋعا بەرىلدى. بۇگىندە مۇندا ءتۇرلى سپورت ۇيىرمەلەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. – الدا قالانى قانداي ماسەلەلەر كۇتىپ تۇر دەپ ويلايسىز؟ – بيىل قالانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن ودان ءارى جاقسارتۋ جولىندا ءبىرشاما يگىلىكتى ىستەردى قولعا الۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز. سونىڭ ىشىندە “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا كوشەلەردى, جولداردى جوندەۋدى, قالالىق مادەنيەت سارايىندا جانە ورتالىقتاندى­رىلعان كىتاپحانادا كۇردەلى ءجون­دەۋ جۇمىستارىن وتكىزۋ جوسپاردا بار. “اۋىز سۋ” رەسپۋبليكالىق باعدارلاماسى اياسىندا قالقامان, پوگرانيچنيك جانە ۇشتەرەك اۋىل­دارىندا سۋ قۇبىرلارى كۇر­دەلى جوندەۋدەن وتەدى. قالا مەن اۋىلدىق جەرلەردى كورىكتەندىرۋ جۇمىسى جالعاسىن تاباتىن بو­لادى. سونىمەن قاتار قالانىڭ سۋ قۇبىرى جەلىلەرىن قايتا جاڭ­عىرتۋ, تۇرعىن ءۇي قورىن باسقارۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ سياقتى ماسەلەلەردى شەشۋ الدا تۇر. قالاداعى مادەنيەت جانە دەمالىس ساياباعىن كورىكتەندىرۋدى, ونى قازىرگى تالاپقا ساي جابدىقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. مۇنىڭ بار­لىعى حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاقسارتۋ جولىندا اتقارىلاتىن ىستەر بولىپ تابىلادى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت! اڭگىمەلەسكەن فاريدا بىقاي, پاۆلودار وبلىسى.