ازانعى اەروبيكا
قايىرلى تاڭ, قىمباتتى قىز-كەلىنشەكتەر! سىزدەرگە ارنالعان تاڭەرتەڭگىلىك قيمىلدى جاتتىعۋىمىزدى باستايمىز.
سەكىرىپ تۇرىپ سەرگەك قالپىڭىزدا اس ۇيدەن تابىلىپ, ءبۇيىر تايانا ءبىر ورىندا سەكەڭدەپ, ءبىراز سەكىرىپ الىڭىز. ىلە-شالا تىزە بۇكپەي ەڭكەيىپ, ىلگەرى-كەيىندى سەرپىلىپ, ىلە توڭازىتقىشتى اشىپ, ودان ەكى-ءۇش تال جۇمىرتقانى الا شىعىڭىز. كەۋدەڭىزدى تىكتەپ, گازدى قوسىپ, تاباققا جۇمىرتقانى جارىپ, قابىعىن قوقىس ىدىسقا سىلق ەتكىزە سالا, و باستاعى جاتتىعۋىڭىزدى ءبىردەن جالعاستىرىپ كەتىڭىز. ەسكەرتەرىمىز – قاي كەزدە دە اەروبيكا اۋەنىنەن جاڭىلماۋعا تىرىسىڭىز.
قۋىرىلىپ جاتقان جۇمىرتقاعا تۇز سەۋىپ بولساڭىز, جاتتىعۋعا كىرىسىپ, ءشاينەككە سۋ تولتىرىپ, گازعا قويىڭىز. ەكپىن ىرعاعىڭىزدى بۇزىپ الماڭىز.
كەلەسى جاتتىعۋ – “وياتۋ” دەپ اتالادى. اس ۇيدەگى اۋەن ىرعاقپەن ىرعالا بۇك ءتۇسىپ ۇيىقتاپ جاتقان كۇيەۋىڭىزدىڭ جانىنا جاقىنداپ, ىرگەلى-كەيىندى قايشىلاعان قولىڭىزدىڭ الاقاندارىن بىرىكتىرىپ, قۇلاق تۇسىنان شاپالاق سوعىڭىز. شاپالاقپەن بىرگە ساۋساق سىقىرلاتا, قولىڭىزدىڭ بۋىنىن بۇلعاقتاتا جاتتىعۋدى جالعاستىرىپ, ارا-اراسىندا “تۇرا عوي, اينالايىندى” كوڭىلدى كۇيمەن ايتىپ, ول كوزىن اشىپ, اۋناپ ءتۇسكەنشە جاساي بەرىڭىز.
كىدىرمەي اس ۇيگە كەرى ورالىپ, ءسال-ءپال تىنىس تاۋىپ, وسى ارالىقتا ىرعاق ىڭعايىنا ۇيلەستىرە نان تۋراپ, ءشاي ءازىرلەي, شىبىن-شىركەيدى قۋالاپ, كۇيەۋىڭىز جۋىنىپ-شايىنىپ ورالعانشا اس ۇيدەگى ءتىرلىگىڭىزدى دوڭگەلەتىپ تاستاڭىز.
شايىن قۇيىپ بەرگەنىڭىز بولماسا, شالجيىپ جانىنا جايعاسىپ, شالىڭىزدىڭ كەشەگىسىن, كەلەشەگىن ايتىپ كەڭىردەگىنەن الماڭىز. قايتا شەكەسىنەن ءسۇيىپ, اس بولسىن ايتىپ, كىدىرمەي جورعا ءجۇگىرىسپەن ۇيىقتايتىن بولمەگە بارىپ, دەرەۋ كورپە-جاستىق جيناستىرۋعا كىرىسىڭىز. ايتارىمىز, قاي قالىپتا دا اۋەن-ىرعاق بۇزىلماي, ۇنەمى جالعاسىن تاۋىپ وتىرسىن.
بۇل بىتە سالا ىدىس-اياق جۋ, ەدەن ءسۇرتۋ, گۇلگە سۋ قۇيۋ قاجەتتىگىن ۇمىتپاڭىز.
...ازانعى شاعىن اەروبيكانىڭ باس-اياعى وسى. بۇدان سوڭ ءوزىڭىزدى سەرگەك سەزىنىپ, ق ۇلىنداي قۇلپىرىپ شىعا كەلەتىنىنە سەنىمىمىز مول. ەندى, كۇندەگى كۇيبەڭ تىرلىك, ءۇي شارۋاسىنا ەمەن-جارقىن كىرىسە بەرۋىڭىزگە ابدەن بولادى.
اۋدارعان باقتىباي ءجۇمادىلدين.
ءبىر ۇيگە ءبىر ەركەك كەرەك
اۋىلدا ءبىر كەشتە
داڭعىرلاعان ءتىرى جەسىرلەر
(تو ەست ءتىلى ۋلى كەسىرلەر)
جينالىپ وتكەندى الدى ەسكە,
ءسوز باستادى ماسكە:
– ەركەگىمدى قۋماۋىم كەرەك ەدى استە.
ويىمداعىنى ايتپاي ۇعاتىن,
وتىممەن كىرىپ, ك ۇلىممەن شىعاتىن.
دۇرىلدەتىپ دۇنيە تاباتىن,
بالالاردى دا باعاتىن.
ءبىر كۇنى ءوزىم ءىشىپ, نورمادان وتكىزىپ
ء“سۇي!” – دەدىم, ءتىلىڭدى كومەيىمە جەتكىزىپ.
– سۇيمەيمىن, – دەدى, –
ونداي ءسۇيىستى بىلمەيمىن, دەدى.
– سۇيەسىڭ!
ايتقانىمدى قىلماي
مەنىڭ قاسىمدا قايتىپ ەركەك بولىپ جۇرەسىڭ؟
ءومىردىڭ قىزىعى – ءسۇيىس!
ونى ىستەمەسەڭ جوعال,
وزىڭدەي شالدىركۇلمەن ءتۇيىس.
سودان ول ءۇنسىز... كەتتى!...
سول كەتكەننەن مول كەتتى.
قازىر كوپ نارسەدەن قينالىپ ءجۇرمىن,
ماۋباسىمدى ساعىنىپ,
كەشىرىم سۇراۋعا جينالىپ ءجۇرمىن.
جالپى ءبىر ۇيگە ءبىر ەركەك ...
– ءاي, تەنتەك, – دەپ ءسوزىن ءبولدى گۇلەلپەك.
– مەنى ايتسايشى,
اۋىلعا مىنەر جورعاڭ جوق.
اۋدانعا مىنەر “ۆولگاڭ” جوق, –
دەپ قۋعانمىن بايعۇستى.
سودان بەرى ءوز توبەمە جاي ءتۇستى.
قازىر ۇيدە جورعا تۇگىل ەسەك جوق,
بايلى-بازارلى توسەك جوق.
قالدىم عوي وڭباي!...
– سورلى-اي, – دەپ جالعادى اڭگىمەسىن
وڭلىاي, –
قۋساڭ جورعا,
“ۆولگانى”
ءىس ەدى عوي قولداعى.
“تارتا-تارتا جەپ, تاي قالدىرساڭ بولعانى”.
بولار ەدىڭ جورعالى دا, “ۆولگالى”,
ال مەنىڭ مالتابارىم پۇلدى سۇيەتىن,
شۇپىرلەتىپ ۇلدى سۇيەتىن.
مەن باقتەبەر ونىڭ ويىن تۇسىنبەي,
ءبىر كۇنى اشۋمەن
كورسەتتىم كۇشىمدى-ەي!...
– پۇلدان باسقا ناكاز جوق,
ۇلدان باسقا زاكاز جوق.
كوروشاقسىڭ كەت! – دەدىم.
قالعانىن سوت ارقىلى ەپتەدىم.
جىلاپ-سىقتاپ جالىنعانىنا نەتپەدىم!
– وي, جالماۋىز قار, جەتپەگىر, –
دەپ ءسوزدى جالعادى ەپتەگۇل.
پۇلدان, ۇلدان وزگە كەرەك؟
و, جەتەسىز كوبەلەك,
بايدى قۋىپ توبەلەپ!...
“استى قورلاما, قۇستىرار,
ەردى قورلاما تىشتىرار”
دەگەن عوي.
ال مەنىڭ كۇيەۋىمدى قۋىرعان “كاۋابىم” –
“اعاش كوركى – جاپىراق,
ادام كوركى – شۇبەرەك بولدى”.
ياعني, مەن كيەمىن دەدىم.
ونىڭ بەرگەن جاۋابى:
ء“سوز دىڭگەگى – باتا,
ءۇي دىڭگەگى – اتا بولدى”.
ياعني, ءتارتىپتى
ەسەپ-قيساپتى سۇيەمىن, – دەدى
ەكەۋمىز كەلىسپەدىك,
ءبىر-ءبىرىمىزدى سوزبەن ۇتىكتەپ,
جەتى اتادان بەرى تەگىستەدىك.
اجىراستىق.
ونىمەن مەندە ءجوندى كيىم جوق,
ۇيدە جۇرت قىزىعار بۇيىم جوق.
قايتەيىن...
اقىلى باتا ەدى,
بالالارعا اتا ەدى .
– وي, قاعاناق,
ءولىپ پە ەدىڭ جىلتىراقتى جاعالاپ.
بايدان اجىراپ ايداي ءبىر! –
دەپ ءسوزدى ءوربىتتى ويبايگۇل.
– ەسىك الدىندا تىشقاق لاعىڭ جوق
مىنا قارا لاشىعىڭنىڭ
سىرتىن ارلەگەن ءجوندى سىلاعىڭ جوق.
قاتىن العان نە تەڭىڭ,
كەتەمىن! –
دەپ مەن دە كەتكەنمىن.
ءسويتىپ ءوز تۇبىمە ءوزىم جەتكەنمىن.
كوزىمدى جاقسى ۇيلەرگە كەزەپ قانا,
قازىرگى وتىرعانىم تەزەكحانا.
ويباي, وي, باي!
باي-باي-اي,
قۇلاعىڭا جەتە مە,
مەن زارلاعان ايعاي-اي؟!”...
ءبىر ۋاقىتتا ويبايگۇل ماڭىنا قۇلاق تۇرسە,
بارلىق ء“تىرى جەسىرلەر” جىلاپ تۇر.
مۇنىڭ ءسوزىنىڭ شىندىعىنا ىقىلاستارى قۇلاپ تۇر.
مەيىربەك اقىنبەك ۇلى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
مويىنداۋ
مەن قىرىق جاسقا كەلگەنىمدى مويىندامايمىن! مەن 22 جىلدىق ءتاجىريبەسى بار 18 جاستاعى بيكەشپىن!
* * *
– ال مەن ومىرىمدە ءۇش رەت ۇيلەنگەنمىن. سوندىقتان دا ايەلگە نە كەرەك ەكەنىن جاقسى بىلەمىن.
– نە كەرەك سوندا؟
– جاقسى كۇيەۋ!..
* * *
– سەن كىمسىڭ؟!
– ۇيقىداعى ارۋمىن!
– ءتۇرىڭ نەگە سونشا قورقىنىشتى؟
– ويانعانىم جاڭا عانا!
* * *
ەكى كەمپىر اڭگىمەلەسىپ وتىر ەكەن.
– ايتپاقشى, كەلىن ءتۇسىرىپسىڭ, قۇتتى بولسىن! كەلىنىڭ قالاي ەكەن؟
– وي, ايتپا! كەلىنىم سونداي پىسىق بولىپ شىقتى. ەرتەڭگى ساعات 5-تە تۇرادى, سودان تىنباي تۇنگى 12-دە بىراق ۇيىقتايدى.
– ايتقانداي, قىزىڭ دا تۇرمىسقا شىعىپتى, قۇتتى بولسىن! جاعدايى قالاي ەكەن؟
– ويبۋ!!! ايتا كورمە! ول قىزىم سورلاپ قالدى عوي. ەرتەڭگى ساعات 5-تە تۇرىپ, تۇنگى 12-دە بىراق جاتادى ەكەن.
* * *
ايەل ەرىنە “توڭدىم!” دەسە, كۇيەۋى ونىسىن “قۇشاقتاۋ كەرەك” دەپ تۇسىنەدى. ال ايەلدىڭ ايتپاعى “تون كيسەمدى” جەتكىزگەن ءتۇرى.
* * *
– كەمپىرىڭە 8-ءشى ناۋرىزدا نە سىيلادىڭ؟
– گۇل دە باياعى.
– مەن قورشاۋلاردى سىرلاپ شىقتىم...
* * *
ەركەكتەر 8-ءشى ناۋرىزدا ايەلدەر ءۇشىن بارىن سالىپ-اق باعادى. ماسەلەن, شالبارىن ۇتىكتەيدى, باتەڭكەسىن تازالايدى, مونشاعا بارىپ كەلىپ سىقيا كيىنەدى, بەت-اۋزىندا قىلتاناق قالدىرماي قىرىنىپ تا الادى. ءسويتىپ, جونگە كەلىپ قوساعىنىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن الىپ تا قويادى.
* * *
جىلداعى ەكى كۇندى – 1 قىركۇيەك پەن 8 ناۋرىزدى گۇل ساتۋشىلاردىڭ مەرەكەسى ءارى بەرەكەسى دەۋگە بولادى.
ەگەر اكي...
ەگەر ەر-ازامات ايەلدىڭ سۇراعانىن تاۋىپ بەرىپ تۇرسا, وندا ايەلدىڭ سۇراۋىنىڭ از بولعانى.
***
ەگەر كەشكە قاراي ءتىلىڭىز اۋىرسا – وندا ءسىز ايەلسىز. ال قۇلاعىڭىز اۋىرسا – وندا ءسىز ەركەكسىز.
***
ەگەر ءسىز ۇيدە نەنىڭ قايدا جاتقانىن بىلەتىن بولساڭىز – وندا ءسىز ايەلسىز. ال ونى كىمنەن سۇراۋ كەرەكتىگىن بىلسەڭىز – وندا ءسىز ەركەكسىز.
***
ەگەر اكي كوشەدە ادەمى قىز-كەلىنشەكتەر كوبەيىپ كەتسە, ياعني كوكتەمنىڭ كەلگەنى, نە ايەلى كەتىپ بويداق بولىپ ءجۇر دەگەن ءسوز.
ايەلدەر ءالديى
ءبىر سەمىز قىز تۇلا بويى جارقىلداپ,
اۆتوبۋسقا كىرىپ كەلدى القىمداپ.
ورىن جەتپەي تىكەسىنەن تىك تۇردى,
التىن سىرعا كىندىگىندە سالپىلداپ.
ءبىر شال كىسى “تۇسەمىن” دەپ كۇپىنىپ,
ەسىك جاققا جەتپەك بولدى جۇلقىنىپ.
دالاڭداعان كيىمىنە سول شالدىڭ,
جەرگە ءتۇستى التىن سىرعا ءىلىنىپ.
بويجەتكەن بوزدادى كەپ شىڭعىرىپ,
“ويبايىمەن” قوس قۇلاقتى تۇندىرىپ.
جىرىق كىندىك قىزدى كورىپ وكسىگەن
بىلايعى جۇرت بەتىن باسا تۇر ك ۇلىپ.
ءازىربايجان قونارباەۆ.
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
وتباسىنداعى وشاعان
ۇيلەنىپ وتباسىن قۇرعان سوڭ, ءبىر كۇنى كەلىنشەگى كيىنىپ جاتقان كۇيەۋىنە:
– سۋىق ءتۇستى, دالادا ىزعار بار سياقتى, مىنانى ءىشىپ الساڭ, – دەپ ۇرەمكە ۇسىنعاندا, كۇيەۋى ريزا كەيىپپەن:
– اينالدىم, وسى كوشىپ ياكۋتياعا بارىپ تۇرساق قايتەدى!؟ – دەگەن ەكەن.
* * *
كۇيەۋى:
– قانداي عاجاپ ءيىس! قىمباتتىم, سەن جاڭا ءيىسسۋ سەۋىپ العانسىڭ با؟ – دەگەندە, ايەلى:
– قايداعى! ۇستىمە بايقاماي سپيرت توگىپ الدىم! – دەپتى كۇمىلجي.
* * *
كۇيەۋىنىڭ تۋعان كۇنىندە تۇپكى بولمەدەن ايەلى:
– مەن ساعان عاجاپ سىيلىق تارتۋ ەتەيىن دەپ تۇرمىن! – دەيدى.
– ال, كورسەتە عوي!
– كازىر, كيىپ جاتىرمىن, بارىپ كورسەتەمىن...
* * *
اينا الدىندا سيپالانىپ جاتقان ايەلىنە كۇيەۋى:
– قايدا جينالدىڭ؟ – دەپ قالادى.
– يپپودرومعا, ات بايگەسىنە.
– ە, تەزىرەك بارساڭشى, انا “اتىڭ” شىدامسىز ەكەن, ەكى رەت حابارلاستى عوي...
قالجىڭ قالتا
اتى بەلگىلى ءانشىلەر توبىنداعى ءتورتتىك كەلەسى كونتسەرتتەرىنەن تۇسكەن قاراجاتقا ريزا كەيىپتە, ارتىق-اۋىسىن نە ءىستەسەك ەكەن دەپ ەلىرىپ وتىر.
– قالاداعى ەڭ مىقتى مەيرامحاناعا بارىپ ءىشىپ-جەسەك قايتەدى؟ – دەپ قالدى ەرەسەكتەۋى.
– ودان دا كورشى قالاعا ۇشاقپەن توپ ەتە قالىپ, ونداعى قىز-قىرقىنعا ارقامىزدى سيپالاتىپ قايتساق! – دەپ جاتىر جاسامىسى.
– ايەلدەرىمىزگە سىي-سياپات جاسايىق؟ – دەدى كەلەسىسى.
– مۇمكىن, تابىسىمىزدى مۇرتىن بۇزباي, ۇيدەگى كىسىگە تابىستايمىز با؟ – دەپ قالدى ءتورتىنشىسى.
سوڭعى ءسوزدى جاسامىس جارعاق ايتتى:
– وندا مىنا تيىندى اسپانعا لاقتىرامىن, ەگەر تيىن بەت جاعىمەن تۇسسە, وندا رەستورانعا تارتامىز. ال تەرىس جاعىمەن جاتا قالسا, كورشى قالاعا توپ ەتەمىز. ەگەر تيىن جەرگە قىرىنان تۇرا قالسا, وندا ۇيدەگىلەرگە سىي-سياپات الامىز. ال الدا-جالدا اۋادا ىلىگىپ قالسا, وندا تاپقانىمىز ءتۇپ-تۇگەل ۇيدەگىلەردىڭ قولىنا ءتيسىن...
* * *
مەكتەپتەگى اعىلشىن پانىنە قالالىق وقۋ بولىمىنەن تەكسەرۋشى كەلىپ, سوڭعى پارتاعا جايعاسادى.
مۇعاليما تاقتاعا اعىلشىن تىلىندە ءبىر ۇزاق سويلەم جازادى دا, وقۋشىلارعا اۋدارىپ ايتا قويىڭدار دەيدى. سول كەز تەكسەرۋشىنىڭ الدىندا وتىرعان بالا قولىن كوتەرىپ:
– پاھ-پاھ, ءوزى ادەمى, ءوزى جاس, نەتكەن بوكسە! – دەيدى...
... مۇعاليما قىزاراقتاپ, بالاعا دەرەۋ سىنىپتان شىعۋىن بۇيىرادى.
وقۋشى سومكەسىن قولىنا الىپ, تەكسەرۋشىگە: – ءاي, كوكە-اي, اعىلشىن ءتىلىن بىلمەيتىنىڭىز بار, نەسىنە سىبىرلاي قويىپ ەدىڭىز! – دەگەن ەكەن.