وسى جىلدىڭ قاڭتارى مەن اقپانىندا “نۇر وتان” حدپ پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ ءمۇشەلەرى جانە كوميتەت حاتشىلىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى پارتيانىڭ ماسليحاتتارداعى دەپۋتاتتىق فراكتسيالارىنىڭ قىزمەتىن تولىق زەرتتەۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا ساپارمەن بارىپ قايتقان ەدى. بۇل شارالارعا, سونداي-اق پارتيانىڭ ايماقتىق فيليالدارىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن قىزمەتكەرلەر دە قاتىسقان بولاتىن. بۇعان قوسا, “نۇر وتان” پارتياسىنا مۇشە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ اراسىندا ساۋالداما دا ءجۇرگىزىلگەن-ءدى. سونىمەن, تەكسەرۋگە قاتىستى جاسالعان تالداۋ نەنى كورسەتتى؟
بۇگىندە ەلىمىزدە “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ 213 دەپۋتاتتىق فراكتسياسى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ 16-سى وبلىستىق, 37-ءسى قالالىق, 160-ى اۋداندىق ءماسليحاتتاردا قۇرىلعان. قازىرگى كەزدە جۇمىس ىستەپ جاتقان دەپۋتاتتىق كورپۋستاعى فراكتسيالاردىڭ قۇرامىنا “نۇر وتانعا” مۇشە 3158 دەپۋتات كىرەدى. ال ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ اراسىنداعى پارتيالىق جىكتەلۋ 95,4 پايىزدى قۇرايدى. ياعني, ماسليحاتتارعا سايلانعان دەپۋتاتتاردىڭ 95,4 پايىزى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلادى. ءار دەڭگەيدەگى دەپۋتاتتىق فراكتسيالاردىڭ پارتيا جارعىسى مەن باعدارلاماسى, سونداي-اق فراكتسيالار تۋرالى ەرەجە اياسىنداعى قىزمەتىن پارتيانىڭ ايماقتىق فيليالدارى ۇيلەستىرىپ وتىرادى. ولار دەپۋتاتتىق فراكتسيالار قىزمەتىن قۇقىقتىق, تالدامالىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە قۇجاتتامالىق نەگىزدە قامتاماسىز ەتەدى.
تەكسەرىس بارىسى كورسەتكەندەي, “نۇر وتان” پارتياسىنا مۇشە ءماسليحات دەپۋتاتتارى تۇراقتى كوميسسيالار جۇمىسىنا قاتىسۋىمەن قاتار, پارتيالىق باعىتتار بويىنشا دا تاپسىرمالاردى ورىنداپ كەلەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى پارتيانىڭ ايماقتىق سايلانبالى ورگاندارىنا مۇشە. سونىمەن قاتار, ولار “جول كارتاسى”, “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” جانە “اۋىز سۋ” الەۋمەتتىك اسا ماڭىزدى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ, مەديتسينا مەكەمەلەرىنە بىرىڭعاي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ اياسىندا پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتتەرىنىڭ, جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى ايماقتىق قوعامدىق كەڭەستەر مەن پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىنا ۇنەمى قاتىسىپ وتىرادى.
ناقتى مالىمەتتەر كەلتىرەتىن بولساق, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى “نۇر وتان” حدپ-عا مۇشە 209 دەپۋتاتتىڭ 101-ءى, ياعني 48 پايىزى پارتيانىڭ سايلانبالى ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا تۇراقتى قاتىسادى ەكەن. اقمولا وبلىسىنداعى جارقايىڭ اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ نۇروتاندىق دەپۋتاتتارى وزدەرىنىڭ كوپشىلىك اكتسيالارىن پارتيا فيليالىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىمەن بىرلەسىپ وتكىزەدى. ولار سونداي-اق قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان نىسانداردا پارتيالىق باقىلاۋدىڭ قوسىمشا بەكەتتەرىن اشۋ ءجونىندە باستاما كوتەرىپ, رەيدتەر ۇيىمداستىرعان.
تەكسەرىس كەزىندە بەلگىلى بولعانىنداي, پارتيا قاتارىنداعى دەپۋتاتتار ءوز سايلاۋ وكرۋگتەرىندەگى سايلاۋشىلار جيىندارىنا, ەڭبەك ۇجىمدارى مەن مەكەمەلەردەگى باسقوسۋلارعا قاتىسۋىمەن قاتار, پارتيا فيليالدارىنداعى قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرىندە ازاماتتاردى جەكە قابىلداۋلار ۇيىمداستىرىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سيپاتتاعى ايماقتىق پروبلەمالاردى شەشۋگە اتسالىسادى. ماسەلەن, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى 2008-2009 جىلدارى سايلاۋشىلارمەن, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرىمەن, باسقا دا مەكەمەلەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ەكى مىڭنان استام كەزدەسۋ وتكىزگەن.
دەپۋتاتتار “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى” زاڭنىڭ نەگىزىندە ءوز قىزمەتتەرىن دەپۋتاتتىق ساۋالدار مەن جەرگىلىكتى جانە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇگىنۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. ال دەپۋتاتتىق ساۋالدار مەن وتىنىشتەر اراسىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق جانە ەكولوگيالىق, مادەنيەت جانە كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ ۇلەسى باسىم. ءبىر مىسال كەلتىرەيىك, وتكەن جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندارعا 80 ساۋال جولداعان ەكەن. ولاردىڭ باسىم بولىگى شەشىمىن تاۋىپتى, قالعانى ءتيىستى ورگانداردىڭ باقىلاۋىندا تۇر.
پارتيانىڭ ايماقتىق فيليالدارى سوڭعى جىلدارى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, سەمينارلار مەن كونفەرەنتسيالار, فراكتسيانىڭ كوشپەلى وتىرىستارىن وتكىزىپ, پارتيا ساياساتىن ناسيحاتتاۋدى بەلسەندى جۇرگىزە باستادى. ايتالىق, باتىس قازاقستان وبلىسىندا پارتيانىڭ ماسليحاتتارداعى جيىرما فراكتسياسىنىڭ وتىرىستارىندا “نۇر وتان” حدپ كەزەكتەن تىس ءحىى سەزىنىڭ قورىتىندىسى جەكە ماسەلە رەتىندە قارالعان بولسا, الماتى وبلىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ ءتورت سەمينار-كەڭەسى وتكەن. ال وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 2008-2009 جىلدارى پارتيا ساياساتىن حالىققا ناسيحاتتاۋ مەن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا باق-تاردا 1217 ماتەريال جاريالانعان جانە ەفيردەن تاراتىلعان.
دەگەنمەن, دەپۋتاتتىق فراكتسيالار جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ بارىسىندا بىرقاتار كەمشىلىكتەردىڭ ورىن الىپ وتىرعانىن دا جاسىرۋعا بولمايدى, دەيدى وسى ورايدا پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى و.ساپيەۆ. تاراتىپ ايتار بولساق, بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردا قوعامدىق-ساياسي تۇرعىدا دەپۋتاتتاردىڭ بەلسەندى جانە ەنجار توپتارى بار ەكەنى ايقىندالىپ وتىر. مىسالى, پاۆلودار وبلىستىق ءماسليحاتىنداعى دەپۋتاتتىق فراكتسيانىڭ 30 ءمۇشەسىنىڭ 16-سى عانا بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى. مۇنى پارتيا فيليالىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىندەگى ازاماتتاردى قابىلداۋ كەستەسى راستايدى. سونداي-اق اقمولا, اتىراۋ جانە قىزىلوردا وبلىستارىنداعى كەيبىر اۋداندىق ءماسليحاتتارداعى دەپۋتاتتىق فراكتسيالاردىڭ قىزمەتىندە ءىس جۇرگىزۋ مەن جۇمىستى جوسپارلاۋ ءتيىستى دەڭگەيگە قويىلماعان. تەكسەرىس بارىسىندا استانا قالاسى دەپۋتاتتىق فراكتسياسىنىڭ جۇمىس جوسپارى تەك جوبا تۇرىندە عانا بولعانى انىقتالدى.
الماتى قالاسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسياسى قىزمەتىندە دە ەلەۋلى كەمشىلىكتەر بار, دەپ جالعادى ءسوزىن و.ساپيەۆ. تەكسەرۋ كورسەتكەنىندەي, بۇل فراكتسيادا 2008 جانە 2010 جىلدارعا ارنالعان جۇمىس جوسپارى جاسالماعان, ال 2009 جىلعى جۇمىس جوسپارى بولعانىمەن, ول بەكىتىلمەگەن. بۇدان بولەك, اتالعان دەپۋتاتتىق فراكتسيادا قارالعان ماسەلەلەر فراكتسيانىڭ جۇمىس جوسپارىنا سايكەس كەلمەيدى. ويتكەنى, جۇمىس جوسپارىندا پارتياعا مۇشە دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىسى تۋرالى ەسەپتەردى تىڭداۋ قاراستىرىلماعان, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزدى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى وسى اۋماقتا ىسكە اسىرۋعا قاتىستى ءماسەلەلەر دە جوسپاردا كورىنىس تاپپاعان.
پارتيا فيليالدارىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ ءبولمەلەرىندە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ازاماتتاردى قابىلداۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىندا دا ولقىلىقتار ورىن الىپ وتىر. ناقتى ءمالىمەتتەر كەلتىرەيىك, قوستاناي وبلىسىنداعى قامىستى جانە ناۋىرزىم اۋداندىق فيليالدارىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرىندە دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ ازاماتتاردى قابىلداۋدى ۇيىمداستىرۋى ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەيدى. بۇل ماسەلە پاۆلودار وبلىسىنداعى لەبياجە جانە ماي اۋداندىق پارتيا فيليالدارىنا, سونداي-اق قىزىلوردا وبلىسىنداعى جاڭاقورعان جانە قازالى اۋداندىق ءماسليحاتتارىنا دا ءتان.
پارتيا فيليالدارىنا تۇرعىندار اتىنان دەپۋتاتتاردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرى تۋرالى جازعان شاعىمدارى دا كەزدەسەدى ەكەن. مىسالى, الماتى قالالىق فيليالىنا “تۇلپار” اۆتوتۇراعى تۇتىنۋشىلارى كووپەراتيۆىنىڭ زەينەتكەرلەرى قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, پارتيا مۇشەسى ا.ساماتديننىڭ زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەرىنەن قورعاۋدى ءوتىنىپ شاعىم تۇسىرگەن بولسا, “سپورتكەشەن” كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى ب.كولموگوروۆ ءماسليحات دەپۋتاتى, پارتيا مۇشەسى ح.بەرعارىپوۆتىڭ قىزمەت بابىن پايدالانىپ, “سپورتكەشەن” كووپەراتيۆىنىڭ يەلىگىندەگى جەر تەلىمىن جەكەمەنشىگىنە ساتىپ العانى جونىندە شاعىمدانعان. سونىمەن قاتار, ك.بايدىلداەۆا دەگەن ازاماتشا “التىن ءديىرمەن” كورپوراتسياسى” اق-تىڭ بىرنەشە جىلدان بەرى ديۆيدەنت بەرمەگەنىن, اتالعان اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ باسشىلىعى ءوز جۇمىسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ زەينەتاقى قورلارىنا تيەسىلى اقشالارىن اۋدارماعانىن بىلدىرگەن. وسى تۇستا اتاپ وتەيىك, “التىن ديىرمەن” كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ا.مارالوۆ “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشەسى, الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى.
– تالاپتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, سونداي-اق دەپۋتاتتىق فراكتسيا مۇشەلەرىنىڭ وزدەرى قابىلداعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋىنا ءتيىستى باقىلاۋدىڭ جوقتىعى ءتارتىپتىڭ بۇزىلۋىنا اكەلىپ سوقتىراتىنى راس. جەكەلەگەن ايماقتاردا وسىنداي ولقىلىقتارعا جول بەرىلگەندىگىن جاسىرا المايمىز. ايتالىق, وسى دەپۋتاتتىق شاقىرىلىمدا “نۇر وتان” حدپ جارعىسىنىڭ تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن 18 ادام پارتيا قاتارىنان شىعارىلعان. ولاردىڭ ىشىندە ءۇش ەلدىڭ – قازاقستان, رەسەي جانە گەرمانيانىڭ ازاماتتىعىن العان پاۆلودار قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى رۋفف, بۇزاقىلىعى ءۇشىن سوتتالعان تۋپيتسىن جانە ەرتىس اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ بۇرىنعى دەپۋتاتى كەنجەتاەۆ بار. سونىمەن قاتار, قوستاناي وبلىسىندا ارقالىق قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى يسلياميەۆتىڭ, قامىستى اۋداندىق ءماسليحاتىندا ءتولەگەنوۆتىڭ, ۇزىنكول ءماسليحاتىندا بايدىلديننىڭ دەپۋتاتتىق وكىلەتتىگى توقتاتىلىپ, پارتيا قاتارىنان شىعارىلدى. مۇنداي فاكتىلەر اقتوبە, جامبىل, سولتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا وبلىستارىندا دا كەزدەسەدى, – دەيدى و.ساپيەۆ.
اقمولا وبلىسىنىڭ ەسىل اۋداندىق ءماسليحاتىندا توتەنشە جاعداي قالىپتاسقاندىعىن وسى جولعى تەكسەرۋ انىقتاپ بەرىپتى. توتەنشە جاعداي دەپ وتىرعانىمىز, كەيبىر دەپۋتاتتار سايلاۋشىلار الدىندا ەسەپ بەرۋدى ۇمىت قالدىرعان, قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرىندە ازاماتتاردى قابىلداۋعا قاتىسپاعان. ال فراكتسيا جەتەكشىسى ت.وسيپوۆا وسى كەمشىلىكتەردى جويىپ, اۋداندىق پارتيا فيليالىمەن ءوزارا تىعىز بايلانىس ورناتۋدىڭ ورنىنا, اۋدانداعى دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ جىك-جىككە ءبولىنۋىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى بولعان. ءتىپتى, پارتيا فيليالى ساياسي كەڭەس بيۋروسىنىڭ كەلىسىمىنسىز ەمدەلىپ جاتقان ءماسليحات حاتشىسىن اۋىستىرىپ تا جىبەرگەن. ورىن العان وسى ولقىلىقتارعا پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتى ارالاسقاننان كەيىن كەمشىلىكتەر تۇزەتىلىپتى.
جۇمىس ىستەي باستاعانىنا ونشا كوپ ۋاقىت بولا قويماعان پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتى ءمۇشەلەرىنىڭ وڭىرلەرگە ساپارىنىڭ ناتيجەسى, مىنە, وسىنداي. پارتيانىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسيالارىنىڭ قىزمەتى اياسىنداعى جۇزەگە اسىرىلعان جۇمىستار مەن كەمشىلىكتەر اتالدى. بۇل پارتيالىق باقىلاۋدىڭ پارمەندىلىگىن كورسەتسە كەرەك.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.
حالىقتىق تۇعىرناما: مەجەلەنگەن ماقساتتاردىڭ ورىندالۋى قالاي؟
ماسات بەرىك, “نۇر وتان” حدپ جامبىل وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
“نۇر وتان” حدپ 2009-2012 جىلدارعا ارنالعان ءىس-ارەكەتتەر ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەن, پارتيا دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باسقان جىلدان بەرى وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق فيليالدارىندا ىشكى پارتيالىق جۇمىستار جاڭا ارناعا قويىلىپ, باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ قۇرىلىمدارى ەلدى مەكەندەردە ىقپالدى كۇشكە اينالاتىنداي ەتىپ كايتا ۇيىمداستىرىلۋدا.
وتكەن جىلدان باستاپ 11 اۋداندىق جانە تاراز قالالىق فيليالىنداعى 414 باستاۋىش پارتيا ۇيىمىن وڭتايلاندىرۋ ارقىلى 394 باستاۋىش ۇيىمى قۇرىلىپ, پارتيا جارعىسىنا سايكەس باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارى ىشىنەن – پارتيالىق توپتار اشىلدى. بۇل قادام ارقىلى باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ جۇمىسىنداعى جالپىلامالىقتى جويىپ, پارتيا ءمۇشەلەرىمەن جۇمىستى جانداندىرۋعا جانە ولاردى ەلگە جاقىنداتۋعا قول جەتكىزىلدى.
ىشكى پارتيالىق مەنەدجمەنتتىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ەنگىزۋ ماقساتىندا وبلىستىق پارتيا ۇيىمدارىندا “2010 جىل – باستاۋىش پارتيا ۇيىمى جىلى” بولىپ جاريالاندى. وبلىستىق فيليالدىڭ ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا “نۇر وتان” حدپ حالىقتىق تۇعىرناماسىنىڭ, “جول كارتاسى” مەن “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلامالارىنىڭ 2008-2009 جىلدارى وبلىستا ورىندالۋ بارىسى جانە ولاردى ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى الدا تۇرعان مىندەتتەر تۋرالى ماسەلە قارالدى.
پارتيا دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىندە فراكتسيا جۇمىسىنىڭ اۋقىمى كەڭىپ, جاۋاپكەرشىلىگى ارتۋىنا بايلانىستى “قازاقستاننىڭ ءوسىپ-ءوركەندەۋى مەن قازاقستاندىقتاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن: ءبىز ەلدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ءومىرىن قالاي جاقسارتامىز؟” اتتى پارتيانىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسى نەگىزگى باعىت بولىپ ايقىندالعان.
حالىقتىق تۇعىرناماداعى ادام دەنساۋلىعى باستى باسىمدىققا يە بولۋىنا بايلانىستى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى الەمدىك ستاندارتتار دەڭگەيىنە كوتەرۋ جانە ولاردىڭ حالىققا قولجەتىمدى بولۋى فراكتسيانىڭ تۇراقتى باقىلاۋىنا الىندى. اۋىل تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋدا سوڭعى ەكى جىلدا ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلدى. مىسالى, “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى بويىنشا جامبىل اۋدانىندا كۇنىنە 250 كەلۋشىگە ارنالعان ەمحانا مەن شۋ اۋدانىندا 150 ورىندىق اۋرۋحانا سالىنا باستادى. وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن بۇرناعى جىلى 27 ءدارىگەرلىك امبۋلاتوريا قۇرىلىسى باستالىپ, ونىڭ 14-ءى پايدالانۋعا بەرىلدى. وتكەن جىلى ونىڭ قالعان 12-ءسى پايدالانۋعا بەرىلىپ, 6 امبۋلاتوريا مەن مەديتسينالىق قوسىنداردىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇعان قوسا “جول كارتاسى” بويىنشا جوندەۋگە تيەسىلى 19 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنا 557,4 ملن.تەڭگە قارالىپ, ءبۇگىنگە 10 نىساننىڭ جۇمىسى اياقتالدى. اۋىلعا جاس دارىگەرلەردى تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا وبلىسقا كەلگەن 104 جاس ماماننىڭ 57-ءى اۋىلداعى اۋرۋحانالارعا جۇمىسقا ورنالاستىرىلىپ, 35 مامانعا جاردەماقى بەرىلدى.
ءبىلىم بەرۋدى دامىعان ەلدەردىڭ ستاندارتتارىنا جاقىنداتۋ مەن قولجەتىمدى ەتۋ پارتيا نازارىنان تىس قالعان ەمەس. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋ مەن سوڭعى ۇلگىدەگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى وقىتۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋ جۇمىستارى بويىنشا وبلىستاعى بارلىق مەكتەپ كومپيۋتەرمەن قامتاماسىز ەتىلىپ, ونىڭ 92,8 پايىزى ينتەرنەتكە قوسىلعان. وبلىستا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. مەكتەپتەردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەسىن نىعايتۋدا “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىنىڭ ورنى ەرەكشە. بۇرناعى جىلى وبلىستا 10 مەكتەپ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, ونىڭ 9-ى جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجىسىنا سالىندى. بۇگىنگى تاڭدا 10 مەكتەپتىڭ 4-ءى پايدالانۋعا بەرىلدى. وسىعان وراي ۇكىمەتىمىزدىڭ الەمدىك قارجى داعدارىسىنان شىعۋعا ارنالعان ءىس- قيمىل جوسپارىنىڭ ءبىرى – “جول كارتاسى” وبلىسىمىزدا ءبىلىم سالاسىندا قوردالانىپ قالعان جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ شەشىمىن تابۋىنا كوپ ىقپال ەتتى. اتاپ ايتساق, “جول كارتاسىنا” بايلانىستى وبلىس بويىنشا 113 ءبىلىم بەرۋ نىسانىن ءجوندەۋگە 2026,6 ملن. تەڭگە قاراستىرىلسا, ونىڭ تورتتەن ءبىرى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن اتقارىلدى. بيىل “جول كارتاسىنا” مەملەكەت تاراپىنان (199 جوباعا) 5 ملرد. 224 ملن. تەڭگە جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 3 ملرد 374 ملن. تەڭگە قارالىپ, 8489 جۇمىس ورنى اشىلادى.
ەلباسى ساياسي كەڭەس بيۋروسىندا: “حالىقپەن تىكەلەي ەفير كەزىندە 40 مىڭنان استام سۇراق كەلىپ تۇسكەنىن ەسكە الايىق. حالىق ماعان نەلىكتەن مۇنشالىقتى كوپ ساۋال جولدادى؟ ءسىزدەر وسىنى ويلادىڭىزدار ما؟ حالىقتىڭ ارىز-شاعىمدارىمەن پارتيا مەن ونىڭ ءاربىر مۇشەلەرى اينالىسۋى كەرەك” دەپ, “نۇر وتان” حدپ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتقانى بەلگىلى. وسى ورايدا پارتيانىڭ وبلىستىق فيليالىنا قاراستى 12 قوعامدىق قابىلداۋ ءبولىمى اشىلىپ, ەلمەن ەتەنە جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولار ەلباسى تاپسىرمالارى مەن ايماقتىق جانە اۋماقتىق مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىنا قوعامدىق قاداعالاۋ جۇرگىزۋ ارقىلى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن زەردەلەپ, ولاردى شەشۋ جولدارىنا ىقپال ەتەۋدە.
العاشقى جىلدارعا قاراعاندا پارتيانىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا كەلەتىن ادامدار سانى كوبەيە ءتۇستى. مىسالى, 2006 جىلى – 785, 2007 جىلى – 2236 , 2008 جىلى – 2890, 2009 جىلى 4038 ءوتىنىش قارالدى. قوعامدىق قابىلداۋ بولىمدەرىنە كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى زەردەلەۋ كەزىندە زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك ءتولەمدەرگە, تۇرعىن ءۇي الۋعا, لاۋازىمدى ادامداردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرى مەن سوت شەشىمدەرىنىڭ ورىندالماۋىنا بايلانىستى وتىنىشتەردىڭ كوبەيگەنى بەلگىلى بولدى. سونداي-اق, كاسىپكەرلەر تاراپىنان قاراماعىنداعى جۇمىسشىلارىنىڭ جالاقىلارىن ۋاقتىلى تولەمەۋ فاكتىلەرى دە ورىن العاندىعى انىقتالدى. مىسالى, اتالعان مازمۇندا 48 ءوتىنىش ءتۇستى.
وبلىس باسشىلارىنىڭ ەلمەن كەزدەسۋلەرىندە جانە وبلىستىق, اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ اتقارۋشى ورگان باسشىلارىمەن بىرلەسىپ وتكىزگەن قوعامدىق قابىلداۋلار بارىسىندا ەلدەن تۇسكەن وزەكتى ماسەلەلەر بانكىسى قۇرىلىپ, 139 ماڭىزدى ماسەلەگە بايلانىستى ارنايى ءىس-شارالار جاسالىندى. نەگىزگى ماسەلەلەر قاتارىنا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, جول جوندەۋ, الەۋمەتتىك نىسان قۇرىلىستارىن جۇرگىزۋ, تەلەكوممۋنيكاتسيا تورابىنىڭ جۇمىسى جانە بالاباقشا اشۋ سياقتى ماسەلەلەر ەنگەن.
پرەزيدەنت ن. نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ىسكە اسىرۋدى اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرۋ دا ءناتيجەلى جۇرگىزىلۋدە. بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس بارلىق دەڭگەيدەگى 82 اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپ مۇشەلەرى اۋداندار مەن تاراز قالاسىندا 353 كەزدەسۋ مەن تۇرعىندار جيىندارىن وتكىزىپ, وعان 38 مىڭنان اسا ادام قاتىستى. كەزدەسۋ بارىسىندا تۇرعىندار ەلباسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى جولداۋىن تولىعىمەن قۋاتتاپ, ءارتۇرلى باعىتتاعى ۇسىنىستار مەن پىكىرلەر ءبىلدىردى. “جاس وتان” جاستار قاناتى ۇيىمداستىرعان “ورلە, اۋىلىم!” اتتى جاستار اۆتوكەرۋەنى جامبىل, تالاس, بايزاق, مەركى جانە شۋ اۋداندارىندا 25 كەزدەسۋ وتكىزىپ, وعان 2750 اۋىل جاستارى قاتىستى. “نۇر وتان” حدپ-نىڭ وڭىرلەردە وتكىزىپ جاتقان اكتسياسى وبلىستاعى شۋ قالاسىندا پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ن. نىعماتۋليننىڭ قاتىسۋىمەن جالعاسىن تاپتى.
وبلىستا جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان يگىلىكتى ءىس-شارالار دا باستالىپ كەتتى. وڭىردەگى 851 سوعىس ارداگەرى مەن مۇگەدەگىن الەۋمەتتىك جاعىنان قولداۋ ارنايى جوسپار بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. اتى اڭىزعا اينالعان باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان ءىس-شارالار جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق, “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالى ۇلى وتان سوعىسى تۋرالى ەڭ ۇزدىك وچەركتەرگە بايقاۋ جاريالادى.
“نۇر وتان” حدپ ءحىى سەزىندە پارتيا كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارتيا اكتيۆىنىڭ الدىندا جاڭا اۋقىمدى مىندەتتەر قويعان بولاتۇعىن. سول مىندەتتەردىڭ ءبىرى – پارتيانىڭ ىشكى ءتارتىبىن نىعايتۋ جانە پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ بولىپ بەلگىلەندى. 2009 جىلى پارتيانىڭ باقىلاۋ كوميسسيالارى قۇرىلىپ, داعدارىسقا قارسى باعدارلاما اياسىندا بولىنگەن مەملەكەت قارجىسىن پايدالانۋ بارىسىن باقىلاۋ بويىنشا “جول كارتاسى” مەن “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىنا كىرەتىن نىسانداردا 251 پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتى اشىلىپ, وعان 168 فراكتسيا مۇشەسى جەتەكشىلىك ەتتى. پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتىنىڭ باقىلاۋىندا بولعان نىسانداردا جوبادان اۋىتقۋ, ساپاسىز, ستاندارتقا ساي ەمەس قۇرىلىس ماتەريالدارىن پايدالانۋ جانە ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىنا سايكەس جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسقا الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭسىزدىقتار انىقتالىپ, ورنىنا كەلتىرىلدى.
جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى ساقتاۋ, مەملەكەتتىك قاراجاتتىڭ ماقساتتى جۇمسالۋى, ايماقتىق باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋى بويىنشا جامبىل, جۋالى, شۋ اۋداندارىندا وبلىستىڭ پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى. اتالعان اۋداندارداعى جول ءجوندەۋ جۇمىستارىنداعى كەلەڭسىزدىكتەرگە بايلانىستى اۋدان تۇرعىندارىنان ءتۇسىپ جاتقان حاتتار مەن ۇسىنىستار, قالىپتاسقان قوعامدىق پىكىر توڭىرەگىندە جۇمىستار ءجۇرگىزىلۋدە. بيىل قالالىق جانە اۋداندىق فيليالدار ساياسي كەڭەسى بيۋروسىنىڭ قاۋلارىنا سايكەس “جول كارتاسىنداعى” 199 نىسانعا 175 فراكتسيا ءمۇشەسى جەتەكشىلىك ەتەدى. سول سياقتى پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا تاراز قالاسىنداعى 33 مەديتسينالىق مەكەمەدە 28 پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتى اشىلدى.
ەلباسى, “نۇر وتان” حدپ ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارتيانىڭ كەزەكتەن تىس ءحىى سەزىندە ءسويلەگەن سوزىندە: “حالىقتىق تۇعىرنامادا كورسەتىلگەن, ەل الدىندا ۋادە ەتكەن ىستەردى داعدارىس جاعدايىندا دا ودان ءارى اتقارۋ مىندەتتەرى جۇكتەلەدى, مۇنىڭ بارىنەن دە ءبىز زور تابىستارمەن شىعامىز” دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىناۋ ساليقالى ساياساتى نەگىزىندە قابىلدانعان “نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەگەن بىردەن-ءبىر قۇجات ەكەنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەپ بەرۋدە.
تاراز.