ەلوردامىزدان اسقان قالا جوق

مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا اقمولا وبلىسىنىڭ ششۋچە قالاسىندا تۇراتىن زەينەتكەر ماريا فادەەۆنا سمولياكتان حات كەلىپ ءتۇستى, دەپ حابارلادى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. اۆتور حاتىندا 2009 جىلى استانا كۇنىندە ەلورداعا ساپارى­نان العان ءوزىنىڭ اسەرلەرىمەن بولىسەدى. م.سمولياك مەملەكەت باسشى­سى­نا قايىرىلا كەلىپ, بىلاي دەپ اتاپ كورسەتەدى: ء“سىز وسىنداي عا­جايىپ قالا تۇرعىزدىڭىز, وسى­نىڭ ارقاسىندا ءبىز ءوزىمىزدىڭ جاڭا ەلوردامىزدى قىزىعا تاماشالاۋعا مۇمكىندىك الدىق. قالادا ءبارى دە ادەمى – مەيماندار الدىندا دا ۇيالمايسىڭ, ولاردى قابىلدايتىن جەرلەر دە جەتكىلىكتى. قۇرىلىس­تىڭ جىلدام ءارى اجارلى جۇرگى­زىلىپ جاتقانىن كوزىمىز كوردى. مەن قالاعا ءسۇيسىندىم, ەلوردادا بولعان تانىستارىمنىڭ پىكىرلەرىن دە ءبىلدىم – ءبارى دە ۇلكەن اسەر ال­عاندارىن جەتكىزىپ جاتتى. ءبىز ەرتەگى قالاسىندا جۇرگەن سياقتى بولدىق. اندە ايتىلا­تى­نىنداي, ءسىز ەرتەگىنى شىندىققا اينالدىرا الدىڭىز. مەن ەشبىر جەردەن وسىنشالىقتى مول كولەم­دەگى مادەني-ويىن-ساۋىق شارالا­رىن كورگەن ەمەسپىن, ونىڭ ۇستىنە ءار ءنومىر سايىن دەرلىك بەلگىلى ءبىر ىزدەنىستەردىڭ كۋاگەرلەرى بولدىق”. ماريا فادەەۆنا استانادا بۇعان دەيىن ءبىراز ۋاقىت بولما­عانىن جازادى. ونى سوڭعى جىل­دار بەدەرىندە سالىنعان تاماشا نىسانداردىڭ سانى قايران قالدىرىپتى. “مەن ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ الەمدەگى باسقا پرەزيدەنتتەردىڭ بارىنەن موينى وزىق ەكەنىنە وتە قۋانامىن جانە وسى ءۇشىن قۇ­دايعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرە­مىن. سونداي-اق ءبىزدىڭ ەلوردا­مىز­دان اسقان قالا جوق. ءبىز – كوپ­ۇلتتى رەسپۋبليكامىز جانە ءوزىمىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدى ماقتان تۇتامىز ءارى قۇرمەتتەيمىز. زەينەتكەرلەردى ۇمىتپاي, ولارعا كومەك كورسەتىپ كەلە جات­قانىڭىز ءۇشىن دە كوپ راحمەت. سىزگە جانە ءسىزدىڭ وتباسىڭىزعا زور دەنساۋلىق پەن باقىت تىلەي­مىن. ءسىز اسا اۋىر, بىراق يگىلىكتى ەڭبەگىڭىزدە تابىستى بولىڭىز”, – دەلىنەدى حاتتا. استاناداعى تاعى ءبىر ەلشىلىك انار تولەۋحانقىزى. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىمىنا ءبىزدىڭ الدىمىزدا توراعا بولعان سۋومي ەلىنەن وسى جولى ۇلكەن دەلەگاتسيا كەلىپتى. فينليانديانىڭ سىرتقى ساۋدا جانە دامۋ ءمينيسترى ساپارى بارى­سىن­دا ەلشىلىكتىڭ رەسمي اشىلۋىمەن قا­تار, استانا, الماتى قالالارىندا بيزنەس-فورۋمدار وتكىزۋدى جوسپارلاسا, وعان قاتى­سۋ ءۇشىن 40 فين كومپانياسى تىلەك ءبىل­دىرگەن كورىنەدى. استاناداعى ەلشىلىكتىڭ اشىلۋ قۇرمە­تى­نە فين ۇلتتىق وپەراسىنىڭ بيىك سوپ­را­نو داۋىستى ءانشىسى, الەمدىك وپەرا جۇل­دى­زى پلاسيدو دومينگومەن بىرىگىپ كان­گاس­نيە­مي (فينليانديا) ۆوكالدىق كونكۋر­سى­نىڭ جەڭىمپازى ريككا حاكولا بەلگىلى مۋ­زىكانت, ماي ليند اتىنداعى پيانيستەر كونكۋرسىنىڭ لاۋرەاتى, فوندا سوننينگ اتىنداعى دات سىيلىعىنىڭ يەگەرى يلككا پاانانەننىڭ سۇيەمەل­دەۋىمەن كونتسەرت بەر­­دى. دجزۋپپە ۆەرديدىڭ “تراۆياتا” وپە­را­سىن­دا ۆيولەتتانى ساح­نالاۋىمەن تا­نىلعان ريككي حاكولانىڭ قورجىنىندا 45 سوپ­رانو پارتياسى جيناقتالعان. “دون جۋان­دا” دوننا اننا, “جارقانات” وپە­راسىندا “ارابەللا”, رو­زا­ليندا, “كار­مەندە” مي­كاەلا, “سەۆيل شاشتارا­زىندا” روزينا پار­تيالارىن ورىنداۋشى, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن الەمنىڭ 24 ەلىندە گاسترولدىك ساپارلارعا شىققان ءانشىنىڭ بۇل ەلىمىزگە ءۇشىنشى رەت كەلۋى ەكەن. 1994 جىلى الماتىدا اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا “تراۆياتا” ساحنالانعاندا, ال 1996 جىلى سالتاناتتى كونتسەرتكە قاتىسىپ, ءوز ونەرىنە جۇرت­شى­لىقتى ءتانتى ەتكەن ريككا حاكولا ەندى استانالىقتار الدىندا ءان شىرقادى. يننوۆاتسيا ءۇشىن سۇرانىسقا يە ەل استانادا قازاقستانداعى فينليانديا كۇنى اياسىندا ەكى ەلدىڭ 250-دەن استام كاسىپكەرلەرىنىڭ, ۇلتتىق كومپانيالار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار جەتەكشىلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بيزنەس فورۋم ءوتتى. داستان كەنجالين. ونىڭ جۇمىسىندا ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكو­نوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن تالقىلاۋ, ىسكەرلىك بايلانىستاردى ودان ءارى جالعاستىرۋ, بىرلەسكەن وندىرىستەردى سالۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ, ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سالالارىندا قازاقستان جانە فينليانديانىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى قامتىلدى. قازىرگى كەزدە وتاندىق كاسىپكەرلەرگە سۋومي ەلىندە ينۆەستيتسيالارعا قولداۋ كورسەتۋگە باسا ءمان بەرىلىپ, فينليانديانىڭ وسى كۇندەرى كوپ­تەگەن رەيتينگىلەر بويىنشا باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى جانە يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاسى بار ون ەلدىڭ قاتارىنا كىرىپ وتىرعانى بەلگىلى. سو­نىمەن بىرگە, قازاقستانعا فين ەلىنىڭ تەك يننو­ۆاتسيا عانا ەمەس, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, جوعارى تەحنولوگيانى دامىتۋ, شيكىزات ونىمدەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ جانە ەكونوميكانى نىعايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا دۇنيە جۇزىندە الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى سانالاتىنى ءمالىم. قولدا بار دەرەكتەرگە قاراعاندا, سكانديناۆيا ەلىنىڭ ءوندىرىس قۇرىلىمىنداعى جانە ەكسپورتتاعى باسىم بولىگىن ەلەكترونيكا مەن ەلەكتروتەحنيكا, ماشينەلەر, قۇرال-جابدىقتار مەن كولىكتەر يەمدەنەدى. ال ونىڭ قاعاز-تسەلليۋلوزا ونىمدەرى – 16 پايىز, مەتالل بۇيىمدارى – 13 پايىز, مۇناي جانە حيميا ونىمدەرى – 13 پايىز, ورمان جانە اعاش وڭدەۋ ونەركاسىبى 5 پايىزدى قۇراۋدا. سونىڭ ناتيجەسىندە فينليانديادا جان باسىنا شاق­قانداعى ىشكى جالپى ءونىم 33 513 ەۋرونى قۇراپ وتىر. بۇگىندە ەلىمىزدى سۋومي ەلىمەن اراداعى بايلانىستا ساۋدا-ساتتىق, يننوۆاتسيانى قولداۋ, جوعارى تەحنولوگيانى يگەرۋ, مۇناي جانە گاز ونىمدەرىن ءوندىرۋ, ونى ساۋدالاۋ ماسەلەلەرى جا­قىنداستىرۋدا. كەدەن كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى وتكەن جىلى 705,1 ملن. اقش دوللارىن قۇراعان. 2008 جىلى بۇل كورسەتكىش 1 ملرد. دوللار بولعان. ال 2009 جىلدىڭ 9 ايى بويىنشا فينليانديانىڭ قازاقستانعا اكەلگەن تىكەلەي ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى 21,9 ملن. اقش دوللارىنا جەتكەن بولسا, بىلتىرعى جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا ول 2,8 ملن. دوللاردى قۇراعان. وسى كۇندەرى ەلىمىزدە 8 بىرلەسكەن كاسىپورىن جانە 100 پايىز فين كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن قۇرالعان 18 كاسىپورىن جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ قىزمەتى نەگىزىنەن وڭدەۋشى ونەركاسىپتە, قۇرىلىس, ساۋدا, جىلجىمايتىن م ۇلىكتەرمەن وپەراتسيالارعا, جالعا بەرۋ مەن كاسىپورىندارعا قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا ماماندانىپ وتىر. ەكى ەل كاسىپكەرلەرىنىڭ اتالعان جيىنىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋدى جالعاستىرۋ جانە باسقا دا كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى تالقىلاۋمەن بىرگە تاراپتار ءوزارا تاجىريبە ءبولىسۋى, مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى بايلانىستى دامىتۋ سياقتى ماسەلەلەر بويىنشا ويلارىمەن ءبولىستى. مۇندا الدىمەن ءسوز العان يندۋستريا جانە ساۋدا ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ قازاقستاندا فين ارىپتەستەرىنىڭ تاجىريبەسى قىزىقتىراتىنىن, قازىر ەلىمىز ءۇشىن جوعارى قوسىلعان قۇنمەن باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم شىعارۋدا بيزنەس قاۋىم­داس­تىق­تاردى ىنتالاندىرىپ, ۇلتتىق ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلە بولىپ وتىرعانىن, وسى ماسەلەنى شەشۋدە الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن فينليانديا سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى قاجەتتىگىن ايتسا, سۋومي ەلى كاسىپكەرلەرىنىڭ اتى­نان ءسوز سويلەگەن سىرتقى ساۋدا جانە دامۋ ءمينيسترى پااۆا ۆيايۋريۋنەن قازاقستاننىڭ داعدارىسقا قارسى شارالارىن, ونىڭ بسۇ-عا مۇشە بولۋىن, “ەۋ­روپاعا جول”, ەلىمىزدە ىسكە اسا باستاعان ەكونو­ميكالىق باعدارلامالاردى قول­دايتىنىن, رەسەي جانە بەلارۋسپەن بىرگە قۇرعان كەدەن ودا­عىنداعى قىزمەتىنە قىزى­عۋشىلىق ءبىلدى­رەتىندەرىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, ول فين­ليانديانىڭ قا­زاقستاندى ىشكى ساياسي تۇراق­تىلىقتى قامتاماسىز ەتكەن, ەلىمىزدەگى ەكو­نوميكالىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرىپ, شەتەل­دەر ءۇشىن قولايلى ينۆەس­تيتسيالىق جاعداي تۋعى­زىپ كەلە جاتقان مەملەكەت رەتىندە ەسكەرە وتى­رىپ, ەلىمىزبەن يننوۆاتسيا, ەكونوميكانى ءارتاراپ­تاندىرۋدا قاي كەزدە بولسىن تاجىريبە بولىسۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. عارىشتىق زاڭدىق كەلىسىم قولداۋ تاپتى اسقار تۇراپباي ۇلى. ءماجىلىستىڭ سارسەنبى كۇنگى وتكەن كە­زەكتى پلەنارلىق وتىرىسىنىڭ كۇن ءتار­تىبىندە دەپۋتاتتىق ساۋالدار كوپ بولدى. اسىرەسە, ساۋالدار سانى دەپۋتاتتاردىڭ ءوڭ­ىر­لەرگە بارىپ, سايلاۋشىلارمەن كەز­دە­سۋىنەن كەيىن ارتاتىنى بەلگىلى. ودان قالسا, ەل تۇر­عىندارى حات ارقىلى وزدە­رى­نىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىن جەتكىزىپ جاتادى. دەپۋتاتتار كۇن تارتىبىندەگى “قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اك­تىلەرىنە بالانىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋدى قام­تاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بوي­ىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭ جو­باسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قارادى. ول بوي­ىنشا باياندامانى ىشكى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى امانتاي اۋباكىروۆ جاسادى. زاڭدىق قۇجات بالانىڭ قۇقىق­­­­­­­­تارىن قورعاۋ جانە كامەلەتتىك جاسقا تول­ماعاندارعا قاتىستى قۇقىق بۇزۋ­شىلىق­تىڭ الدىن الۋ سالاسىنداعى زاڭنا­مانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنىپتى. وندا ۇرلىق, توناۋ جانە بوپسالاۋشىلىق جا­ساعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك باستالاتىن جاستى 14-تەن 16-عا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر. ەسەسىنە كامەلەتتىك جاسقا تولماعان­دارعا قاتىستى قىلمىس جاساعان ادامداردىڭ جاۋاپتىلىعىن كۇشەيتۋ قولعا الىنىپ, وسىنداي قىلمىس جاساعانداردىڭ جازاسىنىڭ مەرزىمى ۇزا­راتىن بولادى. دەپۋتاتتار ۆيتسە-مينيسترگە كوپتەگەن سۇراقتار قويىپ, زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداۋدى ۇيعاردى. حالىق قالاۋلىلارىنىڭ قىزىعۋشى­لىعىن تۋعىزعان تاعى ءبىر زاڭ جوباسى “قا­­زاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەرا­تسياسى اراسىنداعى “بايقوڭىر” كەشەنىن ءتيىمدى پايدالانۋ جونىندەگى ىنتىماقتاس­تىق­تى دامىتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى” دەپ اتالادى. ول بويىنشا بايانداما جاساعان ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى تال­عات مۇساباەۆ كە­لىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ توقتاپ قالعان ء“باي­تەرەك” زىمىران-عارىش كەشەنىنىڭ جو­باسى ورنىنان قوز­عال­تار ەدى دەگەن پىكىر ءبىل­دىردى. “باي­قوڭىر” كەشەنىن رەسەي فە­دەراتسياسىنا جالعا بەرۋ مەرزىمى 2050 جىلعا دەيىن ۇزار­تىلىپ وتىر. تالقىلاۋ بارى­سىندا ۋلى سا­نالاتىن گەپتيل, اميل سياقتى وتىن­دارمەن ۇشىرىلاتىن “پروتون” زىمىران ۇشىرعىشىنا تىيىم سالۋ نەمەسە شەكتەۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلدى. اگەنت­تىك ءتورا­عا­سىنىڭ سەندىرۋىنشە, رەسەي تا­راپى “ان­گارا” زىمىران ۇشىرعىشىن پاي­دال­ا­نۋ­دى كوزدەپ وتىرعان كورىنەدى. تۇ­تاستاي ال­عاندا, دەپۋ­تاتتار بۇل ماسەلەلەردىڭ وزەك­تىلىگىنە ەرەكشە نا­­زار اۋداردى. قورى­تىندىسىندا زاڭ جو­باسىن ماقۇلداعان ءجون دەپ شەشتى. پوشتا جۇمىسى جاندانا تۇسپەك ۆەنەرا تۇگەلباي. استاناداعى “ديپلومات” قوناق ­ۇيىندە ايماقتىق بايلانىس سالاسىن­داعى دوس­تاستىقتىڭ (ابد) بايلانىس اكىمشى­لىگىنىڭ ماماندارى ءۇشىن حا­لىقارالىق سەمينار جانە ابد پوشتا بايلانىسى وپەراتورلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى بولىپ ءوتتى. بۇل شارانى ءدۇ­نيەجۇزىلىك پوشتا وداعى حالىقارالىق بيۋروسىنىڭ كو­مەگىمەن, ابد اتقارۋ كو­ميتەتى ۇيىم­داستىرعان. كۇن تارتىبىندە “اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىم – پوشتا بايلانى­سىنىڭ قازىرگى زامانعى كاسىپ­ورنىنىڭ اجىراماس ەلەمەنتى”, “اق­پاراتتىق قو­عام. قوعامدىق بايلانىس ورتا­لىقتارى”, “ەلەكتروندى وقىتۋ: تۇجىرىمدامادان ىسكە اسىرۋعا دەيىن” اتتى ماڭىزدى تا­قىرىپتار تالقىلاندى. سەمينار جۇمىسىنا دپو, ابد, ەلى­مىزدىڭ اقپاراتتاندىرۋ جانە باي­لا­نىس اگەنتتىگىنىڭ وكىلدەرى, تمد ەل­دەرىنىڭ بايلانىس اكىمشىلىكتەرى مەن پوش­تا بايلانىسىنىڭ ۇلتتىق وپە­راتورلارى, “سامۇرىق-قازىنا” ۇااق, “قازپوشتا” اق باسشىلىعى قاتىستى. ولار الدىمەن ابد بايلانىس اكىم­شىلىگىنىڭ ماماندارى ءۇشىن “اقپارات­تاعى قاۋىمداستىقتاعى پوشتا سەكتو­رىنىڭ ۇلعايىپ كەلە جاتقان ءرولى تۋرالى” سەميناردا بىرقاتار ماسەلەلەر جونىندە اقپارات الماستى. بۇگىنگى تاڭدا پوشتا-قارجى سەك­تو­رىنا قاتىستى قازىرگى زامانعى تەحنو­لوگيالار ادام قىزمەتىنىڭ ءارتۇرلى سالا­لارىندا كەڭىنەن قولدانىس تابۋدا. دە­گەنمەن, بۇل فورۋم جاڭا ءىت تەحنو­لوگيالار زامانىندا باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋ سەكىلدى پوشتا دامۋىنداعى قيىندىقتارعا قاراماستان, ونىڭ دا­مۋى­نا دەگەن مەملەكەتتىك جانە قوعام­دىق قىزىعۋشىلىقتاردىڭ ءالى دە بار ەكەن­دىگىنىڭ ايقىن دالەلى. وعان قوسا, “سام­ۇرىق-قازىنا” ۇااق باسشىلىعى ءوز تاراپىنان ەلىمىزدىڭ پوشتا-جيناقتاۋ جۇيەسىنىڭ تۇراقتى تۇردە دامۋىنا جانە ونىڭ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋگە زور كوڭىل بولمەك. وداققا بۇرىنعى كەڭەستىك جۇيەدەگى مەملەكەتتەر مۇشە. سونداي-اق, سلو­ۆە­نيا مەن سلوۆاكيا بار. جالپى, مۇنداي فو­رۋمدار پوشتا جانە ەلەكتر بايلانى­سىنداعى مامانداردىڭ ءبىر بىرىمەن قاتىناس جاساپ, پروبلەمالاردى ءوزارا تالقىلاۋى ءۇشىن قاجەت. الدىمەن حا­­لىق­ارالىق سەمينار وتكىزىپ وتىرمىز. سە­مينار تاقىرىبى – اقپاراتتىق ءدۇ­نيەدەگى پوشتا سەكتورىنىڭ ءرولىنىڭ دا­مۋى. اقپاراتتىق-تەحنولوگيالىق قۇرال­داردىڭ ومىرگە كەلۋى, سونداي-اق عالام­تور پوشتا سالاسىنىڭ الەمدىك دەڭ­گەي­دەگى مۇمكىن­دىگىن ازايتىپ جىبەرگەنى بەل­گىلى. سون­دىقتان بۇل مۇمكىنشىلىكتى ءتۇ­سىنىپ قانا قويماي دۇرىستاپ پايدالانۋ نەگىزگى ماقساتىمىز بولىپ وتىر, دەيدى “قاز­پوشتا” اق توراعاسى د.مول­داعاليەۆ. ەلىمىزدە 3 مىڭنان استام پوشتا بولىمشەسى بار. سونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەردە ورنالاسقاندارىنىڭ الار ۇلەسى 60 پايىز. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ بۇدان بىلاي سوڭعى اقپاراتتارمەن قامتا­ما­سىز ەتىلەتىندىگىن اتاپ وتكەن “قازپوشتا” اق توراعاسى داۋرەن مولداعاليەۆ في­زيكا­لىق قىزمەتتەردىڭ (حات, باندەرول) ەش تومەندەمەگەنىن حابارلادى. ءتىپتى, جاڭا پوشتالىق بولىمشەلەر سالىنۋدا ەكەن. بۇل پوشتا بايلانىسىنىڭ ءومىر­شەڭ­دىگىن, قولدانىستان شىقپاعان­دى­عىن, قايتا سۇرانىستىڭ ارتىپ كەلە جاتقان­دىعىنىڭ ايقىن دالەلىندەي. باس ءمۇفتي ەگيپەتتە بولىپ قايتتى ەگيپەتتىڭ جوعارعى يسلام كە­ڭەسى مەن ۋاقىف مينيسترلىگىنىڭ ۇي­ىمداستىرۋىمەن كايردە اقش پەن لاتىن امەريكاسى, ەۋروپا مەن ازيا, افريكا جانە اۆس­تراليانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ ءدىني ىستەر مينيسترلەرى مەن باس ءمۇف­تيلەرى, ءدىن مەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن “يسلام شاريعاتىنىڭ ماق­سات­تارى جانە قازىرگى زامان ءماس­ە­لە­لەرى” اتتى حالىقارالىق كون­فە­رەن­تسياسى ءوتتى. جيىننىڭ اشى­لۋ سالتاناتىنا پرەزيدەنت مۇ­حام­مەد حوسني مۇباراك اتىنان ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى احمەد نا­زيف قاتىسىپ, مەملەكەت باس­شىسىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى. كونفەرەنتسيادا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى مەن ورتا ازيا مۇفتيلەر كەڭە­سى­نىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى بايان­داما جاسادى. فورۋم اياسىندا ول الەم ءسۇننيت­تەرىنىڭ باس يمامى, قاسيەتى ءال-ازھار شەيحى دوكتور مۇحاممەد سايد تانتاۋيمەن كەزدەستى. جۇزدەسۋدە م.س.تانتاۋي ەلىمىز ءدىن­باسىن قازاقستاننىڭ ەقىۇ سەكىلدى اسا بەدەلدى ۇيى­مىنا بۇكىل الەمنىڭ مۇسىلمان جۇرتى اراسىنان توراعا بولىپ وتى­رۋىمەن قۇتتىقتادى. ءال-ازھار شەيحى 2009 جىلعى اس­تانادا الەمدىك دىندەر لي­دەرلەرىنىڭ ءىىى قۇرىلتايىنىڭ ۇلكەن تابىسپەن ءوت­كەنىن دە ەسكە الدى. وسىنىڭ ءبارى قا­زاق­ستاننىڭ بىرلىگى مەن ىن­تى­ماعى ارقاسىندا قول جەتكەن جەتىستىك ەكەنىن, مۇندا يسلامنىڭ دا ۇلەسى بارلىعىن تىلگە تيەك ەتتى. باس ءمۇفتي ءوز كەزەگىندە دوكتور تانتاۋيگە يگى تىلەگى ءۇشىن راحمەت ايتا كەلە, قازاقستان مۇسىلمان­دا­رى ءدىني باسقارماسىنىڭ وتكەن جىلى ءابۋ حانيفا – يمام اعزام­نىڭ تۋعانىنا 1350 جىل تولۋىنا وراي حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزگەنىن, وعان تۇركيا, رەسەي, ورتا ازيانىڭ ءدىنباسىلارى جانە ءدىنتانۋشى عالىمدارىمەن قاتار ەگيپەتتىڭ دە عالىمدارى قاتىسقانى ءۇشىن العىس ايتتى. باس ءمۇفتيدىڭ وسىنداي ۇش­ى­را­سۋى ەگيپەتتىڭ ۋاقىف ءمينيسترى دوكتور, پروفەسسور ماحمۋد حامدي زاقزۇق مىرزامەن دە ءوتتى. وندا ەكى ەل ىنتىماقتاستىعىنىڭ بەلگىسى رەتىندە نۇر-مۇباراك ۋنيۆەر­سيتەتىن دامىتا ءتۇسۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى. قازاقستاننىڭ كايردەگى ەل­شى­لىگىندە باس ءمۇفتيدىڭ ەگيپەتتە وق­ىپ جاتقان قازاقستاندىق ستۋ­دەنتتەرمەن دە كەزدەسۋى ءوتتى. ونى ەلشى باحتيار تاسىموۆ اشىپ, ەلىمىز ءدىنباسىنا ءسوز بەردى. شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى جۋىردا عانا رەسپۋبليكا پار­لامەنتىندە جاساعان پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نا­زار­باەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى جايلى ەگجەي-تەگجەيلى اڭگىمەلەدى. سونداي-اق رەسپۋب­لي­كامىزدا اتقارىلىپ جاتقان وزگە دە يگى ىستەر تۋرالى ايتتى. باس ءمۇفتي كونفەرەنتسيا كە­زىندە ورتا ازيا مەن رەسەي, پا­لەس­تينا مەن سيريا, تۇركيا, بال­كان ەلدەرى باس مۇفتيلەرىمەن كەزدەسىپ, ءدىني ىستەردى جەتىلدىرە بەرۋ جولدارى جايلى پىكىر ال­ماستى, دەپ حابارلادى قمدب-نىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. وتانداستارىمەن كەزدەستى ايقىن نەسىپباي. ەلىمىزگە مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا رۋمىنيا پرەزيدەنتى ترايان باسەسكۋ قاراعاندىدا بول­دى. ءمار­تەبەلى مەيمان سوعىس جىل­دارىندا ءتۇرلى ەلدەردىڭ اسكە­ري تۇتقىندارى ۇس­تالعان سپاسسك لاگەرىنەن وتان­دا­رىنا ورالا ال­ما­عان رۋمىن اسكەري­لەرىنە ارنا­لىپ وسىندا ورناتىلعان ەس­كەرت­كىشكە گۇل شوقتارىن قويدى. بۇدان سوڭ ترايان باسەسكۋ وب­لىستاعى “داكي” رۋمىن ەتنو-ءما­دە­ني ورتالىعى جۇمىسىمەن تا­نى­سىپ, كەزدەسۋگە جينالعان­دار­مەن اڭگىمەلەستى. ولار ايماقتاعى بارشا ۇلتتار مەن ۇلىستار سياق­تى رۋمىن ەتنوسىنىڭ دا ءوز ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاپ, دامۋىنا جاسالىپ جاتقان جاعدايلارعا العىستارىن ءبىلدىردى. قاراعاندى. ماڭگىلىك الاۋ تۇتاندى ءومىر ەسقالي. جىل وتكەن سايىن كەۋدەسىن وققا توسىپ, ورتاق وتانىمىزدى قورعاپ قالعان جاۋىنگەرلەردىڭ قا­تارى سيرەپ كەلەدى. ۇلى وتان سوعىسىنا قىزىلجار وڭىرىنەن 100 مىڭعا جۋىق بوزداق اتتانسا, سولاردان كوزى تىرىلەرى 830 عانا. وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى اناتولي رياجسكيحتىڭ ايتۋىنشا, ۇلى وتان سوعى­سىن­داعى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن لايىقتى قارسى الۋدىڭ كەشەندى شا­رالارى جاسالىپ, سوعىس اردا­گەرلەرىمەن قاتار, تىل ەڭبەك­كەر­لە­رىنە, قازا تاپقان جاۋىن­گەرلەردىڭ جۇ­بايلارى مەن وتباسىلارىنا جان-جاقتى ما­راپات كورسەتۋ جول­دارى قاراستىرىلعان. ول ءۇشىن جەر­گىلىكتى قازىنادان ارنايى قارجى بولىنگەن. بۇگىندە مەرەكە قۇرمەتىنە ۇيىمداستىرىلعان قولداۋ اكتسياسى باستالىپ كەتتى. ونىڭ العاشقى شاراسى رەتىندە جات جەردە ماڭگى تىنىستاپ جاتقان جەرلەستەرىمىزدىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋ ماقساتىمەن تەاتر الاڭىندا ورنالاسقان ۇلى وتان سوعى­سىنىڭ قۇرباندارىنا ارنالعان مەموريالدىق كە­شەن­نىڭ ءماڭ­گى­لىك الاۋى تۇتاندى. جۇرتشىلىق قاسيەتتى ورىنعا گۇل شوقتارىن قويىپ, ۇرىس دالاسىنان ورال­ماعان بوزداق­تاردى ەسكە الدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. ەلەكتر قۋاتى ارزاندايتىن بولدى ءومىر ەسقالي. قىزىلجار وڭىرىندە ەلەكتر قۋا­تىنىڭ باعاسى ارقيلى. ماسەلەن, وبلىس ورتالىعى مەن 8 اۋداننىڭ تۇر­عىندارى 1 كۆت/ساعات قۋات ءۇشىن 7,30 تەڭگە تولەسە, قالعان 5 اۋدان 11,98 تەڭگەدەن ەسەپتەسۋگە ءماجبۇر. ال­دىڭعىسىن پەتروپاۆل جىلۋ-ەل­ەكتر ورتالىعى قامتاماسىز ەتسە, سوڭ­عىلارى اقمولا وبلىسىنا تاۋەلدى. ەنەرگەتيكا ماسەلەسىنە ارنالعان جيىندا تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جول­دا­رى قاراستىرىلىپ, مىنانداي شە­شىم الىندى. بۇدان بىلاي جو­عارىدا اتالعان اۋداندارعا پەترو­پاۆل جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى ارقىلى 30 مۆت قۋات تۇراقتى جەتكىزىلىپ تۇرادى. ول ءۇشىن جەرگىلىكتى جەر­لەردە ەلەكتر تاراتۋ بولىمشەلەرى قۇرىلاتىن بولادى. “سولتقاز­ەنەرگو” كومپا­نياسى 3 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى جى­لۋ-ەلەكتر جابدىق­تارىن جاڭار­تۋ­دى دا ويلاستىرىپ وتىر. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. قوسىمشا ءبىلىم: قۇندىلىعى جانە بولاشاعى ايناش ەسالي. الماتىدا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى باسشىلارىنىڭ “12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋگە بايلانىستى بالالارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدىڭ قازىرگى جۇيەسى مەن دامۋ بولاشاعى” اتتى رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەسى بولىپ ءوتتى. بالانى جەكە تۇلعا رەتىندە دامىتىپ, ءبىلىم مەن تاربيەنى ۇشتاستىراتىن قو­سىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى الەۋمەتتىك تۇر­عىدا دا قاجەت جانە قوعام مەن مەملەكەت تاراپىنان تۇراقتى نازار اۋدارۋ مەن قولداۋ كورسەتۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باستى قۇندى باسىمدىقتارى وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىن دەموكراتيالاندىرۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ, بالانىڭ شىعار­ماشىلىعى مەن ءوزىن ءوزى دامىتۋى, پەدا­گوگيكالىق شىعارماشىلىق ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاساۋ, وقۋ-باعدارلامالىق جانە ادىستەمەلىك قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن قۇرۋ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار نەگىزىندە جۇيەلىك جەتىلدىرۋ, دارىندى بالالارعا قولداۋ كورسەتۋ جانە دارالىعىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. ماماندار قوسىمشا ءبىلىم بالانىڭ مەكتەپتە العان ءبىلىمىن كەڭەيتۋگە جانە تەرەڭدەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, سول سياقتى ونىڭ بولاشاق كاسىپ تاڭداۋىنا نەگىز بولاتىنىن العا تارتىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا 620 قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى جۇمىس ىستەيدى, وعان 517 998 بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر قامتىلعان. بۇل كورسەتكىش وقۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ 21,5 پايىزىن قۇرايدى. وندا 13 784 قوسىمشا ءبىلىم پەداگوگى قىز­مەت اتقارادى. 159 ۇيىم تيپتىك ۇلگىدەگى عي­ماراتتا, ال قالعانى جالعا الىنعان نەمەسە ىڭعايلانعان عيماراتتا ورنالاسقان. جوعارىداعى سەمينار-كەڭەس قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتتەرىندە كەزدەسەتىن وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ, ولاردىڭ بالالاردى قوسىمشا وقىتۋ, تاربيەلەۋ, شىعارماشالىق مۇمكىندىكتەرىن دامىتۋ بارىسىنداعى ماڭىزىن انىقتاۋ, ءبىلىم جۇيەسىنىڭ 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋگە بايلانىستى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ باعىتتارىنىڭ جاي-كۇيىن تالداۋ جانە بولجاۋ ماقساتىندا وتكىزىلدى. سەمينارعا رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ۇلگىدەگى قو­سىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى (شىعارماشىلىق سارايلارى مەن ورتالىقتارى, جاس تۋريستەردىڭ, تەح­نيكتەردىڭ جانە ناتۋراليستەردىڭ ستان­تسيالارى, كوركەم-ەستەتيكالىق مەكتەپتەر مەن ورتالىقتار) شاقىرىلدى. سەمينار-كەڭەستىڭ جۇمىسىنا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەكتەپكە دەيىنگى جانە ورتا ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ, ى.ال­تىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكا­دەمياسىنىڭ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ پەداگوگ كادرلارى بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ رەسپۋبليكالىق ينستيتۋتىنىڭ وكىلدەرى, جوو عالىمدارى, ماماندار قاتىستى. رەسپۋبليكالىق سەمينار بارىسىندا سەكتسيالار بويىنشا جۇمىستار ءجۇرىپ, جيىنعا قاتىسۋشىلار س.بەگالين اتىنداعى بالالار كىتاپحاناسىنا, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جوباسىمەن جۇمىس ىستەيتىن جاڭا تەحنولوگيالار كوللەدجىنىڭ جانە بىرقاتار ورتا مەكتەپتەردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستى. الماتى. كوپ ءتىل ءبىلۋ ­– ۋاقىت تالابى اراي ۇيرەنىشبەكقىزى. ەلىمىزدىڭ دامۋى مەن سەرپىلۋىن كوزدەيتىن “تىلدەردىڭ ۇشتۇعىرلىعى” اتتى جاڭا ستراتەگيانىڭ جۇزەگە اسى­رىلۋىنا بايلانىستى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا تىڭ, وزىق جۇيەلەر قالىپتاسىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە دارىندى بالالارعا ارنالعان 33 مامانداندىرىلعان مەكتەپتەردە ءۇش تىلدە وقىتۋ ءۇردىسىنىڭ تولىق قا­لىپ­تاسقاندىعىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل جەردە ەلباسىنىڭ تىكەلەي باس­تاماسى مەن قاداعالاۋى ايتارلىقتاي سەرپىن بەرگەنىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. كوپ ءتىلدى ءبىلىم بەرۋدىڭ باستى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋمەن قاتار, ءتىلدى وقىتۋ سالاسىندا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدى ساراپتاۋ ماقساتىمەن رەسپۋبليكانىڭ ءار ايما­عىنان كەلگەن ءتىل ماماندارى باس قوستى. بۇل ماسەلەلەر “دارىندى بالالارعا كوپتىلدى ءبىلىم بەرۋدى عىلىمي-ادىستەمەلىك جانە كادرلىق قامتاماسىز ەتۋ” اتتى رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەستە تالقىلاندى. “وزىق ويلى ادامدار قاي زاماندا دا ءبىر ەلدە بىرنەشە مادەنيەتتىڭ, تىلدەردىڭ قاتار ورىستەۋىنە ۇلكەن ءمان بەرگەن” – دەپ ءوز ءسوزىن باستاعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ج.تۇيمەباەۆ ءۇشتىلدى وقىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. “ەلىمىزدە 33 مەكتەپ ءۇش تىلدە وقىتادى, ولاردا 2384 بالا قازاق ءتى­لىندە, 1799 بالا ورىس تىلىندە, بارلىعى 4183 وقۋشى ءبىلىم الۋدا. اتالعان مەكتەپتەردە ماتەماتيكا, فيزيكا, ين­فورماتيكا, حيميا, بيولوگيا, گەوگرا­فيا, ەكونوميكا پاندەرى اعىلشىن ءتى­لىندە, ورىس تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپ­تەر­دە قازاق ادەبيەتى مەن قازاقستان تاريحى ­– قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەدى. ورىس تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەردە قازاق تىلىمەن قاتار قازاق ادەبيەتى, قازاقستان تاريحى پاندەرىنىڭ قازاق ءتى­لىندە وقىتىلۋى باسقا ۇلت بالا­لا­رىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى تەرەڭىرەك مەڭ­گەرۋىنە يگى ىقپال ەتەدى دەپ كۇ­تى­لۋ­دە. بولاشاقتا اتالعان مەكتەپتەردەگى قازاقستان گەوگرافياسى, مۋزىكا, كوركەم مادەنيەت سياقتى پاندەردى دە قازاق تىلىندە وقىتۋ قولعا الىناتىن بولادى. ءۇش تىلدە وقىتاتىن مەكتەپتەر جەلىسىن قۇرۋعا بايلانىستى ولاردىڭ وقۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋعا قاجەت وقۋ ماتەريالدارىنىڭ جيناقتارى ءازىر­لەندى. جۇمىستى ۇيلەستىرۋ ماقساتىندا اعىلشىن تىلىندە وقىتاتىن پەداگو­گيكالىق كادرلار, پايدالانىلاتىن وقۋ ادەبيەتتەرى تۋرالى دەرەكتەر جيناعى جاسالىپ, وقۋشىلارعا كوپ تىلدە ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرۋ جوسپارلانعان” – دەپ ناقتى اتقارىلعان ىستەردىڭ ءمان-جايىمەن تانىستىرعان مينيستر. ودان ارعى اڭگىمەسىندە قاراعاندى وبلىستىق دارىندى بالالارعا ارنال­عان “مۇراگەر” مەكتەبى جونىندە دە ايتا كەتتى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 2009 جىلعى 5 مامىردا “مۇراگەرگە” كە­لىپ قايتقان شۆەتسيالىق ءWORLDDىDAC قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى ب.دجوست مىرزا وقۋشىلارمەن اعىلشىن, فرانتسۋز تىلدەرىندە اۋدارماشىسىز اڭگىمەلەسىپ, ولاردىڭ شەتەل تىلدەرىن ەركىن مەڭگەرگەندىگىنە ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن ەكەن. سونداي-اق مەكتەپتىڭ مۋلتيمەديالىق ءتىل زەرتحانالارىمەن تانىسىپتى. ال وتكەن جىلعى 27 تامىزدا قاراعاندىعا بارعان ساپارىندا مەكتەپتى ارالاپ كورگەن ەلباسى وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ, ءتىل دامىتۋ باعىتىنداعى زەرتحانالارىنىڭ جۇمى­سىمەن تانىسىپ, مەكتەپكە قۇنى 20 ميلليون تەڭگەلىك ماماندان­دىرىلعان حيميا-بيولوگيا زەرتحاناسىن سىيعا تارتقان ەكەن. وسىنداي جەتىستىكتەر رەسپۋبلي­كا­نىڭ بارلىق قالالارىندا جۇزەگە اسى­رىلىپ كەلەدى. ءۇش تىلدە ساباق ءجۇر­گى­زەتىن مەكتەپتەردىڭ سانى دا جىل ساي­ىن ارتا بەرمەك. بۇل جۇيەنىڭ دامۋىنا “دارىن” رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعىنىڭ دا قوساتىن ۇلەسى سالماق­تى بولماق. سەميناردا اتالمىش ورتا­لىقتىڭ ديرەكتورى ءدىلداش بيتۋوۆا تىلدەردى وقىتۋدىڭ بولاشاعىنا كەڭىنەن توقتالدى. “جاقىن ارادا قازاقستاندا 20-عا تارتا مەكتەپ ءۇش تىلدە وقىتۋ جۇيەسىنە كوشپەك. قازاقستاندى الەم­دىك ەكونوميكالىق كەڭىستىككە شىعارۋدا, مادەنيەتىن, عىلىم-ءبىلىمىن جاھانعا تانىتۋدا بۇل ستراتەگيانىڭ ماڭىزى وتە زور” – دەپ اتاپ ءوتتى. ءتىلدى ۇيرەتۋدە قاجەتتى ماماندار­دى دايارلاۋ دا اسا ماڭىزدى ماسە­لەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ولاردىڭ كاسىبي بىلىگىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا تىلدەردى وقىتۋ اياسىن كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزى زور. ول ءۇشىن پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كادردى دايارلاۋ ءۇردىسىن باسەكەگە لايىقتاپ جاساقتالۋى قاجەت. بۇل ماسەلەگە دە مينيستر كەڭىنەن توقتالدى. قورىتا ايتقاندا, باسەكەگە قابى­لەت­تىلىكتى بىلىممەن سارالايتىن بۇگىنگى زاماندا وقىتۋ جۇيەسىنىڭ جاقسارعانى ءبارىمىزدى دە قۋانتاتىنى اقيقات. ەندەشە, تەك ۇلكەن قالالاردا عانا ەمەس, اۋدانداردا, اۋىلداردا مۇنداي جۇيە­لەر­­دىڭ قالىپتاسۋىن جەتىلدىرگەنىمىز ابزال. تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعىنا ارنالدى داۋلەت سەيسەن ۇلى. قالالىق مادەنيەت ءبولىمى جاڭا جىل باسىنان بەرى ەل تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ جيىرما جىلدىعى قۇر­مەتىنە وراي مادەني شارالاردى باس­تاپ كەتتى. “ارعى اتام ەر تۇرىك, ءبىز قازاق ەلىمىز” دەگەن تاقى­رىپ­پەن وتكىزىلگەن ونىڭ سوڭعىسى كونە تۇرىك مادەنيەتىنىڭ اسىل قازىناسى – “ورحون-ەنيسەي” جازبا ەس­كەرتكىشتەرىنە ارنالدى. ادەبي-مۋزىكالىق كەشتە حال­قى­مىز­دىڭ وتكەن تاريحى تۋرالى سىن­دارلى ءسوز دە ايتىلدى, اسەم اندەر دە ور­ىن­دالىپ, جاۋھار جىرلار دا مو­لىنان وقىلدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنە ارنالعان مۇنداي مازمۇندى كەشتەر الدا دا ءجيى وتكىزىلمەك. سەمەي.