اتا-اناسى 90-شى جىلداردىڭ باسىندا موڭعوليادان قازاقستانعا كوشىپ كەلگەندە قىدىربەك موڭعول مەكتەبىنىڭ ءۇشىنشى سىنىبىن بىتىرگەن بالا ەدى. اكەسى قيىسحان مۇعراج مارقۇم كوزى اشىق كىسى بولاتىن. قىدىربەكتىڭ ايتۋىنشا, اكەسى موڭعوليادا جۇرگەندە ءبىراز قىزمەت ىستەگەن. قازاقستان كسر-ءى مەن موڭعوليا ازاماتتارىن ەڭبەك شارتى بويىنشا جۇمىسقا قاتىستىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ەكى ەل ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى كەلىسىم ارقىلى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قيىسحان مۇعراج اتامەكەنگە ات باسىن بۇردى.
– موڭعوليانىڭ چاندگان دەگەن جەرىندە وتىرعان قازاقتاردى قامىستى اۋدانىنداعى «قاراباتىر» جانە «ورقاش» كەڭشارلارىنىڭ ديرەكتورلارى ءجازيت قۇدايقۇلوۆ پەن قازىباي تاباجانوۆ وزدەرى بارىپ كوشىرىپ اكەلىپ ەدى. كەلگەن سوڭ ءار وتباسىنىڭ الدىنا ون قوي مەن ءبىر سيىردان سالدى, باسپانا بەردى. قاراباتىردا باستاۋىش قازاق مەكتەبى اشىلىپ, ءبىز قازاقشا وقي باستادىق. جاڭا جەردە ەشقانداي قيىندىق كورمەي, قاراباتىردى تۋعان جەرىمىزدەي كورىپ كەتتىك. مەنىڭ انام مەن اعايىندارىم ءالى سول اۋىلدا وتىر, – دەيدى قىدىربەك.
ولار موڭعوليادان كوشىپ كەلگەن سوڭ, تۋرا جارتى جىلدان كەيىن ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن الدى. قيىسحان مۇعراجدىڭ, ونىڭ وزىمەن بىرگە كەلگەن اعايىندارىنىڭ قۋانىشىندا شەك بولمادى. اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلدى!
– مەن بالا بولسام دا ەسىمدە, ۇلكەن كىسىلەر قازاقستاننان تاسپاعا جازىلىپ اكەلگەن ايتىستى جىلاپ وتىرىپ كورەتىن. «قىز جىبەك» ءفيلمىن كۇندە كورسە دە جالىقپايتىن. «اتامەكەندە ەركىندىكتى سەزىنۋ, ءوز ەلىڭنىڭ زاڭىنا باعىنۋ باقىت ەكەن عوي!» دەپ وتىرۋشى ەدى اكەم ەلگە كەلگەن سوڭ. ەندى ەسەيگەن سايىن سول باقىتتى مەن دە جانىممەن سەزىنەمىن, تاعدىرعا تاۋبە ايتامىن, – دەيدى قىدىربەك. 90-جىلدارى قازاقستاندا دا اياقاستى بولعان ءدىنىمىز بەن شەتقاقپايلىقتى كورگەن ءتىلىمىز قىرانداي قايتا تۇلەگەن رۋحاني سەرپىلىستىڭ كەزى ەدى. اتامەكەندى اڭساپ جەتكەن اعايىن مەن كەڭەس وداعى جىلدارىنداعى ۇر دا جىق ساياساتتان تۋعان جەردە وتىرىپ, تىلىنەن, داستۇرىنەن ايىرىلىپ قالا جازداعان جەرگىلىكتى قازاقتار جىلقىداي شۇرقىراسىپ تابىستى. ءجازيت قۇدايقۇلوۆ قاراباتىردا موڭعوليادان كەلگەن اعايىننىڭ كىلەم توقىپ, سىرماق ويۋىنا, قازاقتىڭ ۇمىتىلا باستاعان بار ونەرىن جاڭعىرتۋىنا مۇمكىندىك جاسادى, ءتىپتى تسەح تا اشىپ بەردى.
– مەنىڭ ونەرىمنىڭ ۇشتالۋىنا دا مارقۇم ءجازيت اعامىز قامقور بولعان ەدى. مەن ول كەزدە ءجاسوسپىرىم بالامىن عوي, وزگە اۋدانداردا وقۋشىلار ايتىسى بولسا, سوعان مەن ءۇشىن كولىگىن بەرەتىن, جۇلدە الىپ كەلسەم قۋانىپ, جۇرتقا سۇيىنشىلەپ ايتاتىن, – دەيدى قىدىربەك جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ۇمىتپاي.
مەكتەپتى ءبىتىرىپ جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەن سوڭ, بەلگىلى تاريحشى عالىم, پروفەسسور زۇلقارناي الدامجار دا قىدىربەككە اكەلىك قامقورلىقپەن قارادى, ارنايى ستيپەنديا تاعايىندادى, قوستاناي تەحنيكالىق-الەۋمەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن سوڭ, سوندا قىزمەتكە الىپ قالدى. ونىڭ بويىنداعى ونەر ۇشقىنىن بايقاعان عالىم-ۇستاز ستۋدەنتىنە ۇيىنەن ءبىر قوبىز جانە دومبىرا اكەلىپ بەردى. «1971 جىلى عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىراۋعا كەلگەنىندە مىنا دومبىرامەن ءان سالعان ەدى. وسى دومبىرا ساعان امانات. مىنا قوبىزدى دا ۇيرەنىپ ال», دەدى ەكى جادىگەردى دە قىدىربەككە تاپسىرىپ.
– ماعان «داۋىسىڭ باتىستىڭ اندەرىنە كەلەدى, ۇيرەن» دەپ, وزىمەن بىرگە اتىراۋعا الىپ باردى. قوستانايعا قايتارىندا مەنى مۇحيتتىڭ اندەرىن جەتكىزۋشى مەكەس تورەشەۆ دەگەن كەرەمەت ءانشىنىڭ جانىنا ءبىر اپتاعا تاستاپ كەتتى. زۇلقارناي اعانىڭ ايتۋىمەن قوستانايداعى بىردەن-ءبىر قوبىزشى باتىربەك باينازاروۆتان قوبىز ساباعىن الدىم. ءدال سول كەزدە قوبىزعا قوسىلىپ جىر ايتاتىن بەكبولات تىلەۋحانوۆتىڭ ۇمىتىلا باستاعان, كەنجە قالعان وسى ونەردى جاڭعىرتۋى مەنى تامساندىراتىن. مەنى كەنجە قالعان ونەرگە قاناتتاندىرعان اتامەكەننىڭ قۇدىرەتى دەپ بىلەمىن, – دەيدى قىدىربەك.
ال قازىر قىدىربەك قيىسقاندى قوستانايدا كىم بىلمەيدى؟! وبلىسقا بەلگىلى, ودان قالدى رەسپۋبليكاعا دا تانىلىپ قالعان جۋرناليست. ءومىردىڭ ءار سالاسىنان وزەكتى ماسەلەلەردى الەۋمەت نازارىنا الىپ شىعىپ وتىرادى. قىدىربەك قوستانايلىقتارعا قالامىمەن عانا ەمەس, ونەرىمەن دە تانىس. بالا كەزىنەن وقۋشىلار ايتىسىندا توپ جاردى. وبلىس ساحنالارىندا ول دومبىراسىن ۇستاپ اۋەلەتكەندە, انگە سۋساعان اعايىننىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرادى. رەپەرتۋارىنداعى موڭعوليا قازاقتارىنىڭ اندەرىنەن الىستا قالعان اعايىننىڭ اتامەكەنگە سالەمى سەكىلدى سىبىزعىنىڭ سازىنداي ءبىر ساعىنىش ەسىپ تۇراتىنىن قايتەرسىڭ. سوڭعى جىلدارى كورەرمەندەر ساحنادا قوبىزعا قوسىلىپ جىر ايتقان قىدىربەكتىڭ ونەردەگى ايشىقتى جولىن تاپقانىن بايقاپ قۋانعانداي. جاقىندا بەلگىلى قوبىزشى باتىربەك باينازاروۆتىڭ جەكە شىعارماشىلىق كەشىندە قوبىزعا قوسىلىپ «باتىر باياننان» ءۇزىندى جىرلاپ بەرگەن قىدىربەكتى كورەرمەندەر دۇركىرەتە قول سوعىپ, ساحنادان جىبەرمەي قويعانى بار. حالىقتىڭ دا, باتىردىڭ دا مۇڭ-زارىن زاپىرانداي توگەتىن قوبىزدىڭ ۇنىنە قىدىربەكتىڭ كوكىرەكتەن قايىرعان داۋىسى قوسىلعاندا كورەرمەن قاۋىم ۇلى دالانىڭ تاريح قويناۋىنا تەرەڭدەگەندەي اسەردە قالدى. قوبىزشىلاردىڭ قىزىلوردادا وتكەن رەسپۋبليكالىق بايقاۋىندا بەدەلدى قازىلار القاسى قىدىربەك قيىسقانعا ەكىنشى ورىندى لايىق دەپ سانادى.
سەرى مىنەز قىدىربەك كوشەدە كەلە جاتقاندا قوستانايدىڭ ورىس-قازاعى كوز قيىعىن ءبىر سالماي وتپەيدى. قىستىڭ العاشقى قارى تۇسكەننەن باسىنا دوڭگەلەنگەن قۇندىز بورىك, ۇستىنە قىسقا, جيناقى پالتو مەن اياعىنا حروم ەتىك كيىپ جۇرەتىن قىدىربەكتىڭ ەرەكشە ءسانى مەن ىشكى بايلىعى ۇيلەسىم تاۋىپ, زيالىلىقتىڭ نىشانىن ايتىپ تۇرعانداي بولادى. كەۋدەسىن «قازاقپىن» دەگەن ماقتانىش كەرنەپ تۇراتىن قارشىعاداي جىگىت حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق كيىمىنىڭ جاراسىمدىلىعىن وزىمىزگە دە, وزگەگە دە وسىلاي ۇعىندىرىپتى.
–تاۋەلسىزدىك – ءبىز ءۇشىن تاڭىرىمىزدەي قۇدىرەتتى كۇش. زامانا جەلىمەن التاي اسىپ كەتكەن اتالارىمىزدىڭ ۇرپاعى – ءبىزدى اتامەكەنگە اكەلدى. ال ءبىز حالقىمىزدىڭ ونەرىن, ءداستۇرىن, سالتىن ۋاقىت توزدىرمايتىن اسىل تاستاي ساقتاپ, الىپ كەلدىك. قازاقتىڭ ونەرىنە, ءداستۇر-سالتىنا, جالپى رۋحاني دارياسىنا ءبىر بۇلاق بوپ قوسىلدىق, – دەيدى قىدىربەك.
ءنازيرا جارىمبەت,
«Egemen Qazaqstan»
قوستاناي