اسقار ەگەۋباەۆتىڭ 60 جىلدىعىنا ارناپ ماقالا جازۋعا بىردەن كىرىسە المادىم. ناعىز تولىسىپ, اقىندىعى ابدەن مويىندالىپ, عالىمدىعى زور ابىرويعا يە بولعان تۇستا, ەلى-جۇرتى سوزىنە قۇلاق قويا باستاعان كەزدە ومىردەن وتكەنى قالامىمدى تەجەي بەردى. ويتكەنى, ونىڭ ستۋدەنتتىك جانە عالىمدىق جولى مەنىڭ كوز الدىمدا ءوتىپ ەدى. سوندىقتان قالاي باستارىمدى بىلمەي, ءۇش-ءتورت كۇن تولعاندىم.
قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ قازىرگى جەتەكشى عالىمدارى ەڭ الدىمەن كەڭەس زامانىنداعى قازاق سسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنا 70-جىلدارى ديرەكتور بولعان ءادي شارىپوۆكە راحمەت ايتۋلارى ءتيىس. ونىڭ اتىن ارقاشاندا قۇرمەتپەن اتاپ جۇرۋگە مىندەتتى. نەگە ەكەنىن دالەلدەيىن.
1968 جىلى مەن وسى ينستيتۋتتان “قولىنان ءىس كەلمەيتىن مامان” رەتىندە قارا شارمەن قۋىلدىم. ءبىر-بىرىنە بايلانىسىپ جاتقان دۇنيە عوي. س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ سول كەزدەگى باسشىلارى ايعاي-شۋمەن كەلە جاتقان ادامدى قىزمەتكە الۋعا راي تانىتپادى. قكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى مارقۇم ساتتار يماشەۆ جوعارى ءبىلىم مينيسترى بىلالوۆكە تەلەفون سوعىپ, ماسكەۋدەن جاڭادان كەلىپ تۇسكەن, ياعني جوعارى وقۋ ورىندارىندا عىلىمي زەرتتەۋمەن اينالىساتىن 25 ورىننىڭ بىرەۋىن الىپ بەرىپ, قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنا ورنالاستىردى. ءوزىمنىڭ ستۋدەنتتىك كەزدەن ۇستازىم جانە قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىن سوناۋ الىمساقتان تاراتۋ جونىندە كەلەشەگى زور عىلىمي كونتسەپتسيانىڭ باستاۋشىسى پروفەسسور بەيسەمباي كەنجەباەۆ قۋانا قارسى الىپ, قازاق كەڭەس ادەبيەتىنىڭ قالىپتاسۋ ءداۋىرى مەن ءوزىم زەرتتەپ, ەكى-ءۇش جىل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيلولوگيا جانە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتتەرىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە وقىعان قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ تاريحى كۋرسىن تۇگەلدەي موينىما ارتىپ, ءۇھ دەپ دەم العان-دى. ويتكەنى, وسى ەكى ءپاننىڭ جۇرت مويىنداي باستاعان زەرتتەۋشىسى بولاتىنمىن.
بۇل از بولسا, ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي ءۇيىرمەسىن باسقارۋ مىندەتىن دە قوسارلادى. ازامات عالىم كاكەن احانوۆ دەكان بولعاننان كەيىن پارتيا ۇيىمى بيۋروسىنىڭ حاتشىسى بولىپ, قاۋىرت قىزمەت اتقارىپ جۇرگەندە جۋرفاك پەن فيلفاكتىڭ تاماشا تالاپتى بالالارى مەنىڭ توڭىرەگىمدە ءجۇردى. عىلىمي زەرتتەۋگە ىڭعايى بارلارعا ستۋدەنتتىك كونفەرەنتسيالاردا عانا ەمەس, ۇيىرمە وتىرىستارىندا بايانداما جاساتىپ, شاما-شارىقتارىن بايقاپ جۇرەمىن. سول كەزدە كوزگە تۇسكەندەردىڭ ءبىرى – اسقار ەگەۋباەۆ ەدى.
ۋنيۆەرسيتەتتى تامامداعان تۇلەكتەر مىندەتتى تۇردە وبلىس وبلىسقا ءبولىنىپ, قىزمەتكە جىبەرىلەتىن. ۇيىرمەنىڭ تالاي مۇشەلەرى اۋىلعا كەتىپ, كەيىن اتاقتى مۇعالىم بولعاندارىمەن عىلىمدى جاعالاي الماي قالدى.
ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنا ءبىر بارعانىمدا ادەكەڭنىڭ قاباعى كەلىسپەي وتىرعانىن بايقادىم. “وسى عالىمداردى اۋىل شارۋاشىلىق جۇمىستارىنا نەگە جەگەدى ەكەن؟ ءبارىنىڭ جاسى كەلىپ قالعان. قالاي جىبەرەسىڭ؟!” – دەپ كۇيىندى. مەن قالجىڭ ارالاستىرا:
– جاردەم قولىن سوزايىن با؟
– ە, ە, ادامدارىڭ بار ما؟
– بار, بار بولعاندا قانداي! قىلشىلداپ تۇرعان وڭكەي جاستار, – دەدىم.
– ءتۇسىندىم. بيىل بىتىرەتىن ستۋدەنتتەردى ايتىپ تۇرسىڭ عوي.
ء–يا, ءيا. ءوزىڭىز بۇرىن وقۋ ءمينيسترى بولعان ادامسىز. وسىلاردى الىپ قالساڭىز, جۇمىسقا جەگەتىندەردى, عىلىمنىڭ اتىزىنا تۇسەتىندەردى تاۋىپ بەرەمىن.
– ءاي, مىناۋىڭ اقىل ەكەن. مەندە قازىر ءبىر اعا عىلىمي قىزمەتكەردىڭ ورنى بوس. ونى بولشەكتەپ 3-4 لابورانت الۋعا بولادى, – دەپ تەلەفونعا جارماستى.
– ءاي, جولداس ايمانوۆ! ماعان وبلىسقا ءبولىنىپ قويعان 4 جاس ماماندى بوساتىپ بەرۋگە قالايسىڭ؟ – دەپ وزىمسىنە سويلەدى تەلەفونداعى كىسىگە. كەنجالى ايمانوۆ مينيستر بولاتىن. سول اداممەن سويلەسىپ وتىرعانىن ءتۇسىندىم.
جىگىتتەرىم ينەنىڭ كوزىنەن وتەتىندەي كورىكتى, يبالى ازاماتتار ەدى. ادەكەڭ ءبارىن دە الاتىن بولدى.
ءسويتىپ, ءار وبلىسقا بولىنگەن 4 جاس مامان الماتىدا قالدى. قانشاما اۋىرتپالىق, جانباسجاي قيىندىعىن كورەمىز-اۋ دەگەن قاۋىپ ويلارىنا كەلمەي, ءشوپ شابۋعا, ەگىن جيناۋعا اتتانىپ كەتتى. وسىنداي امالمەن ءتورت-بەس جىل ءىشىندە ادەكەڭ الىپ قالعان جيىرما شاقتى تالاپكەردىڭ قازىر ون ەكىسى عىلىم دوكتورى, جالعىز جارىلقاسىن ابىشەۆتەن باسقاسى عىلىم كانديداتتارى بولىپ جوعارى وقۋ ورىندارىندا, عىلىمي مەكەمەلەردە ابىرويلى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. تورە, باسشى بولىپ كەتكەندەرى دە بار. سولاردىڭ ىشىندە ەڭ ءبىر ءونىمدى ەڭبەك ەتكەن, ءوزىنىڭ جان-جاقتى دارىنىمەن مويىندالعان, ءارى عالىم, ءارى اقىن, ءارى ايبىندى پۋبليتسيست رەتىندە تانىلعان اسقار ەگەۋباەۆ مارقۇمنىڭ ورنى ەرەكشە.
اسقاردىڭ باسقالاردان ايرىقشا ارتىقشىلىعى, شىنىن ايتۋ كەرەك, ءوزىنىڭ تۇبىنە جەتكەن ەڭبەكشىلدىگى, بەينەتقورلىعى. جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە قازاق ادەبيەتىن وقىتۋعا ونشا كوپ ساعات بولىنە بەرمەيدى. سوعان قاراماستان, اسقار ءبىلىمىن مولىقتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن ءوزى ىزدەندى, كىتاپحانادان شىقپادى, ءجون-جوبا الۋ ءۇشىن فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە وقىلىپ جاتقان, وزىنە كەرەكتى تاقىرىپتاعى دارىستەردى تىڭدادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ قازاق ادەبيەتىنىڭ كونە ءداۋىرىن زەرتتەۋگە ق ۇلىقتانا بەردى.
ادەتتە تەزىرەك كانديدات اتاعىن العىسى كەلەتىندەر ارىگە بارماي, بەرتىنگى كەزگە ۇمتىلادى. ويتكەنى, كەرەكتى دەرەكتەر مەن ادەبيەتتەر, زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى وڭاي تابىلادى. ال شىن عىلىمدى ماقسات ەتكەندەر اڭىزىنا تۇرەن تۇسپەگەن ايماقتى ىزدەيدى. اسقار وسى سوڭعى توپتىڭ جارقىن وكىلى ەدى.
XX عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىندە, 80-جىلدارى اسقار ءوزىنىڭ قىز مىنەزىمەن ۇيالا تۇرىپ:
– اعاي, مەن ءبىر تاقىرىپقا ەن سالسام قايتەدى؟ – دەدى يمەنە.
– ويلانعان ەكەنسىڭ, جارايدى.
– ءسىزدىڭ عىلىمي اۋلاڭىزدان سىرتتاۋ بولىپ تۇر.
مەن قىزىعا ءتۇستىم.
– تەسكەنتاۋ اسىپ كەتەتىن تاقىرىپ ەمەس شىعار. ەستيىك.
– حاس حاجيب بالاساعۇننىڭ “قۇتادعۋ بىلىگىن” زەرتتەپ كورسەم دەپ ەم.
– ەستىگەنىم بار. جامبىل قالاسىنا جاقىن اقتوبە قىستاعىن, ءتىپتى تارازدىڭ ءوزىن تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور شالەكەنوۆ بالاساعۇني قالاسى دەپ ءجۇر عوي. سونىڭ ءوزى قازاق پا ەكەن؟
– شىعارماسى كونە تۇرىك تىلىندە, بىزگە تۇسىنىكتى. وسىعان كوڭىلىم قۇلادى.
– مەن كونە ادەبيەتتىڭ مامانى ەمەسپىن عوي. بىرەۋدىڭ ەگىنىنە ءتۇسىپ كەتپەيىك.
– بەيسەكەڭ سالعان جول ەمەس پە. ءبارىبىر وسى كافەدرادان باسقا جەردەن پانا تابا المايمىن. ءسىزدىڭ جەتەكشى بولۋىڭىزدى قالايمىن. باسقاعا بارمايمىن, – دەپ اسقار شەشىمدى مىنەز كورسەتتى.
سودان نە كەرەك, بەيسەكەڭ زەينەتكە شىققاننان كەيىن سولعىنداي باستاعان كافەدراداعى تاقىرىپقا ءبىر جاڭالىق قوسىلدى. بۇل مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ورحون-ەنيسەي ەسكەرتكىشتەرىنەن جامبىل – كەنەنگە, قازاق حاندىعى ءداۋىرى ادەبيەتىنەن مۇحتار ماعاۋين پروزاعا اۋىسىپ, تابانىنىڭ ءمورى قالىڭ ەكەندىگىن الما قىراۋباەۆا قارىنداسىمىز عانا تانىتىپ جۇرگەن كەزەڭ بولاتىن. “المامەن تاقىرىپتاس, باۋىرلاس ەكەنسىڭ عوي”, دەگەنگە دە اسقار قۇلاق اسپاي, ەتەگىمنەن مىقتاپ ۇستادى.
وسى ارادا ءبىر جايدى ايتا كەتەيىن. اسقاردىڭ جولداسى گۇلجيھان ابۋعاليەۆا اكادەمياداعى عىلىمي كىتاپحانانىڭ اشەيىنگى ديرەكتورى عانا ەمەس, شىن كىتاپتانۋشى عالىم. جىگىتىمىزگە وسى كەلىنىمىزدىڭ ىسكەرلىگى دارىپ, قولعا تۇسپەيتىن, قازاق كورمەگەن كىتاپتاردى وپ-وڭاي تاۋىپ الۋعا بولاتىنىن اڭعارتقان. ءتىپتى كەيبىرەۋىن, اسىرەسە بالاساعۇننىڭ “قۇتادعۋ بىلىگىن” جاتا-جاستانا وقىپ, جاستىعىنىڭ استىنان پوەزيالىق ءۇنىن تىڭداپ جۇرگەنى اسقاردىڭ مىقتى شەشىم جاساۋىنا سەبەپكەر بولدى عوي دەپ ويلايمىن. نەگىزىندە, بەينەتتەن قاشاتىن قازاق بالاسىنا كونە زامان دانىشپاندارىنا ءوز اياعىمەن بارىپ, تۇتقىن بولۋى اشەيىنگى جاي ەمەس. وسىنى قاتتى ۇققان اسقار بالاساعۇن پوەزياسىنىڭ قادىرىنە جەتۋ ءۇشىن سول زاماندا ءومىر سۇرگەن اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىن, جاريالانعان ەڭبەكتەرىن تۇگەلگە جاقىن وقىپ, مانىنە قانىپ “يدەينو-حۋدوجەستۆەننوە ۆليانيە پوەمى “كۋتادگۋ بيليگ” يۋسۋفا بالاساگۋنسكوگو نا رازۆيتيە كازاحسكوي ليتەراتۋرى (ۆوپروسى تراديتسي, پوەتيكي ي پەرەۆودا)” دەگەن تاقىرىپتا 1989 جىلى كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ شىقتى.
ديسسەرتاتسيا قورعاعانعا دەيىن دە, كەيىن دە اسقار كونە زامان جاۋھارلارىن بۇگىنگى قازاق وقۋشىسىنا تانىستىردى, جەتكىزدى. ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ “قۇتادعۋ بىلىگ” – “قۇتتى بىلىك”, ماحمۇت قاشقاريدىڭ “ديۋاني-لۇعات-يت-تۇرك” سوزدىگىنىڭ ءۇش تومىن اۋدارىپ, ەلدىڭ رۋحاني بايلىعىن مولايتتى. ءوز تاريحىنان بەزە باستاعانداردى كونە زامان شىندىعىمەن سۋسىنداتا باستادى. اراعا ون جىل سالىپ, 1999 جىلى اسقار تاعى دا مەنىڭ عىلىمي كەڭەسشىلىگىممەن “ەجەلگى داۋىردەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ كوركەمدىك جۇيەسى (X-ءXىى عاسىرداعى كوركەمدىك-ەستەتيكالىق ىزدەنىستەر مەن تۇرلەنۋلەر)” دەگەن تاقىرىپتا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنا ۇلكەن ولجا سالدى.
بۇرىنعى جانە سوڭعى عىلىمي ىزدەنىستەرى توم-توم كىتاپتارىندا ايتىلىپ, قالىڭ كوپشىلىكتىڭ تاريحي زارۋلىگىن وتەي باستاعان كەزدە, 2001 جىلى مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنىلدى. ستۋدەنت كەزىنەن دوكتورلىق دارەجە العانعا دەيىنگى, ءومىر وتكەلدەرىنىڭ بارىندە بىرگە جۇرگەن شاكىرتىمنىڭ ەڭبەگى بايگەگە قوسىلعانىنا ريزا بولىپ, “انا ءتىلى” گازەتىنىڭ سول جىلعى 17 مامىرىندا شىققان سانىندا “قازاقتىڭ تاريحىن دا, ادەبيەتىن دە بايىتقان عىلىمي ەڭبەك” دەگەن ماقالا جازدىم. سونداعى: “اسقار ەگەۋباەۆتىڭ مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنىلىپ وتىرعان “ەجەلگى داۋىرلەردەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ كوركەمدىك جۇيەسى”, “كىسىلىك كىتابى” مونوگرافيالارى جانە ول اۋدارىپ جاريالاعان, ءارى زەرتتەپ تالداعان ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ “قۇتتى بىلىك” داستانى, ماحمۇت قاشقاريدىڭ “تۇركى ءتىلى سوزدىگى” – ءبىز ءۇشىن اسا قاجەتتى ەڭبەك. ول ون ءبىرىنشى عاسىردىڭ الىپ ەسكەرتكىشتەرىن ۇلتتىق رۋحاني قازىنامىزعا قوستى. توپتاما كىتاپتارىن تۇگەلدەي دەرلىك انا تىلىمىزدە جاريالاپ, جۇرتشىلىققا كەڭىنەن تانىستىرىپ ۇلگەردى. بۇل ەڭبەكتەرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ پەكيندەگى “ۇلتتار” باسپاسىنان دا الدەنەشە رەت جارىق كوردى. اتالمىش اكادەميالىق جاريالانىمدار قازاقستاندا دا, شەتەلدەردە, تۇركى تىلدەس ۇلىستار ورتاسىندا دا كەڭىنەن تارالعانى ءمالىم”, – دەپ جازعان ويلارىم ءالى ەسىمدە.
ادەبيەتشى اسقار ەگەۋباەۆتىڭ ورتاعاسىرلىق ەجەلگى تۇركى ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەۋ جانە اۋدارۋ ءجونىندەگى يگىلىكتى ەڭبەكتەرى, تاعى دا قايتالاپ ايتايىن, قازاق تاريحىنا, مادەنيەتىنە, عىلىمىنا قوسىلعان تاماشا ۇلەس, عيبراتتى ولجا.
وعان سول جىلى مەملەكەتتىك سىيلىق تيمەسە دە عابباس قابىشەۆتىڭ مىنا ويى ءبىزدىڭ پىكىرىمىزبەن قابىسىپ, جالپى جۇمىستىڭ اۋماعىن كوزگە كورسەتۋى ءسوزسىز. “اقىندىعى ەشكىمنەن كەم ەمەس اسقاردىڭ قازاقستاندىق قانا ەمەس, حالىقارالىق سىيلىقتىڭ قايسىسىن بولسىن الۋعا تاتيتىن ەكى ەڭبەگى ەرەكشە. ولار: ءجۇسىپ بالاساعۇن مەن ماحمۇت قاشقاري بابالارىمىزدىڭ “قۇتتى بىلىگى” مەن “تۇركى ءتىلى سوزدىگى”. العاشقىسى 600 بەت, سوڭعىسى 1000 بەت كىتاپتار, وسىنشاما ەڭبەكتى ءتۇپنۇسقادان اۋدارىپ شىعۋى ءۇشىن تۇتاس ءبىر ينستيتۋت ۇجىمىنىڭ قاجىر-قايراتى كەرەك”.
بۇل از بولسا وندا ءوزىمىزدىڭ ادەبيەتىمىز ءۇشىن ىستەگەنىن ايتا كەتەيىك. بىرگە قىزمەتتەس بولعان عالىم ش.ەلەۋكەنوۆ: “ماحامبەتتىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويىندا كورسەتكەن ۇزدىك قايراتى ءبارىمىزدى ءسۇيسىندىردى. اقىننىڭ ءتورت تومدىعىن ازىرلەپ شىعارۋ م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ابايتانۋ بولىمىنە جۇكتەلگەن-ءدى. نەگىزگى سالماق ارينە ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ يىعىنا ءتۇستى. اۋىر جۇمىستىڭ قىسقا مەرزىمدە ساپالى جاسالعانى ينستيتۋتىمىزعا زور ابىروي بولدى”, – دەيدى.
اسقاردىڭ ارۋاعىنىڭ الدىندا ءبىر شىندىقتى ايتپاسام بولماس! دوكتور بولىپ, ديپلومى قولعا تيگەندە قاتار جۇرگەن عالىمداردىڭ قىزىعۋى مەن قىزعانىشتارى اسقار جايىنداعى ويىمنىڭ جۇزەگە اسۋىنا كەدەرگى بولدى. جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە ءوزىنىڭ نەگىزگى عىلىمي ارناسىندا ەمەس, جالپىلاما ماسەلە بويىنشا 0,5 ستاۆكادا ساباق بەرىپ ءجۇردى. “ونىڭ قالاي؟” دەگەنىمدە: “شارشاپ قالىپپىن. ءبىراز دەمالۋىم قاجەت سياقتى”, – دەپ وزىنە ءتان جىميىسپەن جاۋاپ بەردى. تاعى ءبىر كەزدەسكەنىمدە: “كۇنكورىسكە اقشا تابىلادى عوي”, – دەپ قاباعىن كىرجيتتى. ارالاسۋىم قاجەت ەكەندىگىن سەزىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ابىرويلى رەكتورى كوپجاسار نارىباەۆقا بارىپ ءوتىنىش جاساعانىممەن, مەنەن بۇرىن بارعانداردىڭ ىبىر-سىبىرىن تىڭدادى ما, ايتەۋىر اسقاردىڭ ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتە باسى ءبۇتىن ۇستاز بولۋعا رەتى كەلمەي-اق قويدى.
اسقار ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن ايرىقشا كەرەك, ياعني كونە ءداۋىر ادەبيەتىنىڭ ەڭ بىلگىر مامانى ەدى. وسى تۇستا الما قىراۋباەۆانىڭ استاناداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنە اۋىسىپ جاتقانى دا ەسكەرىلمەدى. ءوز قولىڭدا بيلىكتىڭ ءبىر ۇشى بولماۋى ويلاعان ويىڭدى جۇزەگە اسىرۋعا كەسىرىن تيگىزەدى عوي. التىن جارقىراماي قويا ما, اسقار كەيىن م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ “ابايتانۋ جانە جاڭا ءداۋىر ادەبيەتى” ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىلىگىنە تاعايىندالدى. ارينە, قۋانا باردى. بەينەتتەن قورىقپايتىن ادەتىنە باعىپ, جۇمىسقا بەل شەشە ارالاسىپ كەتتى. 20-25 جىلدان بەرى ءجيى-ءجيى اۋىسىپ تۇرعان ديرەكتورلار تۇسىندا ناسيحاتتالىپ, ەل-جۇرتقا جالاۋلاتىپ ايتا بەرەتىن “قازاق ادەبيەتى تاريحىنىڭ” ون تومدىعىن شىعارۋ يدەياسى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ “مادەني مۇرا” باعدارلاماسى بويىنشا قولعا الىنا باستاعاندا اسقاردىڭ جان-جاعىنا قارايلاۋعا مۇرشاسى بولماي جۇرگەنىن تالاي كوردىم.
اسقاردىڭ قۋانىشتى كۇندەرىندە, قىز ۇزاتۋ راسىمىندە, ءتىپتى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاۋ ساتىندە دە جولاۋشىلاپ ءجۇرىپ, تالاي قىزىقتارىنان قۇر قالعانىممەن, اياق-تاباعىمىز ارالاسقان جاندارمىز. گۇلجيھان كەلىننىڭ اعاسىنا ريزا كوڭىلى سول ەمەس پە, مەنىڭ “مەرەي” اتتى عىلىمي-ومىرباياندىق ەكى تومدىق جيناعىمدى ورتالىق عىلىمي كىتاپحانا اتىنان شىعارىپ, ءوزى جاۋاپتى رەداكتور بولدى. بۇدان ارتىق جاقسىلىق بولمايدى. داستارقان باسىندا كەزدەسىپ اسقارمەن قالجىڭداسقاندا: “گۇلجيھانعا جەتۋ ءۇشىن ساعان ءالى ءجۇز جىل جاساۋ كەرەك”, – دەۋشى ەدىم. ول تىلەككە ءتاڭىرىم جەتكىزبەدى.
ونىڭ ەسەسىنە ارتىنداعى مۇراسى سۇبەلى. “جاڭا داۋىردەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ دامۋ زاڭدىلىقتارى ء(XىX عاسىر مەن XX عاسىردىڭ كەزى)” دەگەن عىلىمي-زەرتتەۋ جوباسىنىڭ جەتەكشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ا.ق.ەگەۋباەۆ قازاق ادەبيەتى تاريحىنىڭ 4-تومىنا كىرىسپەنى بىلاي قويعاندا ء“XىX عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى قازاق ادەبيەتى” دەگەن پروبلەمالى شولۋىنىڭ ءوزى ادەبيەتتانۋداعى جاڭا ءسوز, جاڭاشا تۇجىرىم.
جاستاي دۇنيەدەن وتكەن اسقاردىڭ ارتىندا قالعان ايرىقشا قىمبات مۇرا ونىڭ رۋحاني ءومىرىن مىندەتتى تۇردە جالعايدى, تالاي ۇرپاققا جەتكىزەدى, تامساندىرادى, قاپالاندىرادى. وعان ناقتى دالەل – 60 جىلدىعىنىڭ كەڭ كولەمدە اتالىپ, ءباسپاسوز بەتتەرىنەن كورىنىپ جاتقان ماقالالار قۇنارلى زەرتتەۋلەرگە ۇلاسىپ كەتەتىندىگىنە ەش ءشۇبا بولماسقا ءتيىس. 2008 جىلى “الاشتىڭ اسقارى” اتتى جيناقتىڭ “اردا تۇلعا” سەرياسىمەن جارىق كورۋى بۇعان ناقتى دالەل جانە ۇلىقتاۋدىڭ باستاماسى بولىپ قانا قويماي, اسقاردىڭ باس ارىپپەن جازىلاتىن عالىمدىعى مەن اقىندىعى ارنايى زەرتتەلىپ, عىلىمي مونوگرافيالارعا ۇلاسارى ءسوزسىز. وعان ەشبىر كۇمان جوق!
تۇرسىنبەك كاكىش ۇلى, پروفەسسور, الماتى.