عالىمدار قۋات كوزدەرىن دامىتۋعا دەن قويدى

ء ار قادام 5 ۆاتت ەنەرگيا بەرەدى 

جوبا اۆتورلارىنىڭ ءبىرى, ەنەرگەتيكا فاكۋلتەتى دەكا­نى­نىڭ ورىنباسارى الەكساندر نەفتيسوۆتىڭ ايتۋىنشا, «قۋات بە­رە­­­تىن جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولا­­­عى» وتە قىزىق جوبا. عا­لىم­­­­دار ويلاپ تاپقان عىلى­مي جاڭا­لىق­تىڭ ىشىندە پلاتفورماسى بار قۇرىلعى نەگىزىنەن كوشەلەردەن وتەتىن جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولا­عى­نان باستاپ, ادامدار كوپ جۇرە­تىن تاستاقتالارى بار جەرلەرگە توسەلۋى ءتيىس. 

كۇندەلىكتى ءوزىمىز كورىپ جۇر­گەن­­دەي, قالا كوشەلەرىندەگى ترو­تۋ­­ار­لارعا توسەلگەن تاستاق­تا­­­لار ۇزاققا بارماي ب ۇلىنە باس­تايدى. ەندى بۇلاي ۋايىمداماي­تىن دا بولارمىز, ويتكەنى عالىم­دار جاساعان جاڭاشىل جوبا سىناق­تان ءساتتى ءوتىپ, جۇزەگە اسسا ءار باس­قان قادامىڭىزدان قۋات جينالادى.

قۇرىلعى ورتاسىندا قوزعال­ما­لى ۇياشىقتار ورنا­تىل­عان. ءسىز جولاقتىڭ بويىمەن وتكەن كەزدە تاستاقتاعا تابانىڭىز ءتيىپ, ۇياشىقتار قوزعالادى دا, ەلەكتر قۋاتى تۇزىلەدى. ياعني, كينە­­تي­كا­لىق ەنەرگيادان ەلەكتر ەنەر­گيا­سى الىنادى. بۇل قۋات ارنايى اككۋمۋلياتوردا جينالادى. 

ا.نەفتيسوۆ بۇل جوبانى ارىپ­­­تە­سى, ەلەكتر تەحنيكاسى جانە اۆ­­تو­مات­تاندىرۋ كافەدراسى زەرت­­­حا­­نا­سىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ۆيا­چەس­لاۆ موناحوۆپەن بىرلەسىپ جاس­اپ­تى. 

– ارينە جوبانىڭ ەۋروپادا, يزرايلدە باسەكەلەستەرى بار. سوندىقتان قۋات وندىرەتىن پاۆ­لو­­دار­­لىق جولاق جوباسىن باس­قا­شا جاسادىق. كۇنى-ءتۇنى ىزدەنىپ, ەڭبەك ەتتىك. سىناق رەتىندە جو­لاق قۇرى­ل­عىسىن ۋنيۆەرسيتەت پەن ستۋ­دەنت­تەر ۇيىنە دەيىن اپاراتىن اللەياعا توسەدىك, – دەيدى الەك­سان­در ۆيتالەۆيچ. 

قازىر جولاقتان الىناتىن قۋات تروتۋار جيەگىنە ورنا­تىل­عان جارىقشامدارعا بەرىلىپ تۇرعا­نىن ايتا كەتۋ كەرەك. 

اللەياداعى جارىقشام باعان­دا­رىندا ۇيالى تەلەفوندى قۋات­تاي­تىن تەتىك ورناتىلعان. جولاق ارقىلى جينالعان ەلەكتر قۋاتىن الا الادى, – دەيدى جوبا يەلەرى. 

كۇننەن قۋات الادى

عالىم­داردىڭ ۇسىنعان ەكىن­شى جوباسى – اۆتونومدى جا­رىق­­­شام­دار. كۇننەن قۋات الاتىن شامدار قاراڭعى تۇسسە, اۆتو­ماتتى تۇردە جانادى. كۇن پانەل­دەرى ارقىلى قۋات الاتىن جارىق­شامدار قازىر بارلىق جەردە بار. وبلىس ورتا­لى­عىن­داعى ەۋرازيالىق توپ (ERG) قۇرا­مىنا كىرەتىن «قازاقستان ەلەكترو­ليز زاۋىتى» اق-دا بىلتىر كاسىپورىنعا 1500-دەن استام ەلەكتر قۋاتىن ۇنەمدەيتىن شام ورناتىپتى. 

وبلىس ورتالىعىندا مەملە­كەت­-جەكەشەلىك سەرىكتەستىگى اياسىندا كوشە مەن ساياباقتاردىڭ 12500 شامى تولىعىمەن جاڭار­تىل­دى. جارىق شامدارى كۇن­دىز ءوشىپ, تۇندە اۆتوماتتى تۇردە قوسى­لادى. بۇرىن قالادا 

40-50 شام ورتالىقتاندىرىلعان قۇ­رىلعىمەن باسقارىلسا, قازىر 12500 شامعا 70 ورتالىق­تان­دى­رىل­عان قۇرىلعى ەنەرگيا بەرەدى. 

جالپى, «اۆ­تو­نوم­دى جا­ر­ىق­­­­­شام­دار» جوباسىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كور­مە­سى كەزىندە ۇندىلىك عا­لىم­دار ۇسىندى. پاۆلودارلىق جوبا­عا «بالامالى تازا ەنەرگيا كوز­دە­رى» باعىتىندا عىلىممەن اينالىسىپ جۇرگەن ۇندىلىك پروفەس­سور راگاۆان كريشناسۋامي دا وڭ باعا بەردى. ۇندىستانداعى مۇناي جانە ەنەرگەتيكا ۋني­ۆەر­سي­تەتىنىڭ پروفەسسورى جەرگى­لىك­تى وقۋ ورنىندا «جاڭارتىلعان تازا ەنەرگەتيكا» تاقىرىبىندا ءبىر جا­رىم جىلداي ءدارىس وقىعان بولاتىن.

ول بالامالى ەنەرگيا كوزدەرى تاقىرىبى بويىنشا عىلىمي يننوۆاتسيالىق باعدارلامالار ازىرلەپ, جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قولداۋ كورسەتتى. ءۇندىستاننان كەلىپ وقىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەر دە جارىقشامدى ورناتۋعا جاردەم­دەس­تى.

«كۇلدى پوليمەر»

ال مەتاللۋرگيا كافەدرا­سى­نىڭ اعا وقىتۋشىسى الىبەك جاقىپوۆ پەن مۇناي-گاز ءىسى كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى رۋسلان سابينوۆ تۇرمىستىق پوليمەرلىك جانە تەحنوگەندىك قالدىقتاردى قوسىپ, جاڭا ماتەريال جاساۋدى جۇزەگە اسىردى. 

– قازىر پوليمەرلىك قالدىقتار كوپ. بۇل – پلاستيكالىق بوتەل­كە­لەر, قاقپاقتار, سۇيىق­تىق­تار قۇيىلاتىن كونيستر­لار. وسى قالدىقتارعا شلاك, كۇلدى قوسىپ, پليتكالار جاساپ شىعار­دىق, – دەيدى ءا.جاقىپوۆ. عالىم­دار وزدەرى جاساپ شىققان ماتەريالدى «كۇلدى پوليمەر» دەپ اتاعان. ايتۋلارىنشا, جاڭا ءونىم ەكولوگيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى جانە قۇرامىندا ىدىرامايتىن پوليمەرلىك زاتتارى بار قوسپا سۋ جۇقتىرمايدى, سونداي-اق بەتونداي بەرىك.

ايازدا ماتەريالدىڭ بەرىك­تىگىن سىناۋ ءۇشىن عالىمدار ­كۇلدى پوليمەردى ۋنيۆەرسيتەت اۋما­عىندا جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتە­تىن جولعا توسەگەن. 

«جاسىل» ەنەرگيامەن ءومىر سۇرەيىك 

وبلىستىق تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋ­ن­الدىق شارۋاشىلىق باس­قار­ماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر وڭىردە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ بويىنشا كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ 486 نىسانىندا ەنەرگيا ءاۋديتى وتكىزىلىپ, 45 مىڭ شارشى مەتر­دەن استام تەرەزە قاپسىرماسى اۋىستىرىلدى. نىسانداردىڭ 50 شارشى مەتر جابىنى قايتا جاڭارتىلىپ, 8,8 مىڭ شارشى مەتر سىرتقى قابىرعالار جىلىتىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بيۋدجەت سەكتورىندا 1 ملن كۆت ساعاتتان استام ەلەكتر جانە 3 مىڭ گكال جىلۋ ەنەرگيا­سى ۇنەم­دەلگەن. سونىمەن قا­تار پاۆ­­لودار, ەكىباستۇز قالا­لا­رىن­دا كوشە شامدارىن جاڭ­عىر­­تۋ بويىنشا مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك اياسىندا كا­­سىپورىندار 16 مىڭ كوشە شا­­مىن جارىقديودتى شام­دار­عا اۋىستىرعان. وسىنداي جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ناتي­جە­سىندە وڭىردەگى ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ مول­شە­رىن 60 پايىزعا تومەندەتۋ جوس­پار­لان­عان.

ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى گاۋحار احمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, وڭىر­دە­گى جاڭاشىل جوبالاردى ۋنيۆەرسيتەت قارجىلاندىرىپ, جاس عالىمدارعا قاجەتتى قۇرال-جاب­دىق­­تار الىپ بەردى. 

ۋنيۆەر­سيتەت عالىمدارى وڭ­­­­­­­ىر­­­­­­­­دە­گى كا­­سىپورىندارعا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كور­­مە­­­­­­­سىن­دەگى جەل ەنەر­گەتيكا قون­­­­دىر­­­عىسى (گەر­مانيا), جەل گە­نە­­­­را­­­تورى قوندىر­عىسى (تۇركيا), سون­داي-اق «كوگىل­دىر كومىر» تەحنو­لوگياسى (پول­شا) جوبالا­رىن ۇسىندى.

– بۇل جوبالاردىڭ تەحنو­لو­گيالارى «جاس عالىم» ستۋ­­دەنت­­تىك عىلىمي-زەرتتەۋ باع­دار­لاماسى اياسىندا زەرت­تە­لە­­دى. ال­داعى ۋاقىتتا وبلىس اكىم­دىگى­نىڭ قولداۋىمەن ۋني­­ۆەر­سي­ت­ەت­تىڭ كوممەرتسيالاۋ كەڭ­سەسى جۇزەگە اسىرماق. سون­داي-اق ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ 82 ستۋ­­­دەنتى كور­مەگە ەرىكتىلەر رە­تىن­­­دە قاتىستى. ستۋدەنتتەر وقۋ ور­نتسىندا ال­عان بىلىمدەرىنە ساي, كەل­گەن قو­ناق­تارمەن ءار تىلدە سوي­لەسە الا­دى. بالامالى ەنەرگە­تيكا سالا­سىنداعى بىرەگەي تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرمەن تانىسۋ ارقىلى قازىر ءتۇرلى عىلىمي باعىتتاعى زيات­كەرلىك الەۋەتكە ۇيرەنۋدە. ما­ق­سات – وقۋ ورنىنىڭ عالىم­دارى مەن ستۋدەنتتەرى بىرلەسە وتىرىپ, وڭىردە «جاسىل» ەنەر­گيانىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ, – دەيدى گ.احمەتوۆا.

فاريدا بىقاي,

«Egemen Qazaqstan» 

پاۆلودار