ەلباسىمىزدىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى حالقىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىنە جول كورسەتەتىن كەلەلى وي, باتىل شەشىمدەرگە قۇرىلعان ۇلتتىق باعدارلاما جانە ادامزاتتىق اقىل-ويعا ىقپال ەتەتىن الەمدىك رۋحاني تۇجىرىمداما دەپ ايتۋىمىزعا بولادى. ەلباسى ماقالاسىن الەم عالىمدارى مەن ساياساتكەرلەرى, فيلوسوفتارى «نازارباەۆ ءىلىمى» رەتىندە زەرتتەپ, زەردەلەۋى ونىڭ الەمدىك وركەنيەتتەگى ماڭىزىن ءبىلدىرىپ وتىر.
سانانى جاڭعىرتۋدى, ۇلتتىق بولمىستان, ۇلتتىق كودتان ايىرىلىپ قالماي ساياسي-ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ دامۋىمەن ۇيلەستىرە وتىرىپ, ەل يگىلىگىنە جاراتۋدى باستى مۇرات تۇتقان ماقالا حالىققا وي سالاتىن كەمەڭگەرلىك يدەيالار مەن جاسامپاز باستامالارعا تولى. سوندىقتان بۇل ماقالا تەك قازاق قاۋىمىن عانا ەمەس, الەم حالىقتارىنىڭ ساناسىن سىلكىندىرىپ, قازىرگى جاھاندانۋ كەزىندە قاي ۇلتتىڭ دا باياندى بولاشاعىنا جول سىلتەيتىن كەمەل قۇندىلىققا اينالدى. بۇگىندە اتالعان باعدارلاما اياسىندا ۇلت رۋحانياتىن جاڭعىرتۋدىڭ بىرەگەي مودەلى جاسالدى. تاريحتى ءبىلۋ, ولكەتانۋدى مەڭگەرۋ – بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاقتىڭ ءوز تاريحىنىڭ تامىرى تەرەڭ, كوكجيەگى كەڭ بولعانىن ءبىلىپ وسۋىنە, اتا-بابالارىنىڭ ادامزات وركەنيەتىن جاساۋعا ارالاسقانىنا كوزدەرىن جەتكىزەدى.
ۇلت بولمىسى مەن ساناسىن رۋحاني جاڭعىرۋ اياسىندا وزگەرتۋ مەن قالىپتاستىرۋعا عىلىمنىڭ الەۋەتى اسا قاجەت. قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ەلباسىمىزدىڭ بولاشاققا باعىتتاعان يدەياسى – رۋحاني جاڭعىرۋعا ءوزىنىڭ ناقتى ۇلەسىن قوسۋدا. بۇل تۇرعىدا قورقىتتانۋ باعىتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ ورنى مەن ماڭىزى ەرەكشە. ويتكەنى الەمدىك دەڭگەيدەگى قورقىت تۇلعاسى تۇركىتەكتەس حالىقتار رۋحانياتىنىڭ تورىندە تۇراتىنى, قورقىت مۇراسى – تۇركى رۋحانياتىنىڭ تەمىرقازىعى ەكەنى بارشامىزعا بەلگىلى. وتكەن جىلى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قورقىت مۇرالارىنىڭ يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالارى تىزىمىنە ەنۋى − تاريحي جەتىستىك. وسىناۋ كەشەندى جۇمىسقا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى دا ءوز ۇلەستەرىن قوستى. وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلعان «قورقىت اتا – الەمدىك تۇلعا. اڭىز جانە اقيقات» عىلىمي جوباسى بويىنشا تاريحي ماڭىزى زور قۇندى كىتاپ جارىققا شىقتى.
تاريحى بەس مىڭجىلدىقتى قامتيتىن سىر ءوڭىرىن مەكەن ەتكەن ساق, قاڭلى, وعىز جانە قىپشاق تايپالارى قازاقستان حالقىنىڭ ەتنوگەنەزىندە عانا ەمەس, ەۋرازيانىڭ قازىرگى حالىقتارىنىڭ قالىپتاسۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقارعانى بەلگىلى. ءوڭىردىڭ ەتنوستىق تاريحىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا عالىمدار «ارالدىق ەتنوگەنەز ءتۇيىنى» دەگەن انىقتاما بەرۋى بەكەر ەمەس. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا وعىزداردىڭ سورتوبە, شىركەيلى قوس-اسار, ارال ماڭى ساقتارىنىڭ ءدىني-رۋحاني ورتالىعى ەجەلگى شىرىك-رابات جانە جانكەنت قالاشىقتارىندا كەشەندى ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى جاڭا قارقىن الدى. وسى ەسكەرتكىشتەردىڭ ىشىندە وعىزداردىڭ ورداسى بولعان ورتاعاسىرلىق جانكەنت قالاشىعىنداعى زەرتتەۋلەر ۇلكەن ماڭىزعا يە. اتالعان نىسانداعى ارحەولوگيالىق قازبالاردى ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتى, گەرمانيانىڭ تيۋبينگەن ۋنيۆەرسيتەتى, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ن.ن.ميكلۋحو-ماكلاي اتىنداعى ەتنولوگيا جانە انتروپولوگيا ينستيتۋتى, م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتى ماماندارىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزۋدە.
ەلباسىمىزدىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتقان تاريحي سانانى جاڭعىرتۋعا قاتىستى تەرەڭ وي-پايىمدارى 2018 جىلعى 21 قاراشادا جارىق كورگەن « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا جالعاسىن تاپتى. ەكى بولىمنەن تۇراتىن ماقالانىڭ ءبىرىنشى «ۇلت تاريحىنداعى كەڭىستىك پەن ۋاقىت» اتتى بولىمىندە ەلباسى تاريحىمىزدى زەردەلەۋدىڭ جاڭا عىلىمي تۇجىرىمداماسىن ايقىنداپ بەردى.
كەز كەلگەن حالىقتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى, سول جولدا قالىپتاستىرعان مادەني مۇرالارى مەن رۋحاني قۇندىلىقتارى, وي-ساناسى مەن دۇنيەتانىمى سول حالىقتىڭ الەمدىك وركەنيەتتەگى الار ورنىن انىقتايتىنى عىلىمدا دالەلدەنگەن اقيقات. ەلباسىمىز مىڭداعان جىلدىق تاريحى بار حالىقتاردى مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ ءبىزدىڭ ءتۇپ-تامىرىمىزدىڭ دا ەجەلگى داۋىرلەردەن باستاۋ الاتىندىعىنا بىرنەشە جاڭا عىلىمي دەرەكتەر كەلتىردى. قازاق جەرىندە قۇرىلىپ, ءومىر سۇرگەن پروتومەملەكەتتىك بىرلەستىكتەردىڭ, بۇگىندە الەم حالىقتارىنىڭ كادەسىنە جاراپ وتىرعان كوپتەگەن مادەني جەتىستىكتەر مەن ەڭ ۇزدىك تەحنولوگيالاردىڭ جاساۋشىسى, ءارى مۇراگەرى رەتىندە ۇلى دالا وركەنيەتىنىڭ الەمدىك مادەنيەتتىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن ايقىنداۋدىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالدى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن كوشپەلى مادەنيەتتىڭ وكىلى رەتىندە باعالانىپ كەلگەن حالقىمىزدىڭ رۋحاني مۇراسى رەتىندە تەك باي ءداستۇرىمىز بەن ادەت-عۇرپىمىز تۋرالى عانا ءسوز بولىپ, عىلىم كوكجيەگىنەن الار ورنىمىز ايقىندالا قويماعانى بەلگىلى. « ۇلى دالاداعى ەجەلگى مەتاللۋرگيا» دەپ اتاعان وي وزەگى ارقىلى ەلباسى قازاق عىلىمىنىڭ تاريحتىڭ تەرەڭ تامىرىنان باستاۋ الاتىندىعىن دالەلدەپ وتىر.
تۇركى دۇنيەسىنىڭ اتاجۇرتى سانالاتىن قازاق جەرىندە الەمدىك وي-ساناعا ىقپال ەتكەن ۇلى ويشىلدار, ۇلى دالانى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قورعاعان باتىرلار, ەلدىڭ اۋىزبىرلىگى مەن تۇسىنىستىگىنىڭ ۇيىتقىسى بولعان بي-شەشەندەر عۇمىر كەشتى. ولاردىڭ ۇلت تاريحىنداعى ونەگەلى ءومىرى, تاعىلىمدى تاعدىرى بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن ۇلتجاندىلىقتىڭ, ەلجاندىلىقتىڭ سيمۆولى.
شاپقان اتتىڭ تۇياعى توزاتىن, ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن سايىن دالا توسىندە قالا مادەنيەتىنىڭ نەگىزىن قالاعان ءبىزدىڭ حالقىمىز بولاتىن. عاسىرلار بويى دۇنيەجۇزى حالقىنا قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان جىلقىنى قولعا ۇيرەتۋ مەن اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى, مەتالل وڭدەۋ تەحنولوگياسى جانە ت.ب. الەمدىك وركەنيەتكە قوسىلعان قۇندىلىقتاردى دا وسىدان مىڭداعان جىلدار بۇرىن ءبىزدىڭ بابالارىمىز جاساعان. ەلباسىمىز ءوز ماقالاسىندا تاريحتى جاڭا كوزقاراسپەن زەردەلەۋ ءۇشىن وسىلاردىڭ بارلىعىن عىلىمي دەرەك رەتىندە ۇسىندى. سونىمەن بىرگە ەلباسىمىز گۋمانيتارلىق عىلىم سالاسىنىڭ الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويىپ, تاريحتى زەردەلەۋدىڭ تىڭ تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جوبالارىن دا ايقىنداپ بەردى. باعدارلامالىق ماقالا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنا ايرىقشا رۋحاني سەرپىلىس بەرىپ, جاڭا باعىتتارداعى ىزدەنىستەرگە جول اشۋدا. بۇل تۇرعىدا الداعى ءۇش جىل كولەمىندە «سىر ءوڭىرىنىڭ فولكلورلىق انتولوگياسى» اتتى جوبا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ارحەولوگيالىق پارك ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا جانكەنتتى تۋريزم نىسانىنا اينالدىرۋ, مۋزەيلەندىرۋ جانە عىلىمي كونسەرۆاتسيالاۋ جۇمىستارى قاتار جۇرگىزىلۋدە. رەسەي مۋزەيلەرى مەن ارحيۆتەرىندە ساقتاۋلى تۇرعان سىر وڭىرىنەن تابىلعان جادىگەرلەر مەن دەرەكتەر بويىنشا جۇمىستاردى «ارحيۆ-2025» جوباسى اياسىندا جالعاستىرۋ دا كۇن تارتىبىنە قويىلعان.
جاستارىمىز ءۇشىن تاريحي جادىگەرلەر مەن ادەبي مۇرالاردىڭ, ونەر تۋىندىلارىنىڭ سىر-سيپاتىن, تاريحىن جەتە, تەرەڭ ءبىلىپ ءوسۋى وتە ماڭىزدى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالالارىنىڭ جاس ۇرپاققا بەرەر تاعىلىمدىق, تانىمدىق ءمانى زور. ۇلت تاريحى مەن مادەنيەتىن جاڭعىرتۋ, تۋعان حالقىمىزدىڭ تاريح تولقىنىنداعى ورنىن ايقىنداۋ جاستارىمىزدىڭ ۇلتجاندىلىق, ەلجاندىلىق قاسيەتتەرىن وياتادى, تاربيەلەيدى. ءتول تاريحىمىزدىڭ تەرەڭ باستاۋلارىن بىلگەن ءار ۇرپاقتىڭ بويىندا «مەن ۇلى دالا وكىلىمىن», «تاريحى تەرەڭ, رۋحاني بايلىعى مول ۇلتتىڭ ۇل-قىزدارىمىز, مەنىڭ اتا-بابالارىم الەمدىك وركەنيەتتىڭ وركەندەۋىنە شەكسىز ۇلەس قوسقان» دەگەن ماقتانىش سەزىمى, ءوز ۇلتىنىڭ مارتەبەلى تاريحىنان تاعىلىم الۋى ولاردىڭ ءوز وتانىنا دەگەن شەكسىز ىقىلاسىن قالىپتاستىراتىنى ءسوزسىز.
ەلباسى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا: «بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس, ادامدارىنىڭ باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالادى. سوندىقتان ءاربىر قازاقستاندىق, سول ارقىلى تۇتاس ۇلت XXI عاسىرعا لايىق قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك» دەگەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى ەلگە تۇتقا بولاتىن وسكەلەڭ ۇرپاقتى جان-جاقتى قولداپ كەلەدى. 2019 جىلدىڭ جاستار جىلى بولىپ جاريالانۋى وسىنىڭ جارقىن كورىنىسى. وسىعان سايكەس قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە باسەكەگە قابىلەتتى جاس مامانداردى دايارلاۋ باعىتىندا ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تالاپتارى مەن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, كاسىبي ستاندارتتار نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مازمۇنىنىڭ 80%-ى قالىپتاستىرىلاتىن بولادى. قازىرگى كەزدە ايماقتىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرىمەن بىرلەسىپ وندىرىستە كافەدرالاردىڭ 52 فيليالى اشىلدى. سونىمەن بىرگە ستۋدەنتتەردىڭ كاسىپتىك ءىس-تاجىريبەدەن ءوتىپ, كەيىن جۇمىسقا ورنالاسۋى ءۇشىن ايماقتىڭ بيزنەس-قۇرىلىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق جاساۋ تۋرالى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلىك پالاتاسىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى. مەموراندۋمعا سايكەس 3-كۋرستان باستاپ ءاربىر ستۋدەنتكە جۇمىس ورىندارىندا تالىمگەر-پراكتيكا جەتەكشىسى بەكىتىلىپ, ول ستۋدەنتتەردىڭ ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا العان تەوريالىق بىلىمدەرى مەن پراكتيكالىق داعدىلارىن جەتىلدىرىپ, بەكىتۋگە كاسىبي قولداۋ كورسەتەدى. 2021 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنە قاراي جۇمىس بەرۋشىلەر كەڭەسىمەن بىرلەسىپ بىتىرۋشىلەردى ەڭبەككە ورنالاسۋ كورسەتكىشىن 85-90%-عا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە.
جاستاردىڭ ءوزىن-ءوزى جۇزەگە اسىرۋى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ ارقىلى ءبىلىم الۋشىلاردى قولايلى ءبىلىم ورتاسىمەن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردا كوشباسشىلىق قاسيەتتەردى, كرەاتيۆتىلىكتى, باستاماشىلىقتى, كوپتىلدى, كوپمادەنيەتتى قوعامدا ەركىن باعدارلانا الۋدى دامىتۋ جۇمىستارى ءوز جالعاسىن تابۋدا. تسيفرلى ەكونوميكا ءۇشىن ادام كاپيتالىن دامىتۋعا ارنالعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جول كارتاسى ىسكە اسىرىلۋدا. ءبىلىم الۋشىلاردىڭ بيزنەس-يدەيالارىنا قولداۋ كورسەتۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا اشىلعان «Business Start» يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ورتالىعىندا 25 جوبا ورىندالۋدا. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى 2018 جىلدىڭ قازان ايىندا وتكەن «Business Start - بايقوڭىر» جانە «IT-Business» جوبالار كونكۋرسىندا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەندى.
ۋنيۆەرسيتەتتە قازىر كەشەندى عىلىمي-زەرتتەۋلەردى جۇرگىزەتىن, سالالىق زاماناۋي ادىستەردى مەڭگەرگەن جاس عالىمداردىڭ جاڭا بۋىنى قالىپتاسىپ, 60-تان استام ماماندىق, ونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا, تۋريزم سالالارى بويىنشا ماماندار دايارلانۋدا. ءبىلىم الۋشىلاردى عىلىمي-زەرتتەۋ, شىعارماشىلىق جۇمىستارىنا, سپورتپەن اينالىسۋعا تارتۋ ماسەلەسى جولعا قويىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا عىلىم, ءبىلىم, ونەر, سپورت سالاسىنداعى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق بايقاۋلار, كورمەلەر, سايىستار مەن جارىستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندار يەمدەنگەندەر كوپتەپ سانالادى.
ۋنيۆەرسيتەتتە بۇل كۇندەرى قىتاي, وزبەكستان, تۇرىكمەنستاننان كەلگەن شەتەلدىك 35 ازامات ءبىلىم الىپ جاتىر. شەتەلدىك ستۋدەنتتەر كونتينگەنتىن ودان ءارى كوبەيتۋ ءۇشىن بايقوڭىر, نوكىس (وزبەكستان), ورىنبور (رەسەي فەدەراتسياسى), وش (قىرعىزستان), ءۇرىمشى (قحر) قالالارىندا وكىلدىكتەرىن اشۋ قولعا الىندى. كوپتەگەن جاس وقىتۋشى الىس جانە جاقىن شەتەلدەردىڭ, ونىڭ ىشىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ, تۇركيانىڭ, وڭتۇستىك كورەيانىڭ بەلگىلى جوعارى وقۋ ورىندارىنا اسپيرانتۋراعا, دوكتورانتۋراعا وقۋعا جىبەرىلدى. بۇعان 95-تەن استام شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ورناتىلعان ارىپتەستىك بايلانىستار ءوز ىقپالىن تيگىزۋدە. اعىمداعى وقۋ جىلىندا 15 ستۋدەنتىمىز قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, پولشا, بولگاريا, تۇركيا مەملەكەتتەرىندەگى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا اكادەميالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى بويىنشا بىلىمدەرىن جالعاستىرۋدا. ولار وزدەرى ءبىلىم الىپ جاتقان وقۋ ورىندارىندا قازاقستاننىڭ تاريحىن, ءداستۇر-سالتىن تانىستىرۋ جانە زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەتتى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «I am from Kazakhstan» جوباسىن ورىنداپ جاتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنى مەرەكەسى قارساڭىندا اتالعان جوبا بويىنشا تانىمدىق جانە ادەبي-سازدى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ, شەتەلدىك ارىپتەستەردىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى.
بۇگىنگى تاڭدا قورقىت اتا ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كوپسالالى جوو ىشىندەگى ۇلتتىق رەيتينگتە 9-ورىن يەلەنەدى, ەكىنشى جىل قاتارىنان شىعىس ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ۇزدىك-300 جوو توبىنىڭ قاتارىنا ەنىپ وتىر.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 80 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى مامانداندىرىلعان اككرەديتتەۋدەن وتكەن. سوڭعى بەس جىلدا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ونەرتابىستارىنا 62 پاتەنت الدى, 61 مونوگرافيا, حالىقارالىق رەتسەنزيالاناتىن باسىلىمداردا 185 عىلىمي ماقالا جاريالادى.
سىر وڭىرىندەگى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ, مادەنيەتتىڭ ورتالىعى قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قوعام الدىنداعى مىندەتى − باسەكەگە قابىلەتتى جاس مامانداردى دايارلاۋ, ءوز تاريحىن بىلەتىن, وتانىن شەكسىز سۇيەتىن جانە وعان ادال قىزمەت ەتەتىن پاراساتتى ازاماتتاردى تاربيەلەۋ. ۇجىمنىڭ الداعى ماقساتى − قورقىت اتا ۋنيۆەرسيتەتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇلتتىق جانە الەمدىك رەيتينگتەرىندە تۇعىرى بيىك, ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا لايىقتى ۇلەس قوساتىن يننوۆاتسيالىق-كاسىپكەرلىك جوعارى وقۋ ورنىنا اينالدىرۋ. بۇل – زامان تالابى.
قىلىشباي بيسەنوۆ,
قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى رەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
قىزىلوردا