تاسجولدا ۇزىلگەن تاعدىرلار

جول ەرەجەسىن پىسقىرمايتىن كەيبىر جۇرگىزۋشىلەر ءوزىنىڭ عانا ەمەس, وزگەنىڭ دە ءومىرىن تاس-تالقان ەتىپ جاتقانىن سەزىنە مە؟ جاڭا جىل قارساڭىندا الماتىدا ءۇش بىردەي ادامنىڭ ءومىرىن جالماعان جانتۇرشىگەرلىك جول اپاتى دا جىل اياعىندا بولعان كوپ وقيعانىڭ ءبىرى. حالىقتىڭ وسىمىنە, ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا وراسان زيان كەلتىرەتىن قايعىلى وقيعالار قاشان ازايادى؟ 

 29 جەلتوقسان كۇنى تاڭسارىدە الماتىداعى اباي مەن سەيفۋللين داڭعىلدارىنىڭ قيىلىسىندا بولعان كولىك اپاتىنىڭ سالدارىنان بەلگىلى تەاتر جانە كينو اكتريساسى شولپان ەلگەزەك كوز جۇمدى. اشىق كۇندەگى نايزاعايداي اسەر ەتكەن بۇل وقيعادا اكتريسانىڭ قۇربىسى مەن تاكسي جۇرگىزۋشىسى دە جان ءتاسىلىم ەتتى. تاعى ءبىر ادام اۋرۋحانانىڭ جان ساقتاۋ بولىمىنە ءتۇستى. انىقتالعانداي, ماس كۇيدە كولىك تىزگىندەگەن «Mercedes Gelandewagen» يەسى ساعاتىنا 120 شاقىرىم جىلدامدىقپەن باعدارشامنىڭ قىزىل ءتۇسىن كەسىپ ءوتىپ, كولدەنەڭ ءوتىپ بارا جاتقان ‎«Mitsubishi Galant» اۆتوكولىگىن بۇيىردەن سوققان. اپات سالدارىنان, جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ءۇش ادام قازا تاۋىپ, بىرەۋى اۋىر حالدە جاتقاندا كۇدىكتى وقيعا ورنىنان ءىز سۋىتقان.

ء يا, كوپشىلىكتى نازالاندىرعانى دا وسى ماسەلە. ءتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان بۇل تاقىرىپقا قاتىستى جۇرتشىلىق ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرۋدە. ولار اي مەن كۇننىڭ امانىندا زاڭدى بەلشەسىنەن باسىپ, ءوزىنىڭ عانا ەمەس, وزگەلەردىڭ دە ومىرىنە نەمقۇرايلى قارايتىنداردىڭ ورىنسىز ارەكەتى تىيىلسا دەيدى. الماتىدا 2018 جىلدىڭ 11 ايىندا 2028 جۇرگىزۋشىگە ماس كۇيىندە كولىك جۇرگىزگەنى ءۇشىن ايىپ تاعىلىپتى. سول ارالىقتا قالا كوشەلەرىندە ورىن العان 4110 جول-كولىك وقيعاسىنىڭ 356-سى ماس جۇرگىزۋشىلەردىڭ كىناسىنەن بولعان.

 «1985 جىلى تۋعان الماتىلىق ك. ەسىمدى كۇدىكتى وقيعا ورنىنان بوي تاسالاعانىمەن بىرنەشە ساعاتتان كەيىن ۇستالدى. قىلمىستىق كودەكستىڭ ەكى بىردەي تارماعى بويىنشا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. 345-باپتىڭ 4-تارماعى, ياعني بىرنەشە ادامنىڭ ولىمىنە اكەلىپ سوقتىرعان جول اپاتىنا سەبەپ بولۋ دەرەگى, سونداي-اق 347-باپقا سايكەس جول كولىك وقيعاسى ورنىنان قاشىپ كەتۋ دەرەگى بويىنشا ايىپ تاعىلدى. قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 128-بابىنىڭ نورمالارىنا ساي قاماۋعا الىندى. قازىرگى تاڭدا ول تىزگىندەگەن اۆتوكولىك دايەكتى زات رەتىندە تىركەلىپ, ءتيىستى انىقتامالار تاعايىندالدى», دەيدى الماتى قالالىق ىشكى ىستەر دەپار­تا­مەن­تىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى سالتانات ازىربەك.

550 مىڭ كولىك رەسمي تۇردە تىركەلگەن الىپ شاھارعا, تاۋلىگىنە وزگە وڭىرلەر مەن وبلىس اۋماعىنان كەلىپ-كەتەتىن اۆتوكولىكتەر سانى 250 مىڭنان اسىپ جىعىلادى ەكەن. مامانداردىڭ سوزىنشە, جول-كولىك وقيعالارىنىڭ ەڭ باستى سەبەبى – جۇرگىزۋشىلەردىڭ جول ەرەجەسىن ساقتاماۋى. ونىڭ ىشىندە, جىلدامدىقتى شامادان تىس ۇدەتۋ نەمەسە ءتۇرلى وقىس قيمىل جاساپ, باسقا كولىكتەرگە جول بەرمەۋ جاعدايلارى ءجيى تىركەلەدى. جۋىردا عانا الماتىلىق پوليتسەيلەر جۇرگىزۋشىلەرگە ساباق بولسىن دەگەن ماقساتپەن, جانتۇرشىگەرلىك اپاتقا ۇشىراپ, تاس-تالقانى شىققان كولىكتەردى قالا كوشەلەرىمەن الىپ ءوتتى. ولار مۇنداي شارا ارقىلى جۇرگىزۋشىلەردى جولدا اباي بولىپ, ساق جۇرۋگە شاقىرعان ەدى. وكىنىشتىسى بۇدان ساباق الىپ جاتقاندار از دەيدى ساراپشىلار.

 – ەلىمىزدە جول اپاتىنان جىلىنا ءۇش مىڭعا جۋىق ادام قازا تابادى. زەردەلەپ قاراساق, بۇل ءبىر اۋىلدىڭ تۇرعىندارىنا جۋىقتايدى. ادام كاپيتالىنا ۇلكەن شىعىن, قانشاما ازاماتتارىمىزدى جوعالتىپ وتىرمىز. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى پروبلەما ەسەبىندە قاراۋىمىز كەرەك. كولىك اپاتتارى تەحنيكالىق اقاۋلاردىڭ سەبەبىنەن بولىپتى دەگەندى ەستىمەيمىز. كوپشىلىگى ادامي فاكتوردان, ازاماتتاردىڭ سالعىرتتىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ تومەندىگىنەن بەلەڭ الۋدا. بۇگىندە اراق ءىشىپ كولىك تىزگىنىنە وتىرعاندار كوبەيدى. سونداي-اق جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋ ماسەلەسىن وڭايلاتىپ جىبەردىك. بۇل جەڭىل قارايتىن ءىس ەمەس. جۇرگىزۋشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن وياتىپ, ءتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ الدىن-الۋ ءۇشىن زاڭدى بارىنشا كۇشەيتۋ كەرەك, – دەيدى ەكونوميست اتامۇرات شامەنوۆ.

 ەسكە سالساق, گازەتىمىزدىڭ وتكەن جىلعى بىرقاتار ساندارىندا الماتىدا جول-كولىك اپاتىن ازايتۋ ماقساتىندا پوليتسەيلەر كولىك جىلدامدىعىن قاتاڭ باقىلاۋعا العانىن جازعان بولاتىنبىز. قازىر قالاداعى بارلىق بەينەكامەرالارعا جاڭا ەرەجە ەنگىزىلگەن. ەندى قالا ىشىندە ساعاتىنا 60 نەمەسە 80 شاقىرىمنان اسىرۋعا تىيىم سالىنعان بەينە باقىلاۋدان وتكەن سوڭ, كەلەسى كامەراعا جەتكەنشە جىلدامدىقتى ۇدەتۋگە بولمايدى. اقىلدى كامەرالار كولىكتىڭ سول ارالىقتى قانشا ۋاقىتتا ءجۇرىپ وتكەنىن ءاپ ساتتە-اق انىقتايدى.

 – جاڭا ەرەجەنىڭ ەرەكشەلىگى – جىلدامدىق شەگىن تەك پوستتارعا جاقىن جەردەن ەمەس, بۇكىل باعىت بويىمەن انىقتايدى. قازىر جۇرگىزۋشىلەردىڭ كوبى باقىلاۋ كامەرالارىنىڭ الدىندا عانا جىلدامدىقتى ازايتىپ, پوستتان وتكەننەن كەيىن بىردەن جوڭكىلە جونەلەدى. بۇدان بىلاي ەكى پوست اراسىنداعى ۋاقىتتى ءدال كورسەتەتىن سەرۆەر ورناتامىز. ماسەلەن, ءسىز سول ارالىقتى 5 مينۋت ەمەس, 3 مينۋتتا ءجۇرىپ وتسەڭىز, جىلدامدىقتى اسىردىڭىز دەگەن ۇيعارىم شىعارىلادى, – دەيدى الماتى قالاسى پد تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ولگا اگافونوۆا.

 جوعارىداعى وقيعاعا بايلانىستى پىكىر بىلدىرگەن كەيبىر جەلى قولدانۋشىلارى ماس كۇيىندە كولىك تىزگىنىنە وتىرعانداردى ەكى جىلعا عانا ەمەس, ءومىر بويى كولىك جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنسەك, سينگاپۋردا ماس كۇيىندە كولىك تىزگىندەگەندەر جۇرگىزۋشى قۇقىعىنان ايىرىلىپ ۇلكەن كولەمدە ايىپپۇل تولەگەنى ءوز الدىنا, مەملەكەت زاڭىن سىيلاماعانى ءۇشىن وعان دۇرە سوعىلاتىن كورىنەدى. ال قىتاي مەن تايلاندتا ماس كۇيدە كولىك تىزگىندەپ, كىسى ولىمىنە سوقتىرعان جول-كولىك اپاتى ءۇشىن جۇرگىزۋشى ءولىم جازاسىنا كەسىلۋى مۇمكىن. جاپونيادا ىشىمدىك ىشكەن جاننىڭ كولىگىنە وتىرعان كەز-كەلگەن جولاۋشىعا ۇلكەن كولەمدە ايىپپۇل سالىنادى. ەرەجەنى مىڭ جەردەن كۇشەيتكەنمەن, ءار ازامات جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعىن تەرەڭنەن سەزىنبەسە قيىن-اق. 

ارمان وكتيابر,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى