ەل پرەزيدەنتى وڭىرلەردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق دەڭگەيىن كوتەرۋدى تاپسىرعانى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اقتوبە وبلىسىندا ويداعىداي ورىندالۋدا. ءوڭىر ينۆەستيتسيا تارتۋ كورسەتكىشتەرى بويىنشا ەلىمىزدەگى مەگاپوليستەردەن كەيىنگى ورىندا تۇر. بۇعان قالاي قول جەتتى؟
اقتوبە ايماعىندا مەندەلەەۆ كەستەسىنە كىرگەن حيميالىق ەلەمەنتتەر تۇگەلگە جۋىق تابىلادى دەگەن تىركەس ءجيى ايتىلادى. شىندىعىندا سولاي. ويتكەنى مۇنداعى جەر قويناۋىندا حروم, بور, نيكەل, تيتان, تەمىر سەكىلدى پايدالى قازبالار قورى وتە مول. وعان مۇناي مەن گاز شيكىزاتىن قوسىڭىز. وسىنىڭ ءبارى ونەركاسىپتى دامىتۋعا, ءونىمدى وڭدەۋ مەن ءوندىرۋ ءىسىن وڭ جولعا قويۋعا, قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيانىڭ قازانىن قايناتۋعا, ءتىپتى اگرارلىق سەكتوردىڭ ىرگەسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ينۆەستيتسيالىق قاراجاتتىڭ كومەگىنسىز مۇنداي ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ەش مۇمكىن ەمەس.
سوڭعى 3-4 جىلدىڭ ىشىندە وڭىردە وسى ماسەلەگە بايلانىستى ىرگەلى ىستەر قولعا الىنىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ وڭتايلى جولدارى بەلگىلەندى. سونىڭ ءبىرى – ينۆەستيتسيالىق فورۋمدار وتكىزۋ. ماقسات – ءوڭىر ەكونوميكاسىنا وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار اعىنىن بۇرۋ. «تەاتر – كيىمىلگىشتەن باستالسا», ينۆەستيتسيا تارتۋ – قارجى قۇيۋعا ىڭعايلى جوبالاردى ينۆەستورلارعا تانىستىرۋدان, ونىڭ ەكى جاققا دا ءتيىمدى ەكەنىن دالەلدەي بىلۋدەن باستالماق. بۇل جونىنەن وبلىستا ءبىراز وڭ تاجىريبەلەر جيناقتالدى. ايتالىق, بۇعان دەيىنگى وتكىزىلگەن بەس ينۆەستيتسيالىق فورۋمدا 50 مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, ينۆەستيتسيالىق قاراجاتتىڭ جالپى سوماسى 1 تريلليون تەڭگەگە جەتكىزىلىپتى. سونداي-اق فورۋم ناتيجەلەرىنە سايكەس 8000 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلىپ, وبلىس بيۋدجەتىنە 50 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق سالىق ءتۇسىمى اۋدارىلعان.
ال جۋىردا وتكەن «Aktobe Invest – 2018» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمى الدىڭعى فورۋمدارمەن سالىستىرعاندا اۋقىمى كەڭىرەك بولعانىن ايتقان ءجون. وعان الەمنىڭ 23 ەلىنەن 400-دەن استام وكىل قاتىسىپ, فورۋم شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 300 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 9 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. فورۋم اياسىنىڭ كەڭدىگى – وتاندىق جانە حالىقارالىق ينستيتۋتتار مەن ۇزدىك مەنەدجەرلەردىڭ, سالالىق مينيسترلىكتەر مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور وكىلدەرىنىڭ ۇلكەن توبى قاتىسۋىمەن دە ايقىندالا ءتۇستى.
فورۋم كەزىندە شەتەلدىك ينۆەستورلارعا وبلىس ونەركاسىبى مەن وندىرىسىندەگى پەرسپەكتيۆاسى جوعارى جوبالار ۇسىنىلدى. ولارعا گەوگرافيالىق كارتانىڭ كومەگىمەن مۇناي-گاز سالاسىندا تاۋ-كەن ءوندىرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى تۋرالى اقپاراتتار مەن بولاشاعى ايقىن جوبالار تانىستىرىلدى. سونىڭ ءبىرى – مارال شارۋاشىلىعى. الداعى ۋاقىتتا وسى قۇرىلىمنىڭ نەگىزىندە اگروتۋريزمدى دامىتۋ جولدارى بەلگىلەنگەن. بۇگىندە اقتوبە ايماعىندا ونەركاسىپتىڭ ءتۇرلى سالالارىندا 5 ترانسۇلتتىق كورپوراتسيا جۇمىس ىستەيدى. بۇل قۋاتتى قۇرىلىمدار وڭىردە ەكسپورتتىق تاۋارلار ۇلەسىن كوبەيتۋگە ءارى ءوڭىر وندىرىسشىلەرىنىڭ شەتەلدىك نارىق كەڭىستىگىنە شىعۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ ءجۇر. سونىڭ ءبىرى يتاليالىق «ENI» كومپانياسى. فورۋم جۇمىسى كەزىندە يتاليالىق ينۆەستور قارعالى اۋدانىنىڭ بادامشا اۋىلىندا قۋاتتىلىعى 48 مەگاۆاتت, جالپى سوماسى 33 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن جەل ەلەكتر ستانساسى قۇرىلىسىن سالۋعا ىقىلاس تانىتتى.
سونىمەن بىرگە تۇركيالىق كومپانيا جوعارى ساپالى ەلەكتر قوزعالتقىشتار مەن وندىرىسكە قاجەتتى بۇيىمدار جاساۋ جونىندەگى توقتامعا كەلدى. تۇركيالىق «دالحولدينگ» كومپانياسى «اقتوبە وڭىرلىك الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىمەن» بايعانين اۋدانىندا جىلىنا 1,5 ميلليون توننا تسەمەنت وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسىن سالۋ جونىندەگى كەلىسىمگە كەلدى. ونىڭ جوبالىق قۇنى 275 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋ مەرزىمى الداعى 2019 جىلدىڭ ءىى توقسانىنا بەلگىلەنگەن.
فورۋمدا قول قويىلعان ۇلكەن جوبانىڭ ءبىرى – «ۋفانەفتەگازماش» ااق مەن «اقتوبە اكك» اراسىندا مۇناي-گاز جابدىقتارىن شىعارۋ جونىندە جاسالعان كەلىسىم. ونىڭ جوبالىق قۇنى – 100 ميلليون ەۋرو. الدىن الا جاسالعان تالداۋلارعا قاراعاندا تەحنيكالىق كەشەندە شىعارىلاتىن قوندىرعىلار ەلىمىزدە قابىلدانعان ەكولوگيالىق زاڭدىلىقتار مەن نورماتيۆتەرگە تولىق سايكەس كەلمەك. اتالعان جوبانىڭ العاشقى قازىعى الداعى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا قاعىلادى. مۇنداي مىسالدار جەتكىلىكتى. فورۋم كەزىندە قىتاي جانە فين كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى چەن چجانحاي مەن پەككا پيولاككا اقتوبەنىڭ قازاقستانداعى ينۆەستيتسيا سالۋعا ەڭ ىڭعايلى ايماق ەكەنىن جەتكىزدى. «ەڭ باستىسى, بۇل باعىتتا بەلسەندى ءارى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. اقتوبەنىڭ ءوندىرىستى ءوڭىر ەكەنى ءبىزدى قىزىقتىرادى. مۇندا تاۋ-كەن ءوندىرىسى مەن مۇناي-گاز سالاسى جانە تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق سەكتورى بويىنشا مول مۇمكىندىك بار ەكەنىن بايقادىق. الەۋەتى جوعارى ايماقتا ناتيجەلى جۇمىس ىستەي الاتىنىمىزعا كۇمانىمىز جوق. ءبىز ءۇشىن تاعى ءبىر جاعىمدى جايت – «اقتوبە يندۋستريالدىق ايماعىندا» قۋات كوزدەرى تاريفتەرىنىڭ تومەن ەكەندىگى», دەيدى ولار.
اقتوبەدە ينۆەستيتسيا مولشەرىنىڭ قوماقتى بولىگى وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنا جۇمسالادى. وزگە وڭىرلەردە ينۆەستيتسيانىڭ ەداۋىر مولشەرى تاۋ-كەن جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جۇمسالادى. سوندىقتان بۇل ۇلگى ەتۋگە تۇرارلىق ءىس, دەدى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى ينۆەستيتسيالار كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرلان حايىروۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل 10 اي ىشىندە وڭىردە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تارتىلعان ينۆەستيتسيا ءوسىمى 13,6 پايىزدى قۇراپتى. بۇل – وڭىرلەر اراسىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش.
اقتوبەدە وتكەن حالىقارالىق فورۋمنىڭ باستى ۇستانىمى «سەنىم. ءوسۋ. دامۋ» قاعيداتىنا نەگىزدەلدى. ينۆەستيتسيا كەز كەلگەن ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق وسىمىنە نەگىز قالايدى. ينۆەستيتسيا قانداي جاعدايدا جولى اشىق, قولجەتىمدى بولا الادى؟ ءسوز جوق, ەڭ الدىمەن تولىق سەنىم ورنىققان جاعدايدا عانا. سەنىم بار جەردە, ءوسۋ دە, دامۋ دا بولاتىنى ەشقانداي تالاس تۋعىزبايدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە