«سامۇرىق-ەنەرگونىڭ» جاسىل ستراتەگياسى

الماتى قالاسىندا جانە الماتى وبلىسىندا جاڭعىر­مالى ەلەكتر كوزدەرىنىڭ ەكى نى­سا­ن­ىنىڭ اشىلۋىنا بايلانىس­تى بۇل سالاداعى ەلىمىزدىڭ تابى­سى ەسەلەنە ءتۇستى. «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ باسقارما تور­اع­ا­­سى باقىتجان جۋلامانوۆ قوس ستان­­سانىڭ اشىلۋىنا ارنال­عان سالتاناتتى جيىندا قازاق­ستان جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوز­دەرىن دامىتۋعا ەرەكشە باسىم­دىق بە­رىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى. 

– مەملەكەت باسشىسى ەنەر­گەتيكتەردىڭ الدىنا 2030 جىلى ەلىمىزدەگى جەك ۇلەسىن 30%-عا جەتكىزۋ مىندەتىن قويدى, – دەپ اتاپ كورسەتتى ول ءوز سوزىندە. – سون­دىقتان ءبىز وسى باعىتتا جۇمى­سى­مىزدى جانداندىرا وتىرىپ جەك-ءتى دامىتۋدا الەمدىك كوشباسشىسى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان ۇلگى الامىز. الماتى قالاسىندا جاڭا كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ (كەس) جانە الماتى وبلىسىندا جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ (جەس) تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى مەملەكەتتىك مەرەكەسى قار­ساڭىندا اشىلۋىنىڭ ەرەكشە سيمۆولدىق ماڭىزى بار ەكەن­دىگىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. 

بىردەن ەكى جەك نىسانىن اشۋ شاراسىمەن جينالعانداردى «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ ەنەرگەتيكا سەك­تورىنىڭ جەتەكشىسى نۇرلان ۋتەنوۆ قۇتتىقتادى. جاڭعىر­ما­لى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ شاراسى بارىسىن­دا بىردەن ەكى ستانسانىڭ ىسكە قوسىلۋى ەرەكشە وقيعا ەكە­نىن ايتا كەلىپ, ول بۇدان بۇرىن «سامۇرىق-ەنەرگونىڭ» قاپ­شاعاي قالا­سىندا قۋاتى 1,5 مۆت كەس جانە ەرەيمەنتاۋ قالا­سىندا قۋاتى 50 مۆت جەس-ءتى ىسكە قوس­قان­دى­عىن اتاپ كورسەتتى. تەك 2018 جىل­دىڭ ون ايىنىڭ ىشىن­­دە بۇل ەكى ستانسا 134,4 ملن كۆت ساعات ەلەكتر قۋاتىن ءوندىردى. 

«سامۇرىق-ەنەرگو» اكتسيو­نەر­لىك قوعامىن 2007 جىلى قۇرىلعان قازاقستانداعى ەڭ ءىرى ەلەكتر ەنەر­گەتيكالىق حولدينگى. اكتسيونەرلىك قوعام­نىڭ 100% اكتسياسى «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اك­تسيونەرلىك قوعامىنا تيەسىلى «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ نەگىزگى قىز­مەتىنە ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەر­گيا­سىن ءوندىرۋ; ەلەكتر ەنەر­گيا­سىن وتكىزۋ جانە تاراتۋ; ەنەر­گەتيكالىق كومىر ءوندىرۋ جانە باسقا كەشەندى مىندەتتەر جا­تادى. سونىمەن بىرگە «سامۇرىق-ەنەرگو» ەلىمىزدەگى ەكولو­گيا­لىق تازا ەلەكتر قۋاتىن ون­دى­رەتىن كومپانيالاردىڭ كوش­باسشىسى بولىپ وتىر. اك­تسيونەرلىك قوعامنىڭ ماماندارى بۇل سالاعا قاجەتتى بارلىق بىلىكتىلىك پەن ءبىلىمدى تولىق مەڭگەرگەن. ولار جەك نىساندارىنا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋدە; ولاردى باسقارۋدا جانە كۇردەلى جوندەۋدەن وت­كىزۋدە بارلىق قاجەتتى ين­جە­نەر­لىك تەحنيكالىق تالاپ­تار­­دى ورىندايدى. بارىمىزگە بەل­گىلى, وتكەن جىلى ەلىمىزدە ەكسپو-2017 حالىقارالىق جە­تىس­­تىكتەر كورمەسى زور تابىس­­پەن ءوتتى. تورتكۇل دۇنيەنى تۇگەل تاڭ­­­دان­دىرعان بۇل كورمە «بو­لا­­­شاق­­تىڭ ەنەرگياسى» ۇرا­نى­مەن ءوتىپ, الەمدىك ەنەرگەتيكا سا­لا­سىندا جاڭعىرمالى ەلەك­تر كوز­دەرىن دامىتۋدىڭ ما­ڭىز­دى­لىعىن پاش ەتتى. بۇكىل ادام­زات­تىڭ باسىمدىق بەرىپ وتىرعان جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوز­دەرىن دامىتۋدا «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ اتقارىپ وتىر­عان بۇگىنگى شارالارى ۇلگى تۇتۋعا لايىق. 

وسى رەتتە اتاپ وتەتىن ماسەلە, ەرەيمەنتاۋداعى جەس-ءتىڭ ىرگە­تاسىنا 2013 جىلى العاش كاپسۋلا سالىنعان بولاتىن. بۇگىندە ونىڭ قۋاتىن 30 مۆت-عا ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ال قاپشاعاي كەس-ءنىڭ قۋاتىن 0,5 مۆت-عا ءوسىرۋ كوزدەلۋدە. سونىمەن بىر­گە «سامۇرىق-ەنەرگو» الداعى ۋاقىتتا شەلەك دالىزىندە قۋاتى 60 مۆت بولاتىن, بولاشاقتا ونىڭ قۋاتىن 300 مۆت-عا جەتكىزۋ مۇمكىندىگى بار جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋدى جوس­پارلاپ وتىر. قازىرگى تاڭدا شەلەك دالىزىندەگى جەلدىڭ ورتاشا جىلدامدىعى سەكۋندىنا 5 مەتردەن 9 مەترگە دەيىن جەتەدى. نۇرلان ۋتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «شەلەك» جوباسىندا «سامۇرىق-ەنەرگو» سەرىك­تەسى «پاۋەر چاينا» اتتى قىتاي كوم­پ­انياسى بولاتىن كورىنەدى. 

الماتى اۋماعىنداعى كۇن جانە جەل ەلەكتر ستانسالارىن 72 ساعات كەشەندى سىناقتان وتكىزۋ بارىسىندا بۇل ستانسالار پايدالانۋعا تولىق دايىن ەكەندىگىن كورسەتتى. باقىتجان جۋ­لامانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل قوس ستانسا قازاقستان جا­نە قىتاي ۇكىمەتتەرىنىڭ ارا­سىن­­دا جاسالعان كەلىسىم شەڭ­بە­رىندە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر­عان كورىنەدى. «سامۇرىق-ەنەرگو» اق قازاقستان تاراپىنان وسى جوبانىڭ وپەراتورى بولىپ تا­بى­لادى. ال قىتاي تاراپىنان بۇل جوباعا Powerchina Zhongnan Engineering Corp. Ltd.  كومپانيا­سى وپەراتور بولىپ تىركەلگەن. كە­لىسىم بويىنشا قىتاي تا­را­پى الماتى قالاسىنداعى كەس-ءتىڭ جانە الماتى وبلى­سى ەڭبەكشىقازاق اۋدانى نۇر­لى كەنتىنىڭ جانىنداعى جەس-ءتىڭ قۇرىلىسىن سالىپ, ەلى­مىزگە پايدالانۋ ءۇشىن تەگىن سىي­عا تارتقان. ال «سامۇرىق-ەنەر­گو» اق بۇل قۇرىلىستاردى جۇر­گىزۋ ءۇشىن قاجەتتى بارلىق مۇم­كىندىكتەردى جاساعان. الدا­عى ۋا­قىتتا ەكى مەملەكەت اراسىن­دا باستالعان «جاسىل كوپىر» ودان ءارى لايىقتى جالعاسىن تاۋىپ, داميتىن بولادى. الماتى اۋما­­عىنداعى كەس جانە جەس نىسان­دارىن سالۋدا باس مەردىگەر بولعان CITIC Construction Co. Ltd, كومپانياسى قۇرىلىس سالا­سىن­داعى قىتايدىڭ ءىرى مەملە­كەتتىك ينۆەستيتسيالىق كورپوراتسياسى سانالادى.  «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ حابارلاۋىنشا, جاڭا كەس 3608 فوتوەلەكتر مودۋلدەرىنەن, جەك ارقايسىسىنىڭ قۋاتى 2,5 مۆت بولاتىن جەل ەنەرگەتيكالىق قوندىرعىلارىنان تۇرادى.

– بۇل ەلەكتر ستانسالارىنىڭ سالىنىپ پايدالانۋعا بەرى­لۋى قازاقستان جانە كحر مەملەكەت­تەرى ارا­سىنداعى دوستىق پەن ءوزارا ىنتىماقتاسقان كورشىلىك­تىڭ جەمىسى دەپ ەسەپتەيمىن, – دەپ اتاپ كورسەتتى قىتاي كومپا­نيا­سىنىڭ شىعىس ەۋروپا جانە تمد ەلدەرى دەپارتامەنتىنىڭ باس ديرەكتورى لي تسزيانحۋەي. – بۇل يگىلىكتى باستالعان جۇمىس ەكى مەملەكەت اراسىندا ەرەكشە قولداۋ تاۋىپ وتىرعان – ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جانە «نۇرلى جول» باعدارلامالارىن ءىس جۇزى­نە اسىرۋعا بەلسەنە قاتىسا­تىن CITIC Construction Co. Ltd. كوم­پا­نيا­سىنىڭ بەدەلىن ودان ءارى ارت­­­تىرىپ, ەكى ەل اراسىنداعى ىن­­تى­­ماقتاستىقتى دامىتاتىن بولادى. 

جىلقىباي جاعىپار ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»