كەشە اقوردادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ باستاعان ءبىر توپ وسى پالاتا دەپۋتاتىن قابىلدادى. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن ەل ىشىندە ناسيحاتتاۋ, بۇل تاريحي قۇجاتتان تۋىندايتىن نەگىزگى ءمىندەتتەرگە بايلانىستى حالىقپەن پىكىر الىسۋ ماقساتىندا وڭىرلەردى ارالاپ قايتقان حالىق قالاۋلىلارى مەملەكەت باسشىسىنا ءوز سايلاۋشىلارىمەن بولعان وسى جۇزدەسۋلەردىڭ قورىتىندىسى تۋرالى بايانداپ بەردى.
قابىلداۋدا ءبىرىنشى بولىپ ءسوز العان ورال مۇحامەدجانوۆ ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن وڭىرلەردى ارالاپ قايتقان ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ەلىمىزدىڭ 350-دەن استام ەلدى مەكەندەرىندە بولىپ, 100 مىڭنان استام ادامدى قامتىعان 800 كەزدەسۋ وتكىزگەندىگىن كولدەنەڭ تارتتى. ول جەكە ءوزىنىڭ اقمولا وبلىسىن ارالاپ, تۇرعىندار اراسىندا جولداۋدان تۋىندايتىن مىندەتتەردى ناسيحاتتاۋ بارىسىندا بىرقاتار يگى باستامالارعا كۋا بولعاندىعىن جەتكىزدى.
ماسەلەن, زەرەندى اۋدانىنداعى 19 ادام عانا ەڭبەك ەتەتىن ءبىر كاسىپورىننىڭ 1 ميللياردتان استام تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرەتىندىگىن ايتتى. بۇل كاسىپورىن شەتەلدەن ءسۇت تازالايتىن ارنايى سەپاراتورلار ساتىپ الىپ, حالىقتان ءسۇت قابىلداۋمەن اينالىسادى ەكەن. ولار وزىق تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن 5 قابىلداۋ نۇكتەسىن اشىپ, حالىققا قىزمەت كورسەتەدى. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان قابىلداپ العان ءسۇتتىڭ ءار ليترىنە 40 تەڭگەدەن قولما-قول اقشا تولەيدى. ءونىمدى جوعارى ستاندارتتارعا ساي وڭدەپ, تۇتىنۋشىلارعا جەتكىزەدى.
ۆلاديمير بوبروۆ جەرگىلىكتى جەرلەردە كەزدەسۋلەر وتكىزگەن كەزدە ارداگەرلەردىڭ جولداۋعا ەرەكشە قولداۋ بىلدىرگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ سايلاۋشىلارىمەن جۇزدەسىپ قايتقان كەنجەعالي ساعاديەۆ ءوڭىردىڭ ءىرى ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەلىپ, بۇل وبلىستا شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن شۇعىلداناتىنداردىڭ سانى سوڭعى جىلى 2 ەسە وسكەندىگىن, سونىمەن بىرگە مۇندا “جول كارتاسى” اياسىندا اشىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ 3 ەسە كوبەيگەندىگىن جەتكىزدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى سايلاۋشىلارىنىڭ تىلەگىن جەتكىزگەن تولەبەك قوسمامبەتوۆ وڭىردە اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان وڭ جەتىستىكتەرگە نازار اۋدارتتى. سۆەتلانا فەرحو ەلباسىنىڭ جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەن حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارىنا توقتالا كەلىپ, شىعىسقازاقستاندىقتاردىڭ وسى جىلدىڭ باس قۇجاتىنداعى “بالاپان” باعدارلاماسىنا زور ىقىلاسپەن قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعاندىعىن ايتتى. شاۆحات وتەمىسوۆ پەن ءتاڭىربەرگەن بەردىوڭعاروۆ تا سايلاۋشىلاردىڭ ەلىمىزدىڭ الداعى ون جىلعا ارنالعان دامۋ باعدارلاماسىن ايقىنداپ بەرگەن ەلباسى جولداۋىنا ەرەكشە ىقىلاس ءبىلدىرىپ وتىرعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
– ءبىز وتە ۇلكەن جۇمىستى قولعا الدىق. ەلىمىزدى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋدىڭ 10 جىلعا ارنالعان بۇل جوسپارى ءبىزدىڭ ءوتكەن 18 جىلدا جاساعان جۇمىسىمىزدان دا قيىن ءارى كۇردەلى. سوندىقتان وسى اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىمىزدى حالىق ءبىلۋى كەرەك. سىزدەردىڭ وڭىرلەردى ارالاپ, ەلمەن جۇزدەسىپ قايتقان بۇل ساپارلارىڭىزدىڭ دا ماڭىزى ۇلكەن, — دەدى ەلباسى دەپۋتاتتارمەن جۇزدەسۋ بارىسىندا سويلەگەن سوزىندە.
ودان ءارى ەلباسى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ بولاشاعىن ايقىنداۋ ۇستىندەگى ەلدەردىڭ بار ەكەندىگىن, رەسەي دە وسى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقاندىعىن, بۇل رەتتە ءبىزدىڭ حالىقارالىق دارەجەدە ۇلكەن باسەكەگە تۇسكەنىمىزدى اتاپ كورسەتتى. تەك قانا شيكىزاتقا سەنىپ وتىراتىن بولساق, وندا جاعدايىمىز مۇشكىل بولاتىندىعىن الەمدىك داعدارىس كورسەتىپ بەردى. باسقالار ءبىزدىڭ شيكىزات شىعاراتىن ەل عانا بولىپ قالعانىمىزدى قالايدى. بىراق ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن ءبىز وسىنداي اۋىر مىندەتتەردى العا قويىپ وتىرمىز, دەدى مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە.
– سىزدەردىڭ سوزدەرىڭىزدەن بايقالىپ وتىرعانىنداي, حالىقتى تولعاندىراتىن الەۋمەتتىك ماسەلە ەكەندىگى بەلگىلى. وسى ماقساتتا ءبىز بىرقاتار يگى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىردىق, – دەدى ەلباسى. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلى داعدارىسقا قارسى قابىلدانعان “جول كارتاسى” نەگىزىندە ەلىمىز بويىنشا ۇزاق جىلداردان بەرى قولعا الىنباي كەلگەن كوممۋنالدىق جۇيەلەردى, ىشكى جول قۇرىلىسىن, الەۋمەتتىك سالالاردىڭ عيماراتتارىن جوندەۋدە اتقارىلعان اۋقىمدى جۇمىستاردى تىلگە تيەك ەتتى. ەلباسى جولداۋدا ەلىمىز بويىنشا بالاباقشالار تاپشىلىعىن جويۋ ماقساتىندا اۋقىمدى مىندەتتەر بەلگىلەنگەندىگىن, الماتى جانە استانا قالالارىندا بۇل پروبلەمالاردىڭ تاياۋداعى ءۇش جىل ءىشىندە, ەلىمىزدىڭ قالعان وڭىرلەرىندە 2020 جىلعا دەيىن تولىق شەشىم تاباتىندىعىن ايتتى.
ەلباسى داعدارىس كەزەڭىندە توقتاپ قالعان ءىرى كاسىپورىنداردان بوساعان جۇمىسشىلاردى ەڭبەكپەن قامتۋ ماقساتىندا 2009 جىلعى “جول كارتاسىنىڭ” ەرەكشە شەشۋشى ءرول اتقارعاندىعىن ايتا كەلىپ, بۇل يگى باستامانىڭ الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاباتىندىعىن ەسكەرتتى. بۇل ورايدا 2020 جىلعا دەيىنگى بيزنەستىڭ جول كارتاسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولماق. ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ەرەكشە اتاپ كورسەتىلگەن ەڭبەك ءونىمدىلىگى ماسەلەسىنە جان-جاقتى توقتالدى. 2020 يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ستراتەگياسىن ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋدا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ولشەۋسىز ىقپالى بولماق. وسى ورايدا ەلباسى استانادا اشىلعان لوكوموتيۆ دەپوسىندا قازىرگى كۇننىڭ وزىندە ءاربىر جۇمىسشىعا شاققاندا ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ 90 مىڭ دوللارعا جەتىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ايتتى. باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى ەڭبەك ونىمدىلىگى ەكەندىگى داۋسىز.
قابىلداۋدا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان سالىق جۇيەسىنە بايلانىستى جان-جاقتى پىكىر ءبىلدىردى. ءبىز تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە ەڭ تومەنگى سالىق كولەمىن بەلگىلەدىك. تابىس سالىعى 10 پايىز بولسا, كورپوراتيۆتىك سالىق 20 پايىزدى قۇرايدى. مۇنداي تومەنگى ولشەم ەشبىر ەلدە جوق, دەدى پرەزيدەنت. سوندىقتان ەلىمىزدەگى بارلىق بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ مەملەكەت قورجىنىنا تۇسەتىن سالىقتى دەر كەزىندە جانە ادىلدىكپەن تولەپ وتىرۋى باستى مىندەت. سونىمەن بىرگە, ەلباسى جولداۋدا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە توقتالىپ, وسى ماقساتتا ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعىن ەسكەرتتى. بۇل كوميسسيا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋعا بايلانىستى حالىقارالىق تاجىريبەلەردى جان-جاقتى زەرتتەي كەلىپ, ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ىشىندە ارنايى شەشىم قابىلداۋى كەرەك. جولداۋدا تەرەڭ ءمان بەرىلگەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋعا بايلانىستى سويلەگەن ءسوزىندە پرەزيدەنت استانا قالاسىندا قۇرىلىپ جاتقان بىرەگەي وقۋ ورىندارى – “جاڭا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت”, “ارناۋلى قور”, ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەر سياقتى ءىرى جوبالاردى ايتا كەلىپ, وسى ۋنيۆەرسيتەت اياسىندا اشىلاتىن 4 عىلىمي ورتالىقتىڭ جۇمىسىنا دا ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى.
– ءبىز ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتا دامۋ ستراتەگياسىن انىقتايتىن ۇلكەن باعدارلاما قابىلدادىق. بۇل ومىرشەڭ مىندەتكە بۇكىل حالىق بولىپ جۇمىلا كىرىسسەك, ماقساتىمىزعا جەتەمىز. حالقىمىز, اسىرەسە, جاستار مۇنى جاقسى ءتۇسىنۋى كەرەك. العا اسا ۇلكەن ماقسات قويىپ وتىرمىز. الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋىمىز, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ەل بولۋىمىز, شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋ سياقتى ماقساتتار الاتاۋدان دا بيىك. ونىڭ شىڭىنا شىعۋ ءۇشىن جۇمىلا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك, – دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
جىلقىباي جاعىپپار ۇلى, سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.