وزبەكستاندا تۋىپ-وسكەن ول اسكەري قىزمەتتەگى اتاسىنىڭ جۇمىس ىڭعايىمەن ورتالىق ازيا اۋماعىندا وتباسىمەن ءجيى قونىس اۋدارعان. وسى سەبەپتى بولسا كەرەك, ەن دالانى ەركىن جايلاعان ساحارا جۇرتىنىڭ سالت-داستۇرىنە كىشكەنتايىنان قانىعىپ ءوسىپتى. ءبىز مۇنى كوشپەندى حالىقتاردىڭ مادەنيەتى مەن دۇنيەتانىمىنا ايرىقشا ورىن تابىلعان جاس سۋرەتشىنىڭ شىعارماشىلىعىنان اڭعاردىق.
ازانىڭ قولتاڭباسىنان كۇردەلى ديناميكالىق ىرعاق پەن جۇمباق مازمۇندى, وبرازدى سيمۆول مەن مەتافورانى جازباي تانۋعا بولادى. ۋاقىت اعىمىمەن ۇندەسكەن كوركەمدىك تەحنيكاسىنىڭ وزگەشەلىگى ءبىردە وڭاي وقىلسا, كەيدە اۋىزدىعىمەن الىسقان اساۋداي الىسقا اكەتەدى. مىسالى, «شەشەلەرى مەن قىزدارى» (Mothers and Daughters) كارتيناسى قىر ايەلىنىڭ قالا تىرشىلىگىنە ۇيرەنىسكەن, تۇرلەنگەن بەينەسىنىڭ ءبۇگىنگى سيپاتى حاقىندا. ايەل – وشاقتىڭ ۇيىتقىسى, التىن بەسىكتىڭ كيەسى سانالسا, بۇرىم ايەل بالاسىنىڭ سۇلۋلىعىنا بالاناتىن. كومپوزيتسيانىڭ «قىزدار» كارتيناسىندا قالالىق ايەلدەر ءۇشىن ۇزىن بۇرىمنىڭ ەندىگى قادىر-قاسيەتى كورسەتىلسە, وسىعان جالعاس كەلەسى ءبىر پورترەتىندە ىشىمدىك ىشكەننەن كەيىن بۇرىمىن كەسىپ العان ايەل كەسكىندەلگەن. سۋرەتشىنىڭ ايتۋىنشا, سۋرەتتىڭ نەگىزگى يدەياسى كەڭەستىك فيلمدەردەن الىنعان. ال «شەشەلەر» كارتيناسىندا ولاردىڭ بۇرىمى اسقار تاۋلار سىندى بەينەلەنەدى. تابيعات انا توسىنەن نەسىبەسىن تەرگەن اۋىل ايەلدەرىنىڭ ءومىرى قالاعا كوشىپ كەلگەن سوڭ جاڭا ارناعا بۇرىلىپ سالا بەردى. ەندى ولارعا ايران ۇيىتۋ, كۇبى ءپىسىپ, ماي شايقاۋ, قۇرت قايناتۋدىڭ كەرەگى جوق, دۇكەندەرگە بار دا قالاۋىڭشا ساتىپ الا بەر! مۇنىڭ سوڭى نەمەن تىنادى؟ قازىرگى قازاق ايەلى دەگەندە كىمدى كورسەتەمىز؟ «شەشەلەرى مەن قىزدارى» اتتى سەريالىق جۇمىس, مىنە, وسىنداي سۇراقتارعا تۇرتكى بولار مازمۇن تۋدىرادى.
ازانىڭ گالەرەياسىنداعى تاعى ءبىر ىرگەلى جۇمىس – ارال تاقىرىبىنا ارنالعان «ازا تۇتۋ تەكستۋراسى» (Textures of grieving) اتتى پولوتنوسى. ءارينە ارال تەڭىزىن قۇتقارۋ تاقىرىبىنا قالام تارتپاعان جازارمان قاۋىمى كەم دە كەم. ايتسە دە ازانىڭ ارال تاقىرىبى ءتوڭىرەگىندەگى ىزدەنىسى فورمالىق مازمۇنىمەن دارالانادى. ياعني تەڭىز بەن ادام تاعدىرىن ۇقساستىرا وتىرىپ, جۇمىستىڭ نەگىزگى وزەگىنە اينالدىرعان. مۇنى اۆتوردىڭ ءوزى بىلاي دەپ ءتۇسىندىرەدى:
«بۇل جۇمىستىڭ نەگىزگى ايتار ويى وسى توڭىرەكتەگى ۇلتتار مەن قۇرىپ كەتۋگە شاق قالعان ارال تەڭىزىنىڭ مۇشكىل جاعدايى تۋرالى. ولاردىڭ ورتاق تۇسى بار. ورتالىق ازيانى سوۆەتتەندىرۋ قوعامدى ايتارلىقتاي وزگەرىستەرگە ۇشىراتقانى بارشاعا ءمالىم. ايەلدەرگە كەڭشىلىك, تەڭدىك بەرۋ دەگەن جەلەۋ حالىقتى ۇلتتىق بولمىسىنان ايىردى. وسىنداي ابسۋردتىق بەينەلەر ارقىلى كەڭەس وداعى يدەولوگياسى ورتالىق ازيا ءۇشىن ءتيىمدى بولدى ما, الدە ۇلتتاردى كۇشتەپ ۇيىتقان «بىرلىگى» تۇرعىلىقتى حالىقتاردىڭ بىرتىندەپ جويىلۋىنا اكەپ سوقتى ما دەگەن سۇراقتى كولدەنەڭ تاستايمىن», دەيدى. اتامەكەنىنەن جىراقتا ءوسىپ, قيىر جايلاعان قازاق قىزىنىڭ كەز كەلگەن دۇنيەگە ۇلتتىق ءدۇنيەتانىم ەپيتسەنترىنەن كوز سالاتىندىعى ۇنادى. كونەنىڭ كوزىن كوكسەگەنى ەسكىشىلدىككە بۇرا تارتقانى ەمەس.
«ونەر قازىرگى ساتتە ءومىر ءسۇرۋى ءتيىس. ادەمىلىكتى كوگەرگەن ناننان دا, ءجۇزىن قايعى تورلاعان قارتامىس ايەلدىڭ بەتىنەن دە كورۋگە بولادى» دەيتىن سۋرەتشىنىڭ كەسكىندەمەدەگى اياق الىسىنىڭ نىعايا تۇسۋىنە 1920-40 جىلداردىڭ اسەرى زور بولعان. اسىرەسە كازيمير مالەۆيچ, ناتاليا گونچاروۆا, ەرنست كيرحنەر, مان رەي, ماكس بەكمان سىندى كوركەم مادەنيەتكە تايسالماي جاڭاشىل لەپ اكەلگەن سۋرەتشىلەر شىعارماشىلىعىنداعى تۇستەر كومپوزيتسياسى مەن تاقىرىپ الۋاندىعى ونى ءاۋ باستان ەرەشە قىزىقتىرعان.
– مەنى ەرتەرەكتەگى سۋرەتشىلەر قاراپايىم دا تەرەڭ مازمۇنىمەن تارتىپ تۇرادى. بالكىم سولار ءومىر سۇرگەن شاقتار جانىما جاقىن بولار. زىمىراعان بۇگىنگى زاماننىڭ جاڭاشىلدىقتارىن اسا ۇناتا بەرمەيمىن, – دەيدى ازا.
لوندوندا ون جىلدان استام ۋاقىت تۇرىپ كەلگەن ول جۋىردا تەڭىز جاعاسىنداعى گاستينگس قالاشىعىنا قونىس اۋدارىپتى. مۇندا كرەاتيۆتى ديزاينەر رەتىندە ءارتۇرلى جوبالارعا اتسالىسىپ تۇرادى. كىسى اياعى ۇزىلمەيتىن كافە, مەيرامحانالار مەن شوكولاد ءدۇكەندەرى, كىشىگىرىم ساۋدا-ساتتىق ورىندارى مەن مەرەكەلىك فەستيۆالداردىڭ ورتالىعىنا اينالعان قالا قۇشاعى قاي كەزدە بولسىن سۋرەتشىلەردى جاتسىنباعان. ءتىپتى بەيرەسمي تۇردە «سۋرەتشىلەر قالاسى» دەپ تە اتالۋى تەگىن بولماسا كەرەك-ءتى. ءبىزدىڭ سۋرەتشى قىز دا وسى قالادا شىعارماشىلىعىن ورىستەتىپ, الەمنىڭ كوركەمسۋرەت گالەرەيالارىندا جىلىنا كەم دەگەندە بەس مارتە جەكە كورمەسى وتسە دەگەن مەجە قويىپ وتىر. ءوزىڭ ايتقانداي, ەكسپرومت-قيالىڭ مەن قۋاتتى اقىندىق شابىتىڭ تاسقىنداي بەرسىن, ازا!