قازاقتىڭ موتسارتى العاشقى اۆتورلىق كونتسەرتىن ۇسىندى

نازەركە جۇماباي, 

«ەگەمەن قازاقستان»

ال كومپوزيتوردىڭ زامانداس دوسى, ايگىلى رەسەيلىك ديريجەر دميتري كريۋكوۆ بولسا سازگەر ونەرىن: «...مەنى ونىڭ وسى كۇنگە دە­يىن ىستەگەن جۇمىسى نەمە­سە نە­بارى 19 جاسىندا يگەرگەن شەك­­­سىز ءبىلىمى ەمەس, مەنى تاڭعال­دىراتىنى باسقا – ونىڭ بو­يىن­داعى شى­عار­ماشىلىق قۋاتى, مۋزى­كا تۋدىرۋداعى شەكسىز مۇم­كىن­دىگى. ەندى 10 جىلدان كەيىن قان­داي تۋىن­دىلاردىڭ ومىر­گە كەلەرىن ويلاۋ­دىڭ ءوزى قور­قىنىش­تى. بۇل – شىنىمەن-اق قۇبىلىس», دەپ باعالايدى. 

ءيا, جاس­تىعىنا قاراماستان تەڭ­دەسسىز قابىلەتىمەن جاھان نازارىن وزىنە اۋدارتقان ونەر يەسىنىڭ شەكسىز تالانتى بۇگىندە شارتاراپتى شارلاپ كەتتى. كلاسسيكالىق مۋزىكا­نىڭ تالعامپاز تىڭدارماندارىن ءتانتى ەتكەن تۋىندىلارى الەمنىڭ ايتۋلى ساحنالارىن مويىنداتىپ ۇلگەردى. ەندى مىنە, تۋعان ەلىنە مۋزىكادان تارتۋ جاسادى. 

وتكەن اپتادا «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ۇلكەن زالى ساحناسىندا كومپوزيتور, پيانيست, ونەر­تانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى, «قازاق­ستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» ۇلتتىق جوباسىنىڭ جەڭىمپازى, كوپتەگەن كلاسسيكالىق مۋزىكالىق تۋىندىلاردىڭ اۆتورى راحات-بي ابدىساعين «زىمىران – زامان» اتتى اۆتورلىق كونتسەرتىن كورەر­مەن نازارىنا ۇسىندى. 

ايتۋلى سيمفونيالىق مۋزىكا مەيرامى ەلوردانىڭ 20 جىل­دىق مەرەيتويى اياسىندا ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. 

جاس تالانتتىڭ اسا زور تال­عام­پازدىق ءھام ءجىتى ىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە تۋعان عالامات كلاس­­­سيكالىق مۋزىكا كەشىنە مەم­لە­كەتتىك حاتشى گۇلشارا اب­دىقالى­قوۆا, مادەنيەت جانە سپورت ءمي­نيسترى ارىستانبەك مۇ­­حامەدي­ ۇلى, بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى قاتىس­تى. 

«دارىن» مەملەكەتتىك جاس­تار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, تمد پارلامەنتارالىق اس­سام­­­­­بلەياسىنىڭ «مادەنيەت پەن ونەر­گە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» قۇر­مەت بەلگىسىنىڭ يەگەرى, پ.ي.چاي­كوۆسكي اتىنداعى حالىق­ارالىق مۋزىكا بايقاۋى لاۋ­رەات­تارى اسسوتسياتسياسىنىڭ مۇ­شەسى راحات-بي ابدىساعين 13 جاسىندا ستۋدەنت, 17-سىندە ما­گيسترانت اتانىپ, ديسسەرتاتسيا قورعاعان. ال 18 جاسىندا ريم قالاسىنداعى سانتا-چەچيليا اكادەمياسىنىڭ دوكتورانتۋراسىنا قابىلدانعان العاشقى قازاق. جاس تالانتتىڭ 14 جاسىندا جارىق كورگەن «Mathematics and Contemporary Music» («ما­تەماتيكا جانە قازىر­گى زا­مانعى مۋزىكا») اتتى عىلى­مي ەڭ­بەگى بۇگىندە اتالعان سالا ما­مان­­دارىنىڭ جوعارى باعاسىنا يە. 

ەل اراسىندا «قازاقتىڭ مو­تسارتى» اتانعان راحات-ءبيدىڭ شى­عارماشىلىعى 10 جاسىنان باستالادى. ءالى 20-عا تول­ماعان مۋزىكانت بۇگىنگە دەيىن سيمفونيالىق وركەسترگە جانە ءار جانرداعى كا­مەرالىق انسامبلدەرگە ار­نالعان 100-دەن اسا كلاسسيكالىق مۋزىكالىق تۋىندىنىڭ اۆتورى اتانىپ ۇلگەردى. راحات-بي قيالىنان تۋعان عالامات مۋزىكا استانا مەن الماتىدان بولەك, پراگا, لوندون, ۆەنا, پاريج, بەرلين, ميۋنستەر, لوس-اندجەلەس, باي­رويت, فرانكفۋرت, بەيجىڭ, سەۋل, انكارا, ىستانبۇل, ماس­كەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, توم, كيەۆ, يالتا, روگاشكا-سلا­­­تي­نا, كودجا, بەرگامو, گراتس, ميۋرتس­تسۋشلاگ, اركەي, الي­­كان­تە, تەۋلادا-مورايرا, كاير, اممان, الەكساندريا سىندى الەم­نىڭ ءىرى قالالارىنىڭ ۇ­زدىك ساحنالارىندا ورىندالىپ, كلاس­سيكالىق مۋزىكانىڭ تال­­عامپاز تىڭدارماندارى اراسىندا زور قوشەمەتكە بولەنىپ ءجۇر. «استانا وپەرا» تەاترىندا تۇڭ­عىش رەت ءوتىپ وتىرعان ايتۋلى اۆتورلىق كەش جاھان نازارىن جاۋلاعان جاس كومپوزيتوردىڭ تۋعان حالقى, وتانى الدىنداعى تاعزىمى, شى­عار­ماشىلىق تارتۋى دەسەك, بەك جاراسىمدى. 

رەسەي ۇلكەن تەاترى مەن مەم­­لەكەتتىك اكادەميالىق سيم­فو­نيا­لىق كاپەللاسى ديري­جەرى, پ.ي.چايكوۆسكي اتىن­داعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك كون­سەرۆاتورياسىنىڭ تۇلەگى, رە­سەيدىڭ ەڭ جارقىن ءارى دارىندى ديريجەرلەرىنىڭ ءبىرى دمي­تري كريۋكوۆ تىزگىندەگەن ەكى ءبولىمدى كونتسەرتتە راحات-بي اب­­دى­ساعيننىڭ قيالىنا قانات بىتىر­گەن «رومانتيزم جاڭ­عى­رىعى», «ومىرگە قۇشتارلىق», ء«تا­ڭىر تۇ­راعى», «نۇرلى جول», «تاس­تۇ­نەكتىڭ ارعى جاعى», «تىم-تى­رىس­تىڭ تىرسىلى», «زىمىران – زامان», «قازاق راپسودياسى» اتتى بار­لىعى 8 سيمفونيالىق شىعارما ورىندالدى. 

– ەلىمىزدە جاستاردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا بارلىق جاع­داي جاسالعان. بۇگىنگى كەش سو­نىڭ بىردەن-ءبىر دالەلى. جال­پى تولىققاندى كونتسەرت باع­دار­لاماسىن قۇراستىرۋدا ءبىر عانا جاس كومپوزيتوردىڭ سيم­فونيالىق تۋىندىلارىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋى ايرىقشا كور­سەتكىش دەپ ويلايمىن. ونىڭ ۇستىنە, ۋاقىتتىڭ تارتىبىنە بايلانىستى كەش رەپەرتۋارىنا بارلىق شىعارمامدى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بولمادى, تەك قانا 8 تۋىن­دىمەن شەكتەلۋگە تۋرا كەل­دى. ياعني, بۇل كەشتە ورىندالاتىن شىعارمالاردىڭ جالپى سانى – سەگىز. ءبىر قىزىعى, «8» – سيم­مەتريالىق سانداردىڭ ءبىرى (تۇتاستاي ءنولدى ەسەپتەمەگەندە), كەمەلدەنۋدىڭ شاعىن كورىنىسى, ال كولدەنەڭ كۇيىندە شەكسىزدىكتىڭ بەلگىسى. مۇنى جاي عانا سايكەستىك دەپ ويلامايمىن – دەيدى كەش اۆتورى, كومپوزيتور راحات-بي ابدىساعين. 

ايتۋلى مۋزىكا دۋمانىنىڭ ەرەكشەلىگى سول – تىڭدارمان قا­ۋ­ىم ساحنادان كەش اۆتورى را­حات-بي ابدىساعين, رەسەيلىك جاس ديريجەر دميتري كريۋكوۆ جانە قازاق ۇلتتىق ونەر ۋني­ۆەر­­سيتەتى كوللەدجىنىڭ ستۋ­دەنتى, قا­زاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرى, پروفەسسور رايسا مۇ­­ساقوجاەۆا سىنىبىنىڭ ستۋ­دەنتى اقبيكە العي باستاعان مۋ­­زىكادا كەمەلدىككە ۇمتىلعان ءبىر توپ تا­لانتتى جاستىڭ ۇزدىك شى­­عار­ماشىلىق انسامبلىنە كۋا بولدى. 

– ماەسترو دميتري كريۋكوۆ ءوزىنىڭ جاستىعىنا قاراماستان, جەتىلگەن, شىعارماشىلىقتا ءوز جولىن قالىپتاستىرعان دارىندى مۋزىكانت. ول – ماسكەۋدە زور تانى­مالدىلىققا يە تاماشا ديريجەر. دميتري كريۋكوۆ كلاس­سيكالىق پارتيتۋرالاردى جەتە تۇسىنۋمەن قاتار, تەك تاڭ­داۋلىلار عانا يگەرگەن زاماناۋي اكادەميالىق مۋزىكا, اۆانگاردتىڭ قىر-سىرى مەن ايرىقشا اسپەكتىلەرىن بىلەدى. ونىڭ دايىندىق دەڭگەيىنە, ىرگەلى كوزقاراسىنا, ءار نارسەگە, ءتىپتى دىبىس ءۇزىلىسى مەن دەم الۋعا مۇقيات قاراۋىنا تاڭعال­دىم. اسىرەسە ماەسترونىڭ تىڭ­داۋ ءھام تالداۋ اپپاراتى, ويلاۋ قابىلەتى مەن جۇمىستى ۇيلەستىرە ءبىلۋى تامساندىردى. ال اقبيكەنى بۇرىننان بىلەمىن ءارى مۋزىكالىق قابىلەتىن وتە جوعارى باعالايمىن. ول ءوزىنىڭ دارىنى, مۋزىكانى تاماشا جەتكىزۋى, شە­بەرلىگى جا­نە ۇشقىر تەحنيكاسىمەن ەلىمىزدەگى جاس سكريپكاشىلار توبىنان ەرەكشەلەنەدى, – دەپ شىعارماشىلىق يەسى كونتسەرتتە ونەر كورسەتكەن كەش قوناقتارى – ءوزىنىڭ زامانداس, ارىپتەس دوستارىنا دا العىسىن جەتكىزۋدى ۇمىتپادى. 

جاس دارىننىڭ ەلوردا حال­قىنا كلاسسيكالىق مۋزىكادان ۇسىن­عان بۇل شىعارماشىلىق كەشى جاستار قالاسى – استانانىڭ 20 جىلدىعىنا جاسالعان تاماشا تارتۋ بولدى. رۋحاني ءمانى تەرەڭ, ايتارى مول سيمفونيا كەشىنەن تىڭدارمان قاۋىم ريزا بولىپ تارقاستى.