جاھاندىق ۇنقاتىسۋ الاڭىنداعى جۇزدەسۋ

فرانتسيا پرەزيدەنتىمەن كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساياسي قارىم-قاتىناستى تەرەڭ­دەتۋ ماسەلەلەرى, ساۋدا-ەكونومي­كالىق ىقپالداستىق پەن ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ارىپتەستىكتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.

مەملەكەت باسشىسى سوزىندە قازاق­ستان مەن فرانتسيا اراسىنداعى بايلانىستى جالعاستىرىپ, ونى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. 

«بيىل ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوما­تيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا 26 جىل تولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قۇ­قىق­تىق-كەلىسىم بازاسىن جاساقتادىق. سون­داي-اق ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جو­­نىن­­­دە كەلى­سى­مىمىز دە بار. ەكى ەل ارا­­سىن­­دا­عى تاۋار اينالىمى 5 ميلليارد دول­­­لار­عا جەتۋى مۇمكىن. قازىرگى تاڭدا قازاق­­­ستان­­دا كوپتەگەن فرانتسۋز كومپانيا­لارى تابىس­تى قىزمەت ەتىپ كەلەدى», دەدى ەلباسى. 

ءوز كەزەگىندە فرانتسيا پرەزيدەنتى ە.ماكرون ن.نازارباەۆپەن جولىققانىنا قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى.

«مەن پرەزيدەنتتىك قىزمەتىمە كىرىس­كەننەن بەرى العاش رەت كەزدەسىپ وتىرمىز. وتە قۋانىشتىمىن. بيىل ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىمىزگە 10 جىل تولدى. سىزبەن كەزدەسىپ, پىكىرىڭىزدى ءبىلىپ, كوكەيكەستى ماسەلەلەردى تالقىلاۋدىڭ ماڭىزى زور», دەدى ە.ماكرون.

اڭگىمە بارىسىندا ەكى ەلدىڭ باسشىلارى قازاقستان مەن فرانتسيا اراسىنداعى ەكىجاقتى بايلانىستى نىعايتۋعا ىقىلاس تانىتتى.

فرانتسيا پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋدەن كەيىن ەلباسى «ازيا – ەۋروپا» فورۋمىنىڭ (اسەم) XII ءسامميتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى. سامميت «ەۋروپا مەن ازيا: جاھاندىق سىناقتار الدىن­داعى جاھاندىق ارىپتەستىك» تاقىرى­بى اياسىندا, ەكى پلەنارلىق سەسسيا بويىنشا جۇرگىزىلەدى. جيىن بارىسىندا قارجى-ەكونوميكالىق ماسەلەلەر مەن جاھاندىق سىناقتار تالقىلانباق. سونداي-اق وڭىرلىك جانە حالىقارالىق تۇيتكىلدەرگە قاتىستى بەيرەسمي پىكىر الماسۋلار وتەدى. 

قول الىسۋ راسىمىنەن كەيىن مەملەكەت باسشىلارى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى. جيىندى اشقان ەۋروپالىق كەڭەستىڭ پرەزيدەنتى دونالد تۋسك قۇرمەتتى قو­ناق­تارعا ەۋروپانىڭ بەيرەسمي استاناسى بريۋسسەلگە كەلگەنى ءۇشىن العىس ايتتى. 

«اسەم – ەۋروپا مەن ازيانى جاقىن­داستىراتىن, ەلدەر مەن ايماقتار اراسىن­داعى قاۋىپسىزدىك پەن دامۋدى نىعايتاتىن فورۋم. ءتىپتى, بۇكىل الەمگە وڭ ىقپالى بار جيىن دەۋگە كەلەدى. فورۋمعا مۇشە مەملەكەتتەر الەم حالقىنىڭ 60 پايىزىن قۇرايدى, جاھاندىق ەكونوميكانىڭ 65 پايىزى, الەم­دىك ءتۋريزمنىڭ 75 پايىزى بىزگە تيە­سىلى. وسىناۋ تاڭعالارلىق الىپ كۇش­تى ساۋدا شيەلەنىسى, كليمات وزگەرۋى اسەرى­­نىڭ ارتۋى, قوعامىمىزدى جىككە بولەتىن ارە­كەتتەر سەكىلدى جاھاندىق سىناق­تار­مەن كۇرەسۋگە جۇمساۋىمىز كەرەك», دەدى د.تۋسك. 

بۇدان كەيىن ەۋروپالىق كەڭەس پرەزي­دەنتى بىرلەسە جۇمىس ىستەگەندە عانا جاھان­دىق سىناقتارعا قارسى تۇرۋ ناتي­جەلى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. سون­دىقتان ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرى بىرلەسكەن ماقساتتا كۇش جۇمىلدىرۋى قاجەت. بۇدان كەيىن د.تۋسك سامميت جۇمىسى بارىسىندا تالقىلاناتىن ماسەلەلەرگە توقتالدى. 

«ايتسە دە, قانداي ماسەلەنى تالقىلا­ساق تا, ءبىزدىڭ ءىس-قيمىلىمىزدىڭ ەرەجەگە باعىنۋى ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز قا­جەت. ويتكەنى ەرەجەگە سۇيەنگەن شەشىم عانا حا­لىق­تارىمىزدى ۇزاق مەرزىمدە قور­عاپ قا­لادى. كىمدە-كىم ۇشقارى ءىس-شارا قا­بىل­داۋعا تالپىنسا, اعات باساتىنى انىق. ەگەر ەرەجە بولماسا, الەمدە بەرە­كەت­سىزدىك ورنايتىن ەدى. سوندىقتان ءوز ەرەك­شە­لىكتەرىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, ور­تاق بولاشاق ءۇشىن وڭ شەشىم قابىلداي­تى­نى­مىزعا سەنىمدىمىن», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى د.تۋسك. 

1996 جىلى قۇرىلعان بۇل فورۋمنىڭ باستى ماقساتى – ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ اياسىن كەڭەيتۋ. قازىرگى تاڭدا اسەم فورۋمى ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك, ەكونوميكا جانە قارجى, ءبىلىم جانە الەۋمەتتىك-مادەني سالا باعىتى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. 

ۇيىمعا الەمنىڭ 51 ەلى مۇشە. ونىڭ 30-ى ەۋروپالىق بولسا, قالعان 21-ءى ازيا­لىق مەملەكەت. قازاقستان اسەم قۇرا­مىنا 2014 جىلى ەندى. سودان بەرى ەلى­مىز فو­رۋ­م­نىڭ جيىندارىنا ءاردايىم قاتىسىپ كەلەدى. 

فورۋم جۇمىسى بارىسىندا ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيانى ارتتىرۋ, ءوزارا بايلانىستى كەڭەيتۋ, تۇراقتى دامۋ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى ماسەلەلەرى ءسوز بولادى. 

بۇدان بولەك, جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن تاراتپاۋ, قاۋىپسىزدىكتى نىعاي­تۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلمەك. سامميت قورىتىندىسى بويىنشا اسەم توراعاسىنىڭ مالىمدەمەسى قابىلدانادى. فورۋمنىڭ كەلەسى جۇمىسى 2020 جىلى كامبودجادا وتەدى.

اباي اسانكەلدى ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان» – بريۋسسەل (بەلگيا)