جاپوندار 4 سانىنان نەگە قورقادى؟

جاپونيادا پەرزەنتحانالار مەن اۋرۋحانالاردا ء«تورتىنشى» ءنو­مىر بولمايدى. ال ءتورتىنشى قاباتتى «شيكاي» ەمەس, «يونكاي» دەيدى. «يون» – 4 سانىنىڭ ەكىن­شى وقىلۋى. 

شىعىس ازيا حالىقتارى 4 سانىن قوعامدىق ومىردە قولدان­باۋعا تىرىسادى. ماسەلەن, اتالمىش مەم­­­لەكەتتەردە پەرزەنتحانا, اۋرۋ­­­حانالار عانا ەمەس, ليفت نو­مىر­­لەرىنەن دە 4 تسيفرىن كەز­دەس­تىرمەيسىز. تۇرعىن ۇيلەردە 4-ءشى ءنومىرلى پاتەر جوق. كوشەدەگى كو­لىكتەردىڭ نومىرىنەن دە بۇل تسيفر بايقالمايدى. سونداي-اق شىعىس ازيا حالىقتارى نو­مىرىندە 4 سانى بار ۇشاققا مىنۋ­دەن قورقادى. 

ءتورتتى قاسىرەت سيمۆولى­ دەپ­ ءبىلۋ سوناۋ ەجەلگى حە­يان­­­ داۋىرىنە دە ءتان. حەيان داۋىرىندەگى مەملە­كەت قايراتكەرى فۋدزيۆارانو سان­ەسۋ­كەنىڭ 982 جىلعى «وۋكي» دەگەن كىتابىندا (تاريحي كۇندەلىك) ء«تورت ادامدى جامان ىرىمعا با­لاپ, بەس ادام دەپ بەكىتتىم» دەپ جا­زىل­عان.  جاپونيا اتادان جەتكەن ىرىم-تىيىمداردى كۇنى بۇ­گىن­گە دەيىن قاتاڭ ساقتاپ وتىر. قا­­زىر­گى كەزەڭدەگى 4 سانىمەن باي­­­­­­­لانىستى ناقتى مىسالدار كەل­­تىرسەك, شيدزۋوكا قالاسى, سۋرۋگا اۋدانىنداعى اۆتوتۇراقتا 4 ءنومىرى جوق. ال اۋرۋحانالار مەن تۇرعىن ءۇي پاتەرلەرىنىڭ رەتتىك سانىندا 4 مۇلدەم قولدانىلمايدى. مىسالى, №203 پاتەردەن كەيىن №205 پاتەر تۇر.

تەمىر جول جەلىسىندە دە 4 سا­نى قولدانىلمايدى. مىسالى, تاكاماتسۋ كوتوحيرا ەلەكترلىك تە­مىر جولىندا ساناق 40-قا جەت­پەي, 39-بەن بىتەدى. ازىق-ت ۇلىك­كە قاتىستى دا 4 سانىن پايدالانۋ جامان ىرىم سانالادى. جاپوننىڭ سپورتتىق كومان­دالارىندا 42 ءتارىزدى رەت­تىك­­ ءنومىر قولدانىلمايدى. جاپون تىلىندە 24 (نيشي) – ەكى رەت ءولۋ, 33 (ساندزان) باقىتسىز, قاسىرەتتى دەگەن يەروگليفتەردىڭ وقىلۋىمەن سايكەس بولعاندىقتان ءساتسىز تسيفر­لار سانالادى. جاپونيادا 9 سانى دا ازاپتالۋ يەروگليفىمەن ماندەس. بۇل مەملەكەتتىڭ اۋرۋحانالارىندا 9-ءنومىرلى پالاتا جوق. توعىزدىڭ ازاپتالۋدى بىلدىرەتىن «كۋرۋشيمۋ» دەگەن سوزگە نەگىز بولاتىن «كۋ» يەروگليفىمەن دىبىستالۋى بىردەي بولعاندىقتان اۋرۋ­حانالاردا توعىزىنشى قابات, توعىزىنشى پالاتا دەگەن اتىمەن جوق. بۇل تىلدىك ەرەكشەلىك تەك جاپون تىلىنە عانا ءتان بولسا كەرەك. بۇل تەك اۋرۋحانالارعا عانا ەمەس, تۇرعىن ۇيلەرگە دە قاتىستى. جاپوندار 3, 5, 7, 8 ساندارىن كيە­لى دەپ بىلەدى.

قىتايدا دا 4 سانىن كەيبىر سالالاردا قولدانبايدى. مىسالى, قىتايدىڭ اسكەري اۋە كەمەلەرىندە بۇل تسيفر جوق. قىتايدا بەستى بەينەلەيتىن يەروگليف پەن «جوق» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەتىن ءسوز «wǔ»­ دەپ وقىلادى. ءبىر قىزىعى, بۇل ەلدە يەروگليفتىك تۇرعىدان وقى­لۋى ء«ولىم جوق» دەگەن ءماندى بىلدىرەتىن 54 سانى جاقسى ىرىمعا بالاناتىن كورىنەدى. قىتايدا 14 سانى (shísǐ) «ون رەت ءولۋ» جانە «شىنىمەن ءولۋ» دەگەن ماندەگى يەروگليفتىڭ وقىلۋىمەن سايكەس بولعاندىقتان, جاقسى سانعا جاتپايدى.

شانحايداعى عيماراتتاردا 4, 13, 14 ءنومىرلى ليفت تۇيمەلەرى جوق. قىتايدا ءۇيدىڭ ءنومىرى 4 سانىنا سايكەس كەلسە, 3b نەمەسە 3+1 دەپ تاڭبالانادى. قوناقۇيلەردە دە 4 ءنومىرلى بولمە نەمەسە قابات كورىنبەيدى. بۇل ەلدە دە اۆتوكولىك نومىرلەرىنە 4 سانى قوسىلماعان. تورتپەن بايلانىستى 14, 24, 54, ت.ب. ساندار دا ساتسىزدىككە اكەلەتىن ءنومىر دەپ تانىلعان. 

ۆەتنامدار تورتتەن گورى ءۇش سانىنان قورقادى. ويتكەنى قاتى­گەزدىكتى بەينەلەيتىن يەروگليف پەن ءۇش سانىن بەينەلەيتىن تاڭبانىڭ وقىلۋى بىردەي ەكەن: (tam). ۆەتنام حالقىندا ءۇش سانى جاماندىققا بالانادى. ۆەت­نامدار ءتورتتى دە جاقسىلىق نىشانى دەپ ەسەپتەمەيدى. بۇل ەلدەگى عيماراتتاردا «ەكىنشى قاباتتىڭ» ۇستىنە بىردەن «بەسىنشى قابات» ورنالاسقان. 

جاپون, كورەي, قىتاي وتباسىلارىندا ادام ناۋقاستانىپ قال­سا, ءتورت (شي, شى, سا) دەگەن ءسوز­دى دىبىستامايدى. جاپون تىلىندە جامان ىرىم شاقىراتىن سان­داردى يميكادزۋ دەيدى. كەي­بىر جەرلەۋ ءراسىمىن وتكىزەتىن كوم­پانيالاردىڭ تەلەفون ءنومىرى 4444 بولىپ جازىلادى.

شىعىس ازيا مەملەكەتتەرىندە 4 سانى بار نەمەسە 4 سانى كوبىرەك قامتىلعان تەلەفون نومىرلەرى ارزان باعامەن ساتىلادى. ال «Nokia» كومپانياسى شىعىس ازيا مەملەكەتتەرىنە شىعاراتىن ۇيا­لى تەلەفون مودەلدەرىنە 4-پەن بايلانىستى اتاۋ قويماعان. سەبەبى بۇل ايماقتاعى حالىقتار ەجەل­دەن نانىم-سەنىمدەرىن بۇز­باي, بەرىك ۇستانىپ كەلەدى.

شەتەلدىك ۇيالى تەلەفون كوم­پا­نيا­لارىنىڭ شىعىس ازيا ەلدەرىنە 4 ءنومىرلى ونىمدەردى شى­­عار­ماۋى مىنانداي وقيعامەن باي­لانىستى بولسا كەرەك. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن فين كومپانيا­سى Nokia 3310 مودەلدى ونىمدەردى ساتىلىمعا شىعارعانى بەلگىلى. ۇيا­لى تەلەفوننىڭ وسى ءتۇرى جىل­دام ساتىلىپ كەتكەن سوڭ كوم­پانيا بۇرىنعىدان گورى جەتىل­گەن Nokia 3410 مودەلىن نارىق­قا شىعارادى. الايدا ازيا ەل­دەرىندە اتالمىش ماركا وتپەي قالادى. الەم بويىنشا ميلليون ساندى ۇيالى تەلەفوننىڭ تەك 148-ءى عانا ساتىلادى. ساتىلىمداعى بۇل ساتسىزدىكتىڭ سەبەبىن كوم­پا­­نيا­نىڭ باستى كەڭسە­سىنىڭ تازا­لىقشىسى نەپالدىق ازامات ءتۇسىن­دىرىپ بەرگەن ەكەن. ول جالپى ازيا حالىقتارىنىڭ تانىمىندا ءتورتتىڭ ءساتسىز سان ەكەنىن, سون­دىقتان اتالمىش ايماق تۇر­عىندارى وسى تسيفر جازىلعان تاۋار­دى الۋدان قاشاتىنىن جەت­كىزەدى. سودان بەرى شەتەلدىك ۇيالى بايلانىس كومپانيالارى شىعىس ازيا ەلدەرى ءۇشىن 4 سانىن تەلەفون ماركالارىنا قولدانبايدى. 

شارافات جىلقىباەۆا